گزارش کارعملیات

خاکشناسی کاربردی-رشته کارشناسی آبخیزداری

 

*گیاه وآب و خاک *شامل :بخشهای1گیاه2آب3خاک4آماده سازی زمین5کاشت6داشت7برداشت8انبارکردن محصولات زراعی باغی

)بخش3خاک دارای9فصل شامل :  1-تشکیل خاک(صفحه1)2-خصوصیات فیزیکی(صفحه7)3-برخی خصوصیات شیمیایی خاک :دستورکارآزمایشگاه عمومی وکامل آب و خاک(صفحه10) وگزارش عملیات خاکشناسی کاربردی(صفحه11)4-اصلاح خاک(صفحه104)5-فرسایش خاک (صفحه111)6-آب ومنابع آن(صفحه112)7-هیدرولیک(صفحه116)8-رابطه آب و خاک(صفحه125)9-روشهای ابیاری(صفحه130)  )

 

تهیه و تنظیم :مسعود درخشی

E-mail:mdrakhshi@gmail.com

www.mdrakhshi.loxblog.com

اردیبهشت 91

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل1

تشکیل خاک :

خاک :
خاک بالاترین سطح تخریب لیتوسفر بوده و با پذیرفتن موجودات زنده و ارتباط با آب و هوای محلی از تغییر شکل سنگ ها در اثر عوامل زمین شناسی نتیجه می شود.

کانی های سازده پوسته زمین :

کانی :
عبارتست از مواد معدنی با ترکیب شیمیایی معین و با خصوصیات فیزیکی نظیر شکل، سختی تا نقطه ذوب، رنگ معلوم و مشخص

کانی های خاک از نظر ترکیب شیمیایی به دو دسته بزرگ تقسیم می شوند :

الف) کانی های غیررسی :
کانی های غیررسی سیلیکاتی که در ساختمان آنها سیلیکات به صورت4 sio وجود دارد و می تواند بدون آهن و منیزیم و با آهن و منیزیم باشند. این کانی ها بیشتر در بخش شن و سیلیت خاک مشاهده می شود، از انواع مهم آن، می توان، میکا ، کوارتز، فلدسپات، الیدین و هوربنلاند را نام برد.

ب) کانی های غیررسی :
در ساختمان آنها4 sio وجود ندارد و بیشتر در جزء رس خاک دیده می شود و بعضی مواد غذایی خاک را تأمین می کنند، مثل هالیت – ژیپس – کلسیت

 

 

کانی های مهم خاک

نام کانی

فرمول شیمیایی

مشخصات

 

کوارتز

کانیهای اولیه

2SiO

سخت ، به کندی هوا دیده

می شود ، ماده اصلی شن

سخت ، هوا دیدگی متوسط ،

مواد مغذی خاک را تامین

می کند

فلدسپار:

اورتوکلاز

( K, Na) Al Si3 O8

پلاژیوکلاز

( Ca , Na )Al (Al , Si ) Si2 O8

میکا:

مسکویت

 

 

K Al3 Si3 O10 (OH)2

مهمترین منبع تامین پتاسیم

و رسها

بیوتیت

K Al (Mg , Fe) Si3 O10 (OH)2

هورنبلاند

Ca (Al , Fe )4 (Mg , Fe)4 Si6 O24

آپاتیت

 

 

3Ca3 (PO4 )20 Ca F2

 

کلسیت

کانیهای ثانویه

Ca CO3

مهمترین کانی تامین کننده

فسفر در خاک

دولومیت

( Ca , Mg) ( CO3 )2

در سنگهای آهکی مناطق خشک یافت می شود منبع Ca

یا منیزیم در خاک

کانیها نسبتا محلول، در خاکهای مناطق خشک یافت

می شود.

منبع تامین کننده آهن در خاک ، بر حسب وجود یا عدم

وجود آب به رنگ زرد یا قرمز دیده می شوند.

در اثر ترکیب سیسیل محلول (اوپال) به وجود

می آید.

ژیپس

Ca SO4 , 2H2 O

اکسیدهای آهن

Fe O , XH O

کوارتز

SiO2

رسها:

ورمیکولیت

 

پیچیده

کائولینیت

 

 

عوامل مؤثر در تشکیل خاک :

 

الف) عوامل فیزیکی : این عوامل موجب خرد شدن سنگ ها و تبدیل آنها به قطعات کوچکتر می شود و بدون آن که خواص شیمیایی آنها تغییر کند، در حقیقت این اولین مرحله تشکیل خاک به حساب می آید و عبارتست از :
1 – یخبندان
2 – گرم شدن غیر یکنواخت
3 – فشار مکانیکی ریشه گیاهان
4 – نیروی حاصل از رشد بلورهای نمک
5 – انرژی حرکتی آب و باد در یخچال و نیروی ثقل

ب) عوامل شیمیایی : در اثر این عوامل جنس مواد و خواص شیمیایی سنگ ها و کانی ها تغییر می نماید. بنابراین هر چه سنگ ها ریزتر باشند، هوادیدگی شیمیایی اتفاق می افتد. در اثر این پدیده شیمیایی ساختار اصلی کانی ها تغییر یافته و کانی های جدید حاصل می شود، این عوامل عبارتست از :
1 – حل شدن
2 – هیدرولیز
3 – عمل اکسیداسیون و احیاء
4 – هیدراسیون یا آبگیری
5 – کرباسیون یا کربناته شدن
ج) عوامل بیولوژیکی : فعالیت گیاهان و جانورا و موجودات ذره بینی عامل مهم در تشکیل خاک می باشد، این عوامل عبارتست از :
1 – اثر گیاهان
2 – اثر جانوران
3 – موجودات میکروسکوپی
د) عامل زمان : زمان به تنهایی عامل مؤثر تشکیل خاک نیست ، بلکه در طول زمان عوامل مؤثر فیزیکی و شیمیایی در تشکیل و تحول خاک اثر می کنند.


پروفیل خاک : در نتیجه فعالیت های فیزیکی و شیمیایی به تدریج در خاک لایه ها و طبقاتی تشکیل می شود که از نظر جنس و رنگ و ضخامت با یکدیگر متفاوتند، در این صورت بین خاک جوان و جدید و خاک متکامل و رسیده از نظر ظاهری اختلاف ایجاد می شود، به این لایه ها در خاک شناسی Horizan می گویند و مجموع افقها را نیم رخ خاک یا پروفیل خاک می گویند.
افق O :
سطحی ترین لایه خاک بوده و معمولاً دارای بقایای تجزیه شده و تجزیه نشده گیاهان می باشد.
افق A:
زیر افق O وجود دارد و در صورت نبودن افق O در سطح خاک قرار می گیرد و از نظر مواد غذایی و اکسیژن غنی تر می باشد.
افق B:
زیر افق A وجود دارد و به طور معمول تجمع مواد شسته شده از طبقه A بوده و به این علت افق ذخیره نامیده می شود.
افق c :
زیرا افق B قرار دارد و معمولاً محتوی سنگ هایی که خاک از آنها تشکیل یافته، می باشد.
افق R:
سنگ های پوسته زین که به آنها سنگ بستر نیز می گویند

 

در اصطلاح عامیانه خاک به دو طبقه تقسیم می شود :

الف) خاک و سطح الارض :
قسمتی از خاک سطحی را که بیشتر فعالیت های کشاورزی اعم از شخم و کوددهی و کاشت و بذر و .... در آن انجام می شود. از نظر علمی این بخش خاک مجموعه افق های A و B خاک می باشد. هر چه ضخامت آن بیشتر باشد از نظر زراعی ارزش بیشتری دارد.

ب) خاک تحت الارض :
در زیر خاک، سطح الارض قرار دارد و معمولاً متراکم و فشرده بوده است. در این بخش به علت عدم اکسیژن و فشرده بودن خاک موجودات ذره بینی فعالیت چندانی ندارند و در اصطلاح علمی شامل افق c و بخش زیرین افق B می باشد. همچنین از نظر زراعت ارزش خاصی ندارد.

عمق خاک های زراعی :

منظور از عمق خاک، ضخامت خاک سطح الارض می باشد. هر چه ضخامت خاک سطح الارض بیشتر باشد خاک عمیق تر و هر ه این ضخامت کمتر باشد، خاک کم عمق تر خواهد بود. بدیهی است خاک های زراعی باید عمیق باشند.

خصوصیات خاک های عمیق :

1 – در خاک های عمیق امکان جذب مواد غذایی و آب به دلیل گسترش ریشه بیشتر می باشد.
2 – در نتیجه افزیاش جذب عناصر غذایی، رشد و نمو گیاه بیشتر بوده و میزان محصول افزایش می یابد.

اجزای تشکیل دهنده ی خاک :

الف) بخش جامد خاک :
1 – مواد معدنی : شامل کانی های حاصل از تخریب و تجزیه سنگ ها بوده که به صورت اصلی یا تغییر شکل یافته، می توان وجود داشته باشند. مواد معدنی بخش جامد خاک شامل شن، سیلت و رس می باشند.
2 – مواد آلی : جانداران ریز و درشتی که در خاک زندگی می کنند، همگی در اثر فعالیت خود باعث بوجود آمدن مواد آلی در خاک می شوند
ب) بخش خلل و فرج : فضاهای خالی بین ذره ها، خلل و فرج خاک محسوب می شود و هوا و آب مورد نیاز گیاهان را در خود جای می دهد. در خاکی که فضای خالی یا خلل و فرج کم باشد گیاهان قادر به رشد نخواهند بود.

   

 

 
                       

 

           
 

Propertie s& LIMITATION

                         

 

 

 

 

 

SOIL sALINITY & ALKALITY

 

 

 

 

DRAINAGE LIMITATIONS

 

 

 

 

 

 

     

Soil Depth
1   2   3   4   5

           

SOIL sALINITY & ALKALITY

 

     

 

   

Top Soil Stoniness
   (b)    
     b
     B        S   g   F
     Z

                       

 

           

Type-Limitation Layer
P   L   Z

               

 

                             

 

       

سنگریزه خاک تحتانی

                   

 

         

عمق خاک

                 

 

Top Soil Texture
V   H  M   L   O   Z

           

Infiltration Rote
بدون علامت   I1  I2  I3  I4

             

 

                             

 

   

بافت خاک سطحی

                       

 

Sub Soil Stoniness
بدون علامت   g  G  Z

       

نوع لایه محدود نشده

                 

 

   

سنگریزه خاک تحتانی

 

سنگریزه خاک فوقانی

 

 

         

Soil Salinity
S0  S1  S2  S3  S4

       

 

             

نفوذپذیری

             

 

                             

 

Sub Soil Permeability
1   2   3  4  5

                   

Soil Alkality
A0   A1  A2  A3  A4 

     

 

                             

 

                   

شوری خاک

   

قلیاییت

 

 

                             

 

         

2E d 1

 

Z

 

 

I1

 

 

S1

 

 

A1

 

 

    

 

 

 

قابلیت نفوذ تحتانی

1  

G

V

(b)

                 

 

   

A

a2

          E0

 

 

 

d

W0

   

F0

 

Flooding Hazard
F0   F1  F2  F3

   

 

Overall Slope
A  B  C  D  E  F

 

شیب جانبی

              شیب کلی

     

 

 

1

 

 

O0

 

ماندابی

سیلگیری

 

     

 

                       

Ponding Hazard
P0   P1  P2  P3

   

 

Trasversol Slope
a  b  c  d  e  f

 

                           

 

Micro-Relief
1   2   3  4  5

 

پستی و بلندی

 

فرسایش آبی و بادی

 

افزایش آبی بادی

     

Other Drainage Limitatoin
O0   O1  O2  O3

سایر محدودیتهای زهکشی

       

 

                 

عمق آب زیرزمینی

         

 

                 

Ground Water Depth
W0   W1  W2  W3

         

 

Present Erosion Status
E0  E1  E2  E3  E4

                           

 

                             

 

       

Presnt Deposition Status
d0  d1  d2  d3    D

                   

 

TOPOGRAPHY & LIMITATION

                     

Drainage Limitatoin

   

 

                             

 

                             

 

                             

 

           

 

               

 

                             

 

                             

 

                             

 

                             

 

 

باتوجه به بالاترین کلاس محدودیت استخراج شده از جدول نوع استفاده از اراضی (زراعت آبی، زراعت دیم، مرتع، جنگل) در مقام مقایسه پایین ترین کلاس ، مطلوبترین حالت قابلیت اراضی است.

   
   

 

 

 

 

                 
                                             

 

 

LIMITATION SYMBOL FORMOLA

شیب کلی

 

 

 


 فصل2

انواع خاک :

الف) خاک سبک : خاک سبک خاکی است که زهکشی آن آزادانه و به طور طبیعی صورت گرفته و با پیدایش یک دوران خشکی زودتر رطوبت خود را از دست داده، در معرض فرسایش بادی بوده و بارخیزی آن ناچیز است. بیش از 80% بافت خاک را شن تشکیل داده است و مقدار رس کمتر از 12% و یا مجموع رس و سیلت کمتر از 20% می باشد.

ب) خاک میان بافت : واژه میان بافت به خاک هایی اطلاق می شود که مقدار رس آن بین 10 تا 30 درصد نوسان کند.

ج) خاک سنگین :در این خاک ها سطح خاک در اثر تناوب خشکی و رطوبت، ایجاد درز و ترک می کند که به انتقال آب و هوا به درون خاک کمک می کند. رطوبت قابل استفاده گیاه در این خاک ها از کلیه خاک ها بیشتر بوده و زهکشی آن دشوارتر است .

ساختمان خاک :
ساختمان خاک عبارتست از ترتیب قرار گرفتن ذرات خاک نسبت به یکدیگر، ساختمان خاک اثر بافت را بر رطوبت و هوای خاک، قابلیت استفاده عناصر غذایی خاک، عمل میکروارگانیسم ها و نیز رویش ریشه ها تقویت می کند. خاکدانه چیست : به گروهی از ذرات جامد خاک گفته می شود که با مواد چسبنده به یکدیگر چسبیده اند.

طرز تشکیل خاکدانه : به طور کل مولکول های آب خاصیت دو قطبی دارند، جذب مواد کلوییدی دارای بار منفی شده و بدین ترتیب مولکول های آب به وضع منظمی قرار گرفته و ذرات کلویید را به هم اتصال می دهند، همراه با مولکول های آب کاتیون های دیگر نیز وجود دارند و به نظر می رسد که تشکیل خاکدانه تحت تأثیر این نوع کاتیون است به تدریج که به خاک خشک می شود، ذرات کلوئیدی به همدیگر نزدیک تر شده و نتیجه آن که ذرات بزرگتر دیگری که به آنها متصل هستند. نیز در مجاورت یکدیگر قرار گرفته و بدین ترتیب کلوییدها سبب تشکیل خاکدانه می شود

 

 

 

 

 

 

انواع ساختمان خاک:
الف) خاک های بدون ساختمان :

1 – ساختمان تک دانه ای : خاکدانه ها ریز بوده به صورت مجزا کنار یکدیگر قرار دارند.
2 - ساختمان توده ای : ذرات کاملاً بهم چسبیده اند، اما هیچگونه خاکدانه در آن دیده نمی شود.

ب) خاک های دارای ساختمان :
1 – ساختمان مکعبی : خاکدانه ها شبیه مکعب بوده و به دو شکل معکبی گوشه دار و بدون گوشه دیده می شود.
2 – ساختمان منشوری : در ازای خاکدانه بیشتراز پهنای آن بوده، ممکن است به شکل های ستونی و یا منشوری در خاک وجود داشته باشد.
3 – ساختمان صفحه ای یا بشقابی : در بعضی خاک ها، خاکدانه ها نازک و دارای سطح بشقاب مانند هستند.

رنگ خاک :
در آب و هوای گرم و مرطوب آن به مقدار زیاد انباشته می شود و در نتیجه خاک سرخرنگ می شود. رنگ زرد خاک ها به خصوص در لایه های زیرین نشان دهنده رطوبت زیاد خاک و اکسیدهای آهن آبدار است. در آب و هوای معتدل، خاک ها به دلیل دارا بودن مواد آلی بیشتر به رنگ تیره (قهوه ای ) دیده می شوند.

        د    مای خاک :
       عوامل مؤثر در دمای خاک :

1- مقدار حرارت جذب شده در خاک
2- مقدار حرارت لازم برای بالابردن یک درجه حرارت خاک
3- مقدار حرارتی که صرف عملیاتی ، مانند تبخیر در خاک در خاک می شود.

 

 

 

 

جذب حرارت در خاک :

مقدار حرارت جذب شده توسط خاک به عوامل زیربستگی دارد:
1 - آب و هوا منطقه
2 - رنگ خاک
3- شیب زمین
4 – پوشش گیاهی

 

 

 

 

 

 

 

 

        دفع حرارت از خاک :

 

از حرارتی که جذب شده در خاک فقط قسمتی از آن باقی می ماند و بقیه آن از طریق هدایت و تشعشع به جو پس داده می شود. خاک به طور دائم از خود اشعه های حرارتی به صورت اشعه های مادون قرمز بیرون می دهد.

اصول و روش اندازه گیری درجه حرارت خاک :
وسایل مورد نیاز در اندازه گیری درجه حرارت خاک :
وسایل مورد نیاز در اندازه گیری دمای خاک :

1 – دما سنج جیوه ای ، 2 – دمانگار

 

 

قسمت های مختلف دما سنج جیوه ای خاک :

 

1 – قسمت مدرج که مقدار دما از روی آن خوانده می شود و روی خاک قرار می گیرد.
2 – قسمت مخزن که طول آن بر حسب عمق مورد نظر برای اندازه گیری دما متغیر است.

 

 

 

َفصل3

تعیین برخی خصوصیات فیزیکی وشیمیایی وحاصلخیزی خاک

الف :روش گزارش نویسی

1-هدف2-تجزیه وتحلیل و تئوری3-شرح دستگاهها و وسایل4-روش آزمایش5-اطلاعات و نتایج بدست آمده6-بحث و تفسیر نتایج و نتیجه گیری

گروه5

گروه4

گروه3

گروه2

گروه1

خاکشناسی

 کاربردی آبخیزداری

تغذیه نهال

خاک و آب  مکانیزاسیون

اصول تغذیه گیاهان زینتی

خاکشاسی عمومی

6

5

4

2

1

نمونه برداری

Ntotal

نمونه برداری

بسترهای مختلف کشت

نمونه برداری

7

6

5

4

2

دانه بندی

CEC

بافت

روشهای بررسی عناصر غذایی

بافت

9

7

6

5

4

پایداری خاک

P

CaCo3

تعیین کارایی روش ازدیاد

Db

10

9

7

6

5

CEC

K

O.c

محاسبه کود

Dp

11

10

9

7

6

O.c

کاتالوک کودها

نفوذپذیری

کاتالوک کودها

تخلخل

3

11

10

9

7

نفوذپذیری

فرمولهای شیمیایی کودها

گل اشباع

فرمولهای شیمیایی کودها

گل اشباع

8

3

11

10

9

آبگذری

تاثیرکوددرPH

PH

تاثیرکوددرPH

PH

1

8

3

11

10

رطوبت خاک

تاثیر کود درEc

Ec

تاثیر کود درEc

Ec

2

1

8

3

11

کاربری اراضی

بسته آنیون کاتیون

بسته آنیون کاتیون

بسته آنیون کاتیون

بسته آنیون کاتیون

4

2

1

8

3

محدودیتهای خاک

O.C

پمپ سانتریفوژ

O.C

O.C

5

4

2

1

8

قابلیت اراضی

عناصر میکرو

دبی سنجی

عناصر میکرو

CaCo3


ب-فهرست آزمایش

آزمایش شماره1 :نمونه برداری                                                                                        11

آزمایش شماره2 :بافت                                                                                                   16

آزمایش شماره3 :وزن مخصوص ظاهری                                                                             20

آزمایش شماره4 :وزن مخصوص حقیقی                                                                             21

آزمایش شماره5 :تخلخل                                                                                               22

آزمایش شماره6 :گل اشباع و عصاره گیری                                                                         23

آزمایش شماره7 :                                                                                               PH24      

آزمایش شماره8 :شوری                                                                                                25

آزمایش شماره9 :بسته آنیون ها و کاتیونها                                                                         26

آزمایش شماره10:کربن آلی                                                                                          32

آزمایش شماره11:آهک                                                                                               33

آزمایش شماره12:گچ                                                                                                 34

آزمایش شماره13:ازت کل                                                                                           35

آزمایش شماره14:ظرفیت تبادل کاتیونی                                                                          37

آزمایش شماره15:فسفر                                                                                              40

آزمایش شماره16:پتاسیم                                                                                            42     

آزمایش شماره17:عناصر میکرو وکانیهای مهم خاک                                                            44

 

 

 

آزمایش شماره 1

       1-هدف: بررسی منابع اراضی ( تیپهای 9 گانه )ونحوه نمونه برداری

2- اصول: کلیه اراضی یک منطقه یا یک حوزه با توجه به عوامل محیطی به عنوان منابع اراضی آن منطقه یا حوزه نامیده می شود. باتوجه به استاندارد و دستور العمل موجود درکشور (سازمان خوار و بار جهانی و موسسه تحقیقات آب و خاک وزارت کشاورزی) کلیه منابع اراضی ازنظر شکل ظاهری وفیزیوگرافی به 9 تیپ اصلی و چند تیپ متفرقه تقسیم بندی و هر یک از تیپها براساس خصوصیات آنها از نظر شکل ظاهری و پستی و بلندی ، فرسایش ، ارتفاع ، شیب ، مواد اولیه تشکیل دهنده و پوشش گیاهی به چند  واحد اراضی         unit) (Land واجزاء واحد اراضی(land component) تقسیم می شوند.

واحدهای اراضی    Land unite  

1 - تیپ کوهها   Mauntain    علامت  1 و M

شامل اراضی باچشم اندازکاملاً تخریبی با پستی و بلندیهای زیاد و شیب عمومی بالای 25%  % 25 – 8                                                                                       

شیب کلی این اراضی فاقد جهت معین ( افق و جانبی ) اختلاف ارتفاع بین بلندترین و
پست ترین نقطه بیش از m 1000 ( عمدتاً  1000 – 500 متر ) از نظر خاک این اراضی عمدتاً سنگلاخی شامل خاکهای لیتوسل یا ریگوسول یا خاکهای واریزه ای و در مناطق مرطوب و نیمه مرطوب به صورت خاکهای منطقه ای و نیمه منطقه ای ، اراضی کوهستانی با توجه به نوع سنگهای مادری و شکل عناصر ، کوههای مدور ، نوک تیز و یادندانه ای و دره ها ، درجات شیب ، پوشش گیاهی به عمق خاک جهت شیب به واحدهای مختلف تقسیم می شود . 1-1 ) برای کوههای مرتفع با خاک کم عمق و بدون عمق شامل ارتفاعات و اراضی بلند

2-1 ) کوههای مرتفع با پوشش گیاهی شامل گونه های درختی و درختچه ای و پوشش گونه ای بالشتکی و عمدتاً دارای خاکهای تیره

3-1) اراضی با آهکهای سخت و مقاومت بالا و بدون پوشش .

4-1 ) اراضی با تشکیلات مارنی فرسایش پوشش

5-1 ) کوههای پوشیده از جنگل

6-1 ) کوههای کم ارتفاع و حد واسط

2 – تیپ تیپها  Hills      علامت  2  و H

تیپ تیپ ها همانند کوهها محصول تغییر شکل ظاهری زمین بوده که در اثر فرسایش کوهها بوجود آمده اند تشکیل آن ها بستگی به نوع تشکیل دهنده ها ، شدت تخریب ، میزان پستی و بلندی و شیب بستگی دارد و اختلاف ارتفاع بین M 100- 50 و شیب عرضی بین % 25-8 و گاهاً % 40- 25 است .

تیپ بر اساس شکل آن ها به نوع ماده مادری شدت فرسایش ، عمق خاک و نوع استفاده از اراضی به واحدهای مختلف تقسیم بندی می کنند .

1-2 ) اراضی با رخنمون سنگی یا برون زدسنگی و پوشش خاکدار که رنگ روشن را به خود گرفته و با3- 1اراضی کوهستانها می تواند همراه باشد .

2-2 ) تپه های مرتفع      3   -2 تپه های مرتفع با پوشش خاک خوب 

4-2. ) تپه های فرسایش یافته و سازندهای گچی ، نمکی ، مارنی و شنی و با واحد4-1 همراه باشد ( مارنی فرسایش پذیر )

5-2 ) تپه های با پوشش جنگلی توام با گونه های جنگلی مثلاً گونه ارس همراه1- 5 زرشک ، نسترن ، انجیر، بادام در ارتفاعات پائین تر .

6-2 ) تپه های کم ارتفاع و عموماً همراه 106 در تپه ماهورها .

3- تیپ فلاتها و تراسهای فوقانی  Plateax   and  upper  terraces  و علامت 3  نمایش داده می شود .

شامل اراضی نسبتاً مرتفع واقع در پائین دست مناطق کوهستانی و تپه ماهور که دارای شیب ملایم و پستی و بلندی کمتر نسبت به قبلی و عمدتاً به صورت موج دار به دلیل فرسایش در دوره های خشکی و مرطوب و نوع ماده مادری ، دارای شیب عمومی % 5 و شیب جانبی% 25 این اراضی بر روی سازندهای قدیمی تر قرار گرفته و دارای سازندهای قدیمی تر است و دارای خاک تکامل یافته اند . و معمولاً رسوب گذاری و فرسایش در حال حاضر میزان فعال نیست در حالی که درگذشته بسیار فعال بوده است ، گاهی فلات ها ممکن است در اثر پدیده بریده شدن دشت های قدیمی حاصل شده باشند و یا ممکن است یک مخروط افکنه قدیمی که در آن خاک تکامل یافته حاصل کرده تحت تاثیر فرسایش به صورت بریده بریده درآمده است اختلاف این اراضی حداکثر کمتر از 50 متر است . گاهی در این اراضی ممکن است واریزه های بادبزنی شکل سنگریزه دار و آبرفتهای بادبزنی سنگریزه دار که خاک در آن ها تکامل یافته و به شرط بریده بریده شدن جزء این واحد باشند . در
 فلات ها ممکن است سنگریزه تا 15% وجود داشته باشد . فلاتهای مرکزی ایران که عمدتاً نوع ماده مادری آنها گچی است به صورت سنگ فرش بیابان و یا رنگ مشاهده می شوند .

خاک این اراضی یا از رسوبات رودخانه ای دائمی و سیلابهای موقت درگذشته تشکیل یافته و یا به کمک یخ بندان و باد حل شده باشد . بنابراین جزء خاکهای ثانویه بوده و کم فرسایش یافته اند وجود تفاوت در شیب ، پستی وبلندی ، فرسایش و موقعیت قرار گرفتن این اراضی باعث پیدایش واحدهای مختلف می شود .

1-3 ) فلاتهای کم شیب شبیه دشت های با شیب عمومی کمتر از % 2 و شیب جانبی % 5

2-3 ) فلاتهای با توپوگرانی نسبتاً زیاد با شیب عمومی % 5 و شیب جانبی % 8

3-3 ) شبیه واحد  3.2 با این تفاوت که قابلیت خوبی برای کشاورزی و زراعت دیم دارند در سرتخت ها

4-3 ) فلاتها باتوپوگرافی زیاد و شیب بیشتر نسبت به حالت قبلی با شیب عمومی % 8-5 و شیب جانبی % 15-12 و این اراضی قابلیت برای مرتع و گاهاً دیم دارد .

5-3 ) فلاتهای با پوشش جنگلی

 

4- تیپ دشتهای دامنه ای اراضی بادبزنی شکل بدون سنگریزه با علامت
 4  piedment plaines

دشتهای دامنه ای آبرفتی مترادف با واریزه های بادبزنی شکل سنگریزه دار و شامل
مجموعه ای از اراضی بادبزنی شکل فعال که از اندازه های مختلف تشکیل شده اند این اراضی با هم پیوسته بوده و تفکیک آن ها از لحاظ توپوگرافی دشوار است . دشتهای
 دامنه ای معمولاً نواری شکل بوده که طویل ترین آن به موازات جبهه کوهستان است . که این نوار از طرف کوهستان با شیب ملایم کمتر از % 5 به صورت صاف تا نسبتاً صاف به طرف اراضی پست یا حوزه های بسته کشیده می شود . این اراضی دارای خاکهای ثانویه عموماً درشت بافت ، نفوذ پذیر و بعضاً سنگلاخی است دارای پستی و بلندی کم ، اختلاف ارتفاع بلندترین و کمترین نقطه کمتر از 5 متر است این اراضی فاقد شیب جانبی است
( دشت سرفرسایش ) طبق تعریف دشتهای دامنه ای در مقایسه واریزه بادبزنی سنگریزه دار فقط به اراضی اتلاق می شود که دارای خاکهای بدون سنگریزه و یا سنگریزه جزئی باشند در مناطقی که تشکیلات فرم شیل و مارن است ایجاد سنگریزه سخت نکرده و ممکن است به شکل دشتهای دانه ای باشد ولی اگر تشکیلات به فرم سنگی باشد ایجاد سنگریزه سخت کرده و ممکن است به شکل اراضی بادبزنی سنگریزه دار باشد . تیپ دشتهای دامنه ای را بر اساس پستی و بلندی ، شیب و نوع مواد تشکیل دهنده ، قدرت رسوبات و درجه فرسایش نوع خاک به واحدهای مختلف تقسیم می کنند .

 

5 – دشتهای رسوبی ( آبرفتی ) رودخانه ای با علامت نشان می دهند 
River All vial plaine

این اراضی در اثر ته نشست شدن رسوبات ریز که در جریان رودخانه تشکیل شده می تواند فعال یا غیرفعال باشد . شکل کلی این اراضی به صورت نوار کشیده و جهت کلی آن از جهت رودخانه تبعیت می کند . این دشت ها با شیب ملایم و عمود برجهت رودخانه به طرف اراضی پست یا حفره های آبخیز بسته منتهی می شود .

شیب کلی این اراضی 1% و شیب جانبی در جهت رودخانه کمتر از % 1 و یا خیلی جزئی پستی و بلندی های کمتر از صفرتر و عمدتاً M 2 است . خاکهای این اراضی به صورت عمیق بدون سنگریزه و یا سنگریزه جزئی % 15 و از نوع رسوبی و ورقی با بافت جدید و تکامل نیافته و در بعضی نقاط به صورت خاکهای مردابی و شور .

فرسایش در این اراضی کمتر از تیپ های قبلی لذا عوارض ناشی از فرسایش نیز کمتر دیده می شود و این اراضی در مقایسه با دشتهای دامنه ای و ارتفاع کمتری داشته و نسبت به اراضی سیل گیر و پست مرتفع ترند . این اراضی را به حسب درجه شوری ، عمق آبهای زیرزمینی ، نوع مواد رسوبی ، موقعیت اراضی و شیب و نوع خاک .

4/5 دشتهای آبرفتی     Alluviol  plains

دشتهایی که  هم منشاء رودخانه ای و هم منشاء دامنه ای ( به صورت واریزه ) ، شیب این اراضی شبیه دشتهای دامنه ای تا % 5 و یا % 1

6 – اراضی پست    Low lands

این اراضی اشکال و اندازه های مختلفی دارند و تقریباً مسطح و دربخشهای پست دشتها وجود دارند اغلب این اراضی توپوگرافی مختلفی دارند . به تجمع آبهای زیرزمینی آبهای سطحی دامن می زند و پیامد آن تراکم و تجمع رسوبات ریز و املاح شور است . در این اراضی در فصول خشک تجمع نمک در سطح خاک مشاهده می شود و آثار فرسایش کم است ، شیب کلی اراضی کمتر از % 5/0 و عموماً اراضی مسطح و مقعر و پستی و بلندی کمتر از m 2 و نوع خاک طلاقی ، شور و رسوبی است مانند اراضی پست ساحلی حوالی دریاچه نمک زارها .

در برخی از این مناطق به خاطر رطوبت بالا برای کشاورزی بایستی زهکشی شود و بر اساس موقعیت ، نوع مواد تشکیل دهنده ، درجه شوری ، شیب و ارتفاع به واحدهای کوچکتری تقسیم می شود .

7- تیپ دشتهای سیلابی ( سیل گیر) و با علامت 7      Flood plains

این اراضی با دشتهای تقریباً مسطح و صاف با شکل و اندازه ای متفاوت بوده و در آبهای جاری سطحی دائم ( سیلابها ) کانالهای سیلابی به صورت فعال و با فواصل معینی در سطح اراضی پخش شده و رسوباتی با بافتهای متفاوت دانه ریز و درشت دانه به جای می گذارد و بر روی عکسهای هوایی این اراضی به راحتی قابل تفکیک بوده و شیب کلی % 5/0 گاهاً تا % 2 دارای پستی و بلندی کمتر از m 2 با خاکهای رسوبی و شور و باتلاقی می باشد و بر اساس نوع ماده اولیه ، موقعیت ، درجه شوری ، وضعیت سیل گیری ، فرم رسوبگذاری ، جنس رسوبات ، به اجزاء واحدهای مختلف تقسیم می شود در این اراضی به لحاظ تاثیر جریانهای سطحی غالباً آثار و علائم آبراهه های سیلابی به شکل خشکه رود یا اوئد دیده می شود .

8- واریزه های بادبزنی شکل سنگریزه دار   Gruvelly  colluvial  fans

شامل اراضی سنگریزه دار و شیب های پای کوههاست که از مواد ریز و درشت و سنگریزه این مواد توسط سیل و نیروی ثقل به ترتیب ریز و درشتی در سطوح شیب دار و سیلگیر پای کوه ها و تپه ها رسوب گذاری می کند . این اراضی از تعداد زیاد جریانهای آبی موازی با هم که از پای جبهه کوه ها جاری شده اند شکل گرفته است . مقطع عرضی این اراضی به صورت محدب بوده و شکل آن به صورت نوار طویل به موازات کوهستان است شکل سنگریزه به علت طی مسافت کوتاه به صورت مدور نبوده و زاویه دار است و شیب کمی در جهت عمود به جهت کوههاست بین % 5-2 با اختلاف ارتفاع کمتر از 5 متر و شیب جانبی در صورتی که وجود داشته باشد کمتر از % 5 خاکهای این اراضی واریزه ای کم عمق و سنگریزه دار بیش از % 15 است برحسب منشاء کوهرفتی (عکس تیپ 4 که آبرفتی است ) منشا سنگی ، میزان سنگریزه ، وضعیت توپوگرافی ، دوری و نزدیکی از کوه ، نوع شدت فرسایش و میزان شیب به واحدهای مختلف تقسیم می شود .

9 – تیپ اراضی بادبزنی شکل سنگریزه دار رودخانه ای Grarelly  Alluvial  Fans

شامل اراضی سنگریزه ای آبرفتی که در اثر جریان آبی رودخانه را از مواد رسوبی حمل شده به وسیله سیلابهای سنگین و جریانهای سریع آب به شکل بادبزنهای متعدد Fan و در دشتهای پای کوه ها و دهانه دره ها تشکیل شده اند . برای تشکیل این اراضی به این صورت است که با عبور سیلاب از یک دره تنگ واقع در نقاط مرتفع با سرعت زیاد وارد دشت یا دره های عریض شده پخش می شود . سنگ ها به صورت مدور هستند . شیب کلی
 % 2 و در بالا دست گاهاً % 5 جهت شیب از راس مخروط یا Fan به سمت قاعده است .

شیب عرضی به صورت محدب و بریدگی در جهت شیب جانبی و دارای بریدگیهای جزئی یا ناهمواریهای ملایم و پستی و بلندی کمتر از m 5 خاک کم عمق ، سنگریزه بیشتر از % 15 خاکهای رسوبی جوان و تکامل نیافته است و بر اساس تیپ ، مقدار سنگریزه پستی و بلندی ، نوع مواد مادری خاک به واحدهای ریزتر تقسیم می شود .

اراضی مختلط 8 و 9 رودخانه های کوهرفتی       Inter  Fans

گاهی در بعضی از مناطق اراضی وجود دارند که در تشکیل آن ها جریانهای سطحی و نیروی ثقل دخالت دارند که این اراضی به عنوان تیپ اراضی 9 و 8 جدا کرده و اگر خاصیت کالودیال ( کوهرفتی ) بیشتر داشته باشند به عنوان  Colluriull- Allorial و اگر فرم فن نداشته باشد سنگریزه و خاک بیشتر باشد و در واقع خاصیت آبرفتی بیشتر باشد   Alluvial – Colluvial نامیده می شود 

مجموعه تیپ ها   Complex land types که با علامت  C

هر گاه واحدی از چند واحد کوچکتر ترکیب شده باشد آنرا تحت عنوان  Complex تفکیک می کنند .

به طور کلی توصیه می شود که از جدا کردن اراضی به صورت واحدهای کمپلکس جلوگیری می شود زیرا در زمان تعیین قابلیت ممکن است در یک واحد کمپلکس 2-1  به عنوان مرتفع و  2.3  به عنوان اراضی زراعی و در یک واحد در قابلیت شکل است .

تیپهای متفرقه

هر گاه با واحدی برخورد کنیم که نتوان آن را در هیچ یک از تیپ های اراضی 9 گانه قرار داد و با آن ها ناهماهنگ باشد و حالتی خاصی داشته باشد باید آنرا از طریق تیپ طبقه بندی کرده مثلاً مسیل ها ، تپه های شنی ، تالاب ها ، مرداب ها و تپه های ساحلی در اثر جزر و مد .

3-مواد و تجهیزات لازم: اوگر(Auger (–بیل-متر-نایلون-کارت ثبت مشخصات نمونه-کارت تشریح پروفیل-الک2میلی متری-ظروف نمونه خاک -چسب کاغذی

4-روش آزمایش:

 

1 – نحوه نمونه برداری : در نمونه برداری به منظور ارزیابی حاصلخیزی خاک باید نوع بهره برداری (زراعت، درختکاری، جنگل و مرتع) مشخص می شود، سپس اقدام به جمع آوری اطلاعات اولیه و تهیه نقشه اراضی کرد.
عمق نمونه برداری :عمق نمونه برداری بستگی به نوع بهره برداری (نوع کشت دارو) قطعه بندی زمین :
اگر مزرعه یا زمین مورد نمونه برداری دارای حالات مشخص از نظر موقعیت جغرافیایی مانند شیب و ارتفاع و یا از نظر توپوگرافی (پستی و بلندی) و پوشش نباتی و غیره باشد، باید از هر کدام از این قطعات جداگانه نمونه برداری و قطعات را روی نقشه یا کروکی زمین نمایش داد. تعداد نمونه اصلی یا نهایی :تعداد نمونه نهایی بستگی به یکنواختی و غیر یکنواختی خاک و نیز مساحت زین دارد.مقدار نمونه اصلی یا نهایی :برای کلیه آزمایش ها 1 الی 2 کیلوگرم خاک کانی است.زمان برداشت نمونه :بهترین زمان وقتی است که زمین از نظر رطوبت در حالت گاورو باشد تا به راحتی بتوان نمونه های فرعی را با هم مخلوط کرد.
چگونگی و نحوه نمونه برداری :پس از قطعه بندی زین و مشخص کردن قطعات غیریکنواخت ، قطعات یکنواخت را نیز به قطعات 15 هکتاری تقسیم کرده و حدود آنها را مشخص می کنیم. سپس هر یک از قطعات به طور جداگانه به یکی از دو روش زیگزاگ و یا مستطیل از نقاط مختلف به فاصله 25 متر نمونه برداری می کنیم. نمونه ها را در داخل سطل پلاستیکی ریخته و با هم مخلوط می کنیم. سپس از این مخلوط حدود 2 کیلوگرم خاک به عنوان نمونه اصلی یا نهایی کمتر از 5/0 هکتار در نظر گرفته در کیسه پلاستیکی می ریزیم.

کارت نمونه خاک: برای هر نمونه اصلی یک کارت نمونه داخل کمیته و یک عدد روی کیسه نمونه خاک الصاق می شود که در روی این کارت کلیه مشخصات خاک، قید می شود.
چگونه اطلاعات مربوط به نمونه خاک : همراه هر نمونه خاک، مشخصات منطقه نمونه برداری شده به طور کامل و دقیق باید در روی فرم های مخصوصی یادداشت شود.
وسایل نمونه برداری از خاک : این وسایل شامل : بیل ، بیلچه ، کارد مخصوص، سیلندر فلزی ، مته یا اُگر، کیسه نایلونی، کارت نمونه ، نخ می باشند.
تقسیم بندی ذرات خاک : ذرات خاک بر حسب اندازه و بدون در نظر گرفتن ترکیب شیمیایی ، رنگ و سایر خواص گروه بندی شده اند

 

آزمایش شماره:2

   1 -هدف:تعیین بافت‌ خاک‌(soil texture)

2-اصول :بخش‌ معدنی‌ خاک‌ شامل‌ ذراتی‌ است‌ که‌ از نظر اندازه‌ دامنه‌ وسیعی‌ را نشان‌ میدهند. این‌ ذرات‌ را میتوان‌ جدا کرده‌ و بر حسب‌ اندازه‌ آنها را در گروههائی‌ طبقه‌بندی‌ کرد. این‌گروهها را اجزاء معدنی‌ خاک‌ گویند. بطور کلی‌ ذرات‌ خاک‌ به‌ سه‌ جزء معدنی‌ تقسیم‌ میشوند. این‌ اجزاء عبارتند از شن‌(sand)، سیلت‌(silt) و رس‌(clay). هر کدام‌ ازذرات‌ فوِق به‌ گروههای‌ ثانویه‌ای‌ تقسیم‌ میشوند که‌ دراینجا ضرورتی‌ به‌ ذکر این‌ تقسیم‌بندی‌ نمی‌باشد. اگر چه‌ تقسیم‌بندی‌ ذکر شده‌ بر اساس‌ اندازه‌ ذرات‌ معدنی‌ خاک‌ صورت‌ گرفته‌ ولی‌ هر جزء معدنی‌ دارای‌ ترکیب‌ کم‌ و بیش‌ خاص‌ کانیها بوده‌ و در نتیجه‌ خصوصیات‌ فیزیکی‌ و شیمیائی‌ خاصی‌ را دارا می‌باشد. حدود اندازه‌ ذرات‌ و بعضی‌ خصوصیات‌عمومی‌ سه‌ جزء معدنی‌ فوِق الذکر در جدول‌ زیر آمده‌است‌.     

اندازه‌ و خصوصیات‌ اجزاء معدنی‌ خاک‌

اجزاء معدنی‌

قطر ذرات‌ (میلیمتر)

خصوصیات‌ عمومی‌

شن‌

02/0-2

موقع‌ مالیدن‌ بین‌ انگشتان‌ زبر بوده‌ و ذرات‌ شن‌ احساس‌ میشود. در حالت‌ مرطوب‌ چسبنده‌ وشکل‌ پذیر نیست‌.

سیلت‌

002/0-02/0

موقع‌ مالین‌ بین‌ انگشتان‌ نرم‌ و پودری‌ احساس‌ میشود. در حالت‌ مرطوب‌ چسبنده‌ وشکل‌ پذیرنیست‌.

رس‌

002/0<

در حالت‌ مرطوب‌ نرم‌، چسبنده‌ و شکل‌پذیر است‌. موقع‌ خشک‌ شدن‌ تشکیل‌ کلوخه‌های‌ سخت‌میدهد. ذرات‌ رس‌ ریز است‌ و برای‌ مدت‌ طولانی‌ بحالت‌ تعلیق‌ میماند.

خیلی‌ بندرت‌ ممکن‌ است‌ یک‌ خاک‌ از یک‌ جزء معدنی‌ تشکیل‌ شود، بلکه‌ عموماً خاکها حاوی‌ هر سه‌ جزء به‌ نسبت‌های‌ مختلف‌ هستند. مقدار نسبی‌ اجزاء معدنی‌ اثرات‌ بسیاری‌ براکثر خصوصیات‌ فیزیکی‌ و شیمیائی‌ خاک‌ از جمله‌ بافت‌ و ساختمان‌ خاک‌ دارد.

بافت‌ خاک‌ عبارتست‌ از مقدار نسبی‌ شن‌، سیلت‌ و رس‌ در یک‌ خاک‌. تقسیم‌بندی‌ بافت‌ خاک‌ بر اساس‌ میزان‌ نسبی‌ ذرات‌ تشکیل‌ دهنده‌ خاک‌ کوچکتر از 2 میلیمتر میباشد.اگر ذرات‌ درشت‌ تر از 2 میلیمتر به‌ میزان‌ قابل‌ توجهی‌ در خاک‌ موجود باشند یک‌ صفت‌ مناسب‌ نظیر" سنگریزه‌ای‌" یا" سنگی‌" در جلوی‌ اسم‌ بافت‌ خاک‌ آورده‌ میشود.

بافت‌ خاک‌ یک‌ خصوصیت‌ فوِق العاده‌ مهم‌ خاک‌ است‌. چون‌ بر خصوصیات‌ فیزیکی‌، شیمیائی‌ و بیولوژیکی‌ خاک‌ اثر میگذارد.

بطور کلی‌ خاکها را به‌ دو کلاس‌ با بافت‌ ریز و درشت‌ تقسیم‌ میکنند. خاکهای‌ با بافت‌ ریز که‌ در آنها میزان‌ رس‌ زیاد است‌ دارای‌ سطح‌ مخصوص‌ بیشتری‌ نسبت‌ به‌خاکهای‌ با بافت‌ درشت‌ که‌ در آنها میزان‌ شن‌ زیاد است‌ میباشند. بنا براین‌ خاکهای‌ با بافت‌ ریز دارای‌ ظرفیت‌ بیشتری‌ برای‌ جذب‌ و نگهداری‌ عناصر غذائی‌ و آب‌ میباشند. به‌ همین‌سبب‌ این‌ خاکها عموماً نسبت‌ به‌ خاکهای‌ با بافت‌ درشت‌ حاصلخیزتر هستند. از طرف‌ دیگر خاکهای‌ با بافت‌ درشت‌ تر دارای‌ خلل‌ و فرج‌ درشت‌ بیشتر و نفوذ آب‌ و هوا در آنهاسریع‌تر میباشد. در خاکهای‌ با بافت‌ ریز درصد بیشتری‌ از حجم‌ کل‌ خاک‌ به‌ خلل‌ و فرج‌ اختصاص‌ یافته‌ ولی‌ چون‌ این‌ خلل‌ و فرج‌ عموماً ریز میباشند، عمدتاً به‌ نگهداری‌ آب‌ اختصاص‌می‌یابند و حرکت‌ آب‌ و هوا در آنها به‌ کندی‌ صورت‌ میگیرد.

مثلث‌ بافت‌ خاک‌ و استفادة‌ از آن‌:

بافت‌ خاک‌ بوسیله‌ اسامی‌ که‌ در مثلث‌ بافت‌ خاک‌ ( شکل‌ زیر ) آمده‌ تعیین‌ میشود. اسامی‌ کلاسهای‌ مختلف‌ خاک‌ بطور اساسی‌ عبارتند از شن‌، سیلت‌، رس‌ و لوم‌(loam). این‌ اسامی‌ بصورت‌ اسم‌ یا صفت‌ یا هر دو بکار میرود. برای‌ مثال‌ اگر میزان‌ رس‌ یک‌ خاک‌ به‌ اندازه‌ای‌ باشد که‌ خصوصیات‌ خاک‌ را تحت‌الشعاع‌ قرار دهد، نام‌ کلاس‌خاک‌ " رس‌ " خواهد بود. اما اگر این‌ خاک‌ حاوی‌ شن‌ به‌ اندازه‌ای‌ باشد که‌ بطور قابل‌ توجهی‌ خصوصیات‌ حاصل‌ از رس‌ را تعدیل‌ نماید در این‌ صورت‌ اسم‌ کلاس‌ خاک‌ "رس‌ شنی‌"(sandy clay) خواهد بود. وقتی‌ درصد شن‌، سیلت‌ و رس‌ یک‌ خاک‌ مشخص‌ باشد، اسم‌ کلاس‌ آن‌ را میتوان‌ با استفاده‌ از مثلث‌ بافت‌ خاک‌ تعیین‌ کرد.

روشهای‌ متعددی‌ برای‌ تعیین‌ بافت‌ خاک‌ موجود است‌. بعضی‌ از این‌ روشها دقیق‌تر و بعضی‌ دیگر سریع‌تر است‌. تخمین‌ سریع‌ بافت‌ خاک‌ را میتوان‌ با روش‌ دستی‌ (Hand textur ) انجام‌ داد و باتجربه‌ زیاد شخص‌ می‌تواند با دقت‌ نسبتاً زیاد بافت‌ خاک‌ را با مالیدن‌ گل‌ بین‌ انگشتان‌ تعیین‌ نماید. روش‌ دقیق‌تر تعیین‌ بافت‌ خاک‌، یکی‌از روشهای‌ تجزیه‌ مکانیکی‌ خاک‌ می‌باشد.

تعیین‌ بافت‌ خاک‌ به‌ روش‌ لمسی‌ ( دست‌ ) :

تعیین‌ بافت‌ خاک‌ بوسیله‌ دست‌ (احساس‌)اغلب‌ توسط‌ خاکشناسان‌ وزارعین‌ در مزرعه‌ انجام‌ می‌گیرد. برای‌ تعیین‌ دقیق‌ بافت‌ خاک‌ با این‌ روش‌، نیاز تجربه‌ زیادی‌می‌باشد. در هر حال‌ اگر مراحل‌ زیر به‌دقت‌ دنبال‌ شود شخص‌ تازه‌ کار نیز می‌تواند بافت‌ را با دقتی‌ نسبتاً خوب‌ تعیین‌ نماید.

1) مثلث‌ بافت‌ خاک‌ را بصورت‌ کمی‌ تغییر یافته‌ ( شکل‌ زیر ) در نظر بگیرید. اساساً این‌ مثلث‌ تشکیل‌ شده‌ از رس‌ (رس‌ شنی‌، رس‌،رس‌ سیلتی‌)(silty clay,clay, sandy clay) که‌ در حالت‌ مرطوب‌ تشکیل‌ نوار خوب‌ میدهد، لوم‌ رسی‌(لوم‌ رسی‌ شنی‌، لوم‌ رسی‌، لوم‌ رسی‌ سیلتی‌)(silty clay loam, clayloam, sandy clay loam) که‌ تشکیل‌ نوار متوسط‌ میدهد و لوم‌ (لوم‌ شنی‌، لوم‌، لوم‌ سیلتی‌)(silty loam, loam, sandy loam)که‌ تشکیل‌ نوارضعیف‌ می‌دهند و sand که‌ تشکیل‌ نوار نمی‌دهند. برای‌ سادگی‌ کلاسهای‌ شن‌ لومی‌ (loamy sand) و سیلت‌ (silt) حذف‌ شده‌اند.

2) برای‌ تعیین‌ اینکه‌ خاک‌ به‌ کدام‌ یک‌ از سه‌ گروه‌ بافت‌ فوِق الذکر متعلق‌ است‌، مقداری‌ خاک‌ را در یک‌ ظرف‌ نهاده‌ و قطره‌ قطره‌ و به‌ آهستگی‌ به‌ آن‌ آب‌اضافه‌ می‌کنیم‌ تا رطوبت‌ کلیه‌ حجم‌ خاک‌ را فرا گیرد. سپس‌ خاک‌ مرطوب‌ شده‌ را بهم‌ می‌زنیم‌ تا حالت‌ خمیری‌ و شکل‌ پذیری‌ بخود بگیرد. آنگاه‌ گل‌ ساخته‌شده‌ را که‌ دارای‌رطوبت‌ مناسب‌ است‌ بین‌ انگشت‌ شصت‌ و سبابه‌ قرار داده‌ و از آن‌ نوار می‌سازیم‌، همچنین‌ قطعه‌ای‌ از آن‌را در کف‌ دست‌ نهاده‌ و شکل‌پذیری‌ آن ‌را آزمایش‌ می‌کنیم‌.

3) وقتی‌ مشخص‌ شد که‌ خاک‌ مورد نظر از جهت‌ بافت‌ جزء کدام‌یک‌ از سه‌ گروه‌ رس‌، لوم‌ رسی‌ و لوم‌ می‌باشد، آنگاه‌ با مالیدن‌ آن‌ بین‌ انگشت‌ شصت‌ و سبابه‌میزان‌ شن‌ آن‌را تخمین‌ میزنیم‌. در صورتی‌ که‌ میزان‌ شن‌ زیاد باشد (حالت‌ زبری‌) بسته‌ به‌ وضعیت‌ نواری‌ که‌ می‌سازد بافت‌ خاک‌ رسی‌ شنی‌، لومی‌ رسی‌ شنی‌ یا لوم‌ شنی‌ می‌باشد.

اگر نمونه‌ در زیر انگشتان‌ فوِق العاده‌ نرم‌ باشد در این‌ حالت‌ مقدار سیلت‌ زیاد بوده‌ و بنابراین‌ بافت‌ خاک‌ بسته‌ به‌ کیفیت‌ نواری‌ که‌ می‌سازد رس‌ سیلتی‌، لوم‌ رسی‌سیلتی‌ یا لوم‌ سیلتی‌ خواهد بود. اگر نمونه‌ از نظر نرمی‌ حالت‌ متوسط‌ داشته‌ باشد یعنی‌ نه‌ زبر مانند حالت‌ شن‌ و نه‌ بسیار نرم‌ یعنی‌ حالت‌ سیلت‌ را نداشته‌ باشد در این‌ صورت‌ بسته‌ به‌ کیفیت‌ نوار بافت‌ خاک‌ رسی‌، لوم‌ رسی‌ یا لوم‌ خواهد بود.

4) خاکهائی‌ که‌ ذرات‌ آنها به‌ یکدیگر نمی‌چسبند و هیچ‌ نواری‌ نمی‌سازند جزء کلاس‌ شن‌ می‌باشند.

تعیین‌ بافت‌ خاک‌ به‌ روش‌ Bouyoucos (تجزیة‌ مکانیکی‌ خاک‌ ):

تجزیه‌ مکانیکی‌ خاک‌ تعیین‌ بافت‌ خاک‌ (درصد شن‌، سیلت‌ و رس‌ )به‌ روش‌ تجزیه‌ ذرات‌ خاک‌ می‌باشد. ذرات‌ معلق‌ در آب‌ بسته‌ به‌ حجم‌، وزن‌ مخصوص‌ و شکلشان‌با سرعتهای‌ متفاوت‌ ته‌نشین‌ میشوند. چون‌ وزن‌ مخصوص‌ ذرات‌ خاک‌ تقریباًبرابر بوده‌ واثر شکل‌ نیز زیاد نیست‌، بنا براین‌ عمل‌ تعیین‌ کننده‌ در سرعت‌ ته‌نشینی‌ ذرات‌ معلق‌ در آب‌ حجم‌ یا اندازه‌ ذرات‌ معلق‌ است‌. با استفاده‌ از این‌ خصوصیت‌ میتوان‌ ذرات‌ معلق‌ شن‌، سیلت‌ و رس‌ را جداکرد. با استفاده‌ از فرمول‌ استوک‌ میتوان‌ زمان‌ لازم‌ برای‌ ته‌نشین‌ شدن‌ذرات‌ شن‌، سیلت‌ و رس‌ را تعیین‌ نمود که‌ بطور تقریبی‌  در روش‌ هیدرومتر گرم‌ در لیتر از جدول‌ زیر استفاده‌ میشود.

زمان‌

ذرت‌ ته‌نشین‌ شده‌

ذرات‌ معلق‌

40 ثانیه‌

شن‌

رس‌ و سیلت‌

2 ساعت‌

شن‌ و سیلت‌

رس‌

 

فرمول‌ استوک‌:(stock law)

 V.t =X           d1-d2)/n*9 )gr^2 * V=2

:V سرعت‌ ته‌نشین‌ شده‌ ذرات‌ خاک‌ در مایع‌ بر حسب‌ cm/sec

:g نیروی‌ ثقل‌ زمین‌ 2cm/sec

:ًd1-d2))اختلاف وزن‌ مخصوص‌ ذرات‌ خاک‌ 3gr/cm وزن‌ مخصوص‌ مایع‌ 3gr/cm

:r شعاع‌ ذرات‌ بر حسب‌ cm

:َn لزجت‌ (viscosity) مایع‌ بر حسب‌ 2dyne-sec/cm

:X فاصله‌ ته‌نشین‌ شدن‌ ذرات‌ بر حسب‌ cm

:t زمان‌ ته‌نشین‌ شدن‌ ذرات‌ بر حسب‌ sec

3-مواد و تجهیزات لازم:الک2میلی متری(8مش)-ظرف نیم لیتری پلاستیکی –شیکر مکانیکی استوانه مدرج –هیدرومتر(غلظت سنج)–هگزا متافسفات سدیم 5%-آب مقطر-آ ب اکسیژنه-اسیدکلریدریک10%-اسیداگزالیک

4-روش آزمایش:در حالت‌ عادی‌ ذرات‌ خاک‌ بوسیله‌ موادآلی‌ و بعضی‌ املاح‌ به‌ یکدیگر چسبیده‌ و خاکدانه‌ها را بوجود می‌آورند. برای‌ تعیین‌ بافت‌ به‌ روش‌ تجزیه‌ مکانیکی‌ لازم‌ است‌ ابتداذرات‌ خاک‌ از همدیگر جدا شده‌ و بصورت‌ مجزا درآیند. برای‌ این‌ کار ابتدا موادآلی‌ را از بین‌ برده‌ ( در صورتیکه‌ میزان‌ موادآلی‌ قابل‌ توجه‌ باشد ) و سپس‌ بوسیله‌ مواد پخش‌کننده‌(محلول‌ کالگون‌ ) و بهم‌زدن‌ شدید مکانیکی‌ خاکدانه‌ها را متلاشی‌ نموده‌ و ذرات‌ خاک‌ را مجزا می‌نمایند.

1) 50 گرم‌ از نمونه‌ خاک‌ را که‌ قبلاً از الک‌ 2 میلیمتری‌ عبور داده‌ شده‌ در یک‌ بشر 250 میلی‌لیتری‌ قرار داده‌ و پس‌ از اضافه‌ کردن‌ آب‌ مقطر و 50 میلی‌لیتر از محلول‌کالگون‌5% محتویات‌ بشر را بطور کامل‌ به‌ لیوان‌ هم‌زن‌ الکتریکی‌ منتقل‌ نموده‌ و با آب‌ مقطر حجم‌ محلول‌ را تا حدود 10 سانتیمتری‌ لبه‌ لیوان‌ می‌رسانیم‌.

2) لیوان‌ را در جای‌ مخصوص‌ خود در ماشین‌ هم‌زن‌ الکتریکی‌ قرار داده‌ و به‌ مدت‌ 10 دقیقه‌ بهم‌ می‌زنیم‌.3) مواد داخل‌ لیوان‌ را بطور کامل‌ و به‌ کمک‌ آب‌ مقطر به‌ یک‌ سیلندر یک‌ لیتری‌ منتقل‌ و با آب‌ مقطر حجم‌ کل‌ را به‌ یک‌ لیتر می‌رسانیم‌.

4) مخلوط‌ را به‌ کمک‌ میله‌ مخصوص‌ فلزی‌ بشدت‌ بهم‌ زده‌ و زمان‌ را یاد داشت‌ کرده‌ و بلافاصله‌ هیدرومتر را در داخل‌ آن‌ می‌گذاریم‌.

5) 40 ثانیه‌ پس‌ از خاتمه‌ بهم‌زدن‌ مقدار مواد معلق‌ را بوسیله‌ هیدرومتر اندازه‌ گرفته‌ و بلافاصله‌  درجه‌حرارت‌ مخلوط‌ یادداشت‌ می‌شود. سپس‌  هیدرومتر را ودماسنج‌ را از مخلوط‌ خارج‌ می‌نمائیم‌.

6) 2ساعت‌ پس‌ از خاتمه‌ بهم‌زدن‌ مجدداً اندازه‌گیری‌ مواد معلق‌ و درجه‌حرارت‌ به‌ ترتیب‌ بوسیله‌ هیدرومتر و دماسنج‌ تکرار می‌شود.

7) چون‌ درجه‌ حرارت‌ بر لزجت‌ مایع‌ و در نتیجه‌ ته‌نشین‌ شدن‌ ذرات‌ اثر دارد، اعداد خوانده‌شده‌ توسط‌ هیدرومتر با درجه‌حرارت‌ تصحیح‌ میشود. به‌ازاء هر درجه‌حرارت‌ بالاتر از20 درجه‌سانتیگراد 36/0 به‌ عدد هیدرومتر اضافه‌ و به‌ازاء هر درجه‌ پائین‌تر از 20 درجه‌سانتیگراد 36/0 از عدد هیدرومتر کم‌ میشود.

 

 

 

 

 

 

 

5-محاسبات:

وزن‌ خشک‌  خاک‌/100* عدد تصحیح‌ شده‌ هیدرومتر پس‌ از 40 ثانیه‌ =%(     ( silt + clay   

                        %( sand% = 100 -  ( silt + clay )

وزن‌ خشک‌ نمونه‌ خاک‌/100 * عددتصحیح‌ شده‌ هیدرومتر پس‌ از 2 ساعت‌ =% c lay

silt %= %( silt + clay ) - %clay

بدین‌ طریق‌ با مشخص‌ شدن‌ درصد هر کدام‌ از اجزاء معدنی‌ ذرات‌ خاک‌ با استفاده‌ از مثلث‌ بافت‌ خاک‌، بافت‌ خاک‌ را تعیین‌ می‌نمائیم‌.

منظور از وزن‌ خشک‌ وزن‌ نمونه‌ خاک‌ خشک‌ شده‌ در 105 درجه‌ سانتیگراد است‌.

6-بحث ونتیجه گیری:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 3  

 1-هدف: تعیین: وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ خاک‌(B ulk density)

2-اصول:وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ خاک‌ عبارت‌ از وزن‌ یک‌ سانتیمتر مکعب‌ خاک‌ خشک‌ درحالت‌ طبیعی‌ است‌. در اینجا حجم‌ خاک‌ مجموع‌ حجم‌ واد جامد و منافذ بین‌ آنها است‌. بنا براین‌ خاکهای‌ متخلخل‌ و اسفنجی‌ دارای‌ وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ کمتری‌ از خاکهای‌ فشرده‌ می‌باشند. خاکهای‌ شنی‌ بواسطه‌ درشت‌ بودن‌ ذرات‌ تشکیل‌ دهنده‌ آنها حجم‌ بیشتری‌ را به‌مواد جامد اختصاض‌ داده‌ ودر نتیجه‌ حجم‌ کمتری‌ را خلل‌ و فرج‌ اشغال‌ می‌کنند. بنا بر این‌ وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ خاکهای‌ شنی‌ عموماً بیشتر از خاکهای‌ رسی‌ می‌باشد. به‌علاوه‌ میزان‌موادآلی‌ و کیفیت‌ ساختمان‌ خاک‌ بر وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ خاک‌ اثر می‌گذارد. هر چه‌ موادآلی‌ خاک‌ بیشتر و ساختمان‌ خاک‌ متخلخل‌تر باشد، وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ خاک‌ کمتر است‌.وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ خاک‌ در لایه‌های‌ سطحی‌ خاک‌ بسته‌ به‌ بافت‌، موادآلی‌ و ساختمان‌ خاک‌ بین‌ 1 تا 6/1 گرم‌ در سانتیمتر مکعب‌ خاک‌ است‌.              

3-مواد و تجهیزات لازم:استوانه فلزی باقطر4سانتی متر-کلوخ حدود30گرمی-پارافین 60درجه-نخ-ترازوی دیجیتال-ظرف آب-دماسنج-هیتر-کولیس

4-روش آزمایش:.                   تعیین‌ وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ خاک‌ باروش‌ کلوخه‌

1) یک‌ تکه‌ نخ‌ 25 سانتیمتری‌ و یک‌ کلوخه‌ طبیعی‌ به‌ وزن‌ تقریبی‌ 30 گرم‌ انتخاب‌ و نخ‌ را به‌ کلوخه‌ بسته‌ و با آویزان‌ کردن‌ آن‌ از قسمت‌ زیرین‌ ترازو آن‌ را دقیقاًوزن‌ می‌کنیم‌.

2) پارافین‌ جامد را تا حدود 60 درجه‌ سانتیگراد گرم‌ کرده‌ و کلوخه‌ را چندین‌ بار داخل‌ پارافین‌ نموده‌ و بلافاصله‌ بیرون‌ می‌آوریم‌، تا لایه‌ای‌ از پارافین‌ بطور کامل‌کلوخه‌ را بپوشاند.

3) برای‌ تعیین‌ وزن‌ پارافین‌ کلوخه‌ را بار دیگر وزن‌ می‌کنیم‌.

4) در حالیکه‌ کلوخه‌ پوشیده‌ از پارافین‌ از ترازو آویزان‌ است‌، با قرار دادن‌ یک‌ بشر آب‌ در زیر کلوخه‌ و غوطه‌ور کردن‌ کامل‌ آن‌ در آب‌ وزن‌ کلوخه‌ را در آب‌ نیزاندازه‌ میگیرد.

5) میزان‌ کاهش‌ وزن‌ کلوخه‌ در آب‌ برابر است‌ با حجم‌ کلوخه‌ به‌ اضافه‌ حجم‌ پارافین‌ با کاستن‌ حجم‌ پارافین‌ ( وزن‌ مخصوص‌ پارافین‌ برابر9/0 گرم‌ در سانتیمترمکعب‌ است‌.) از کاهش‌ وزن‌ در آب‌ حجم‌ کلوخه‌ بدست‌ می‌آید.

5-محاسبات:

مخصوص‌ پارافین‌ برابر9/0 گرم‌ در سانتیمترمکعب‌ است‌.) از کاهش‌ وزن‌ در آب‌ حجم‌ کلوخه‌ بدست‌ می‌آید.

حجم‌ خاک‌  /وزن‌ خاک‌ خشک‌  =وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ کلوخه‌

 وزن‌ مخصوص‌ آب‌ / ( حجم‌ پارافین‌ - کاهش‌ وزن‌ کلوخه‌ در آب‌ )  = حجم‌ خاک‌

6-بحث ونتیجه گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 4

         1  -هدف:تعیین وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌خاک‌ (particle density)

2--اصول :وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ خاک‌ یا وزن‌ مخصوص‌ ذرات‌ خاک‌ (paticle density) عبارت‌ از وزن‌ یک‌ سانتیمتر مکعب‌ ذرات‌ تشکیل‌ دهنده‌ خاک‌ است‌. اگرچه‌وزن‌ کانیهای‌ خاک‌ متغیر است‌، ولی‌ وزن‌ مخصوص‌ خاکهای‌ معدنی‌ نسبتاً ثابت‌ بوده‌ و بین‌ 6/2 تا 75/2 گرم‌ در سانتی‌متر مکعب‌ می‌باشد. وزن‌ مخصوص‌ کوارتز، فلداسپاتها وسیلیکاتهای‌ رس‌ که‌ قسمت‌ عمده‌ کانیهای‌ خاک‌ را تشکیل‌ می‌دهنددر بین‌ دورقم‌ فوِق الذکر قرار دارد.

اندازه‌ و ترتیب‌ قرارگرفتن‌ ذرات‌ خاک‌ اثری‌ در وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ خاک‌ ندارد ولی‌ موادآلی‌ که‌ دارای‌ وزنی‌ به‌ مراتب‌ کمتر از اجزاء معدنی‌ خاک‌ می‌باشند، اثر زیادی‌ دروزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ خاک‌ دارند. هر چه‌ مقدار مواد آلی‌ زیادتر باشد وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ خاک‌ کمتر خواهد بود. به‌همین‌ دلیل‌ وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ خاکهای‌سطح‌الارض‌ عموماً کمتر از خاکهای‌ تحت‌الارض‌ می‌باشد.

3-مواد و تجهیزات لازم:پیکنومتر-آب مقطر جوشیده-ترازو –آون

4-روش آزمایش:1 - برای‌ خارج‌ کردن‌ هوا ازآب‌، 150 میلی‌لیتر آب‌ مقطر را برای‌ مدت‌ ده‌ دقیقه‌ در یک‌ بشر بجوشانید سپس‌ آب‌ را سرد نمائید. برای‌ سرد کردن‌ آب‌ می‌توانید بشر را در آب‌دستشوئی‌ قراردهید.

2 - یک‌ عدد پیکنومتر را از آب‌ جوشیده‌ پرنموده‌، درب‌ آن‌را گذاشته‌ (مطمئن‌ شوید که‌ لوله‌ موئینه‌ از آب‌ پرباشد) و قسمت‌ خارجی‌ آن‌را با دستمال‌ خشک‌ نموده‌ ودقیقاً وزن‌ نمائید.

3 - حدود نیمی‌ از آب‌ پیکنومتر را خالی‌ کرده‌، درب‌ آن‌را گذاشته‌ و پس‌ از خشک‌ کردن‌ قسمت‌ خارجی‌ آن‌را دوباره‌ به‌ دقت‌ وزن‌ نمائید.

4 - حدود 10 گرم‌ خاک‌ خشک‌ را به‌ پیکنومتر اضافه‌ نموده‌ و پس‌ از گذاردن‌ درب‌ و تمیز نمودن‌ قسمت‌ خارجی‌ آن‌را دوباره‌ بدقت‌ وزن‌ نمائید. اختلاف‌ وزن‌ مراحل‌(4)و (3) برابر وزن‌ نمونه‌ خاک‌ است‌.

5 - پیکنومتر حاوی‌ خاک‌ و آب‌ را برای‌ مدت‌ 3 دقیقه‌ در آب‌ جوش‌ قرار داده‌ و سپس‌ پیکنومتر را باآب‌ جوشیده‌ پرنمائید. پس‌ از سرد شدن‌ و اطمینان‌ از پر بودن‌لوله‌ کاپیلاری‌ پیکنومتر، آن‌ را دوباره‌ به‌دقت‌ وزن‌ نمائید.

5-محاسبات:                                               وزن‌ آب‌ جابجاشده/‌وزن‌ خاک‌ خشک‌ = وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌

{(وزن‌ پیکنومتر+ آب‌) - (وزن‌ پیکنومتر + آب‌ + خاک‌}- وزن‌ خاک‌ خشک‌ = وزن‌ آب‌ جابجاشده‌

6-بحث ونتیجه گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 5

          1-هدف:تعیین تخلخل‌ خاک‌ (Pore space)

2-اصول:فضای‌ منافذ خاک‌ شامل‌ آن‌ قسمتی‌ از خاک‌ است‌ که‌ توسط‌ مواد جامد خاک‌ اشغال‌ نشده‌است‌. فضای‌ منافذ توسط‌ آب‌ و هوا پر شده‌است‌. اندازه‌ و ترتیب‌ قرارگرفتن‌ ذرات‌ خاک‌ میزان‌ فضای‌ منافذ خاک‌ را تعیین‌ می‌کند. خاکهای‌ شنی‌ دارای‌ تخلخلی‌ بین‌ 35 تا 50 درصد می‌باشند. در حالیکه‌ تخلخل‌ خاکهای‌ با بافت‌ ریزتر، از 40 تا 60 درصدمتغیر است‌. وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ یک‌ خاک‌ اغلب‌ نشانه‌ خوبی‌ از تخلخل‌ آن‌ خاک‌ می‌باشد. هر چه‌ وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ بیشتر باشد فضای‌ منافذ خاک‌ کمتر است‌. فضای‌منافذ خاک‌ را میتوان‌ با در دست‌ داشتن‌ وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ و حقیقی‌ طبق‌ فرمول‌ زیر محاسبه‌ کرد:

100* ( وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ /وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ ) = درصد مواد جامد

درصد مواد جامد - 100 = درصد منافذ خاک‌

(وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ /وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌ - 1 )100 =

 100 * (وزن‌ مخصوص‌ حقیقی‌ /وزن‌ مخصوص‌ ظاهری‌) - 100  =  درصد منافذ خاک‌

اندازه‌ منافذ موجود در خاک‌ حداقل‌ به‌ اندازه‌ خود منافذ حائز اهمیت‌ است‌.دو نوع‌  منافذ ریز (micro) و درشت‌ (macro)  در خاک‌ وجود دارد. خلل‌ و فرج‌درشت‌ حرکت‌ سریع‌ آب‌ و هوا را در خاک‌ ممکن‌ می‌سازند. در حالیکه‌ حرکت‌ در خلل‌ و فرج‌ ریز محدود به‌ حرکت‌ کاپیلاری‌ می‌باشد. اکثر منافذ در خاکهای‌ شنی‌ از نوع‌ درشت‌ و درخاکهای‌ رسی‌ از نوع‌ ریز است‌. بنا براین‌ حرکت‌ آب‌ و هوا در خاکهای‌ شنی‌ سریع‌تر از خاکهای‌ رسی‌ است‌. در حالی‌ که‌ قدرت‌ نگهداری‌ آب‌ در خاکهای‌ رسی‌ به‌ مراتب‌ بیشتر از خاکهای‌شنی‌ است‌.

3-مواد و تجهیزات لازم:استوانه مدرج 200سی سی-استوانه مدرج 10سی سی-ترازو-نمونه خاک دست نخورده

4-روش آزمایش:تعیین‌ منافذ خاک‌ بطور تقریبی‌

1) یک‌ مزور 100 میلی‌لیتری‌ را تا 70 میلی‌لیتر از آب‌ پر نمائید.

2) 50 سانتیمتر مکعب‌ خاک‌ را به‌ آرامی‌ به‌ مزور اضافه‌ کنید.

3) مخلوط‌ را بشدت‌ بهم‌ زده‌ و سپس‌ آن‌ را برای‌ 5 دقیقه‌ به‌ حال‌ خود بگذارید، تا حبابهای‌ هوا خارج‌ شود.

4) حجم‌ نهائی‌ مخلوط‌ را یاد داشت‌ کنید.

5) وقتی‌ آب‌ و خاک‌ مخلوط‌ می‌شوند، آب‌ منافذ موجود در خاک‌ را پر کرده‌ در نتیجه‌ حجم‌ مخلوط‌ نهائی‌ کمتر از حجم‌ مجموع‌ آب‌ و خاک‌ می‌باشد. تفاوت‌ مربوط‌ به‌حجم‌ منافذ خاک‌ می‌باشد.

5-محاسبات:( حجم‌ مخلوط‌ ) - ( حجم‌ آب‌ + حجم‌ خاک‌ ) = حجم‌ منافذ خاک‌

      100 * (  حجم‌ کل‌ خاک‌  /حجم‌ منافذ خاک‌  )= درصد منافذ خاک                         

   6-بحث ونتیجه گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 6

          1-هدف:تهیه‌ گل‌ اشباع‌ - تهیة‌ عصاره‌ از گل‌ اشباع‌ - تعیین‌ درصداشباع‌

2- اصول:حالت‌ اشباع‌ خاک‌ به‌ وضعیتی‌ اتلاق  می‌شود که‌ تمام‌ خلل‌ و فرج‌ خاک‌ از آب‌ پر شده‌باشد. در این‌ حالت‌ املاح‌ به‌ صورت‌ محلول‌ درآمده‌ و در مزارع‌ مورد استفاده‌ گیاه‌قرار می‌گیرد. اندازه‌گیری‌ املاح‌ و همچنین‌ بسیاری‌ از عناصر در این‌ حالت‌ بسیار نزدیک‌ به‌ حالت‌ فیزیولوژیکی‌ خاک‌ و گیاه‌ می‌باشد. به‌ همین‌ دلیل‌ همیشه‌ در آزمایشات‌ شیمیائی‌ وفیزیکی‌ خاک‌ این‌ حالت‌ بر حالتهای‌ دیگر که‌ نسبتهای‌ مختلف‌ آب‌ به‌ خاک‌ می‌باشد. ترجیح‌ داده‌ می‌شود. این‌ نسبتها که‌ در آزمایشات‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گیرند. عبارت‌ از نسبت‌های‌ 1 : 1 ، 1 : 5/2 ، 1 : 5 و 1 : 10 می‌باشند. البته‌ یادآور می‌شود که‌ در نسبتهای‌ رقیق‌تر املاح‌ بیشتری‌ حل‌ شده‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ نتایج‌ بدست‌ آمده‌ با حالت‌ اشباع‌ متفاوت‌ می‌باشد.دلیل‌ دیگر استفاده‌ از نسبتهای‌ فوِق تسریع‌ در امر عصاره‌گیری‌ می‌باشد.

3-مواد و تجهیزات لازم:ظرف پلاستیکی نیم لیتری –ظرف آلومینیومی-ترازو –آون –کاغذ صافی –پمپ خلائ-قیف بوخنر –

ارلن مایر درب خروج دار 500سی سی

4-روش آزمایش:تهیه‌ گل‌ اشباع‌ :

مقداری‌ خاک‌ (حدود 200 تا 300 گرم‌) بسته‌ به‌ میزان‌ عصاره‌ای‌ که‌ می‌خواهید استخراج‌ نمائید، از خاک‌ عبور داده‌ شده‌ از الک‌ 2 میلیمتری‌ را بر داشته‌ و داخل‌ یک‌ ظرف‌آلومینیومی‌ بریزید. آنقدر آب‌ اضافه‌ نموده‌ که‌ سطح‌ خاک‌ را یک‌ لایه‌ نازک‌ آب‌ بپوشاند. مدتی‌ بگذارید به‌ حالت‌ خود باقی‌ بماند. سپس‌ با کاردک‌ بخوبی‌ هم‌زده‌ و مالش‌ دهید تاگلی‌ که‌ نه‌ روان‌ و نه‌ خیلی‌ سفت‌ باشد، بدست‌آید. چنانچه‌ حالتهای‌ زیر را مشاهده‌ نمودید گل‌ به‌ حالت‌ اشباع‌ در آمده‌است‌.

1 - سطح‌ گل‌بعد از   24تا 4ساعت براق باشد.(نباید بعداز 24 ساعت روی نمونه آب جمع شود.)

2-حدود 4-24 ساعت نمونه باید به همان حالت باقی بماند.          

3-گل روی کاردک سر بخورد

4-حدود 3/2 ازسطح گل شیارکشیده شده با کاردک مخصوص جمع شود.

حدود 20گرم گل رادر داخل ظرف آلومینمی ریخته وبقیه را درداخل قیف بوخنرحاوی کاغذصافی

5-محاسبات:

100  * (وزن گل خشگ /میزان رطوبت خاک) =درصد اشباع

6-بحث ونتیجه گیری:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 7

1-هدف:تعیین واکنش خاک (PH)

2- اصول:خاک شناسان اسیدیته و قلیائیت، خاک را تحت عنوان واکنش خاک می شناسند و آن را اختصاراً به PH نشان می دهند.

 PH عبارتست از فشار یون ئیدروژن در محلول خاک

 رابطه PH و عناصر غذایی قابل استفاده :حدود PH خاک ها :

PH هفت محیط خنثی، کمتر از 7 اسیدی و بیش از 7 قلیایی است.

 حدود PH خاک های کشاورزی :

PH خاکها در مناطق مختلف, متفاوت است. در نواحی مرطوب تغییرات PH بین 4 تا 7 است. در اقلیم خشک مقدار PH بالا رفته و PH خاک قلیایی می شود. در نواحی خشک و نیمه خشک PH از این مقدار بالاتر می رود.

از جمله اثرات مهم و قابل توجه PH خاک به روی رشد نبات اثر آن در قابلیت استفاده عناصر غذایی است. هنگامی که PH افزایش پیدا کند، یون های کلسیم و منیزیم در محلول خاک افزوده می شود یکی دیگر از عناصری که قابلیت استفاده آن تحت تأثیر PH قرار دارد، عنصر مولیبدن است . این عنصر در PH اسیدی با آهن ترکیب شده و در این شرایط گیاهانی که نسبت به مولیبدن حساسیت دارند، در برابر افزایش PH عکس العمل مناسب از خود نشان می دهند. از جمله این گیاهان می توان از گلم کلم، شبدر و ترکیبات نام برد.

3-مواد و تجهیزات لازم:1- عصاره گل اشباع 2-    دماسنج  3-  محلول استاندارد (بافر 7 )  برای کالیبره کردن الکترود  4-  آب مقطر 5-دستمال کاغذی   6- دستگاهpH   متر  ( اجزاءدستگاه :  1-  الکترودترکیبی 2- آمپلی فایر 3-نمایشگر)

3-روش آزمایش:

ابتدا  آدابتور را به پریز برق وصل می کنیم   در مرحله اول دکمه اختلاف پتانسیل را روی شماره  0.94  قرارمی دهیم  و دکمه Standby  را فعال می کنیم  وسپس محلول بافر 7 راکه داریم دمای آن را توسط دماسنج اندازه گرفته و به دستگاه می دهیم  وآن را زیر الکترود قرارداده  والکترود را داخل بافر برده وبلا فاصله دکمه pHرا فشارداده وبعداز تنظیم دستگاه در  7 =  pH دوباره  دکمه   Standby  را می زنیم در این حالت دستگاه کالیبره شده و بعد از شستشوی مجدد الکترود  با آب مقطر و خشک کردن بادستمال کاغذی  اول دمای عصاره خاک آماده را گرفته و به دستگاه وارد می کنیم والکترود را داخل عصاره قرار می دهیم ودکمهpH  رامی زنیم بلا فاصله دکمهStandby را می زنیم وpH  عصاره بدست می آید

4-محاسبات:

E=E0+(R*T)/(n*F) *In a                معادله نرست 

E=E0-0.0059logc                                                                                                       

E=پتانسیل بر حسب ولت است و علامت آن منفی نشان دهنده کار مفید است.

E0=نیروی محرکه پیل

R=8.3143 J/mole*K

T=دمابر حسب در جه کلوین

=nتعداد الکترونهای مبادله شده

F=ثابت فارادی

a,c=فعالیت یون

5-بحث ونتیجه گیری:  حدود متعارف 6.5 -7.5

 

آزمایش شماره 8

1:هدف:ثعیین مقدار شوری خاک

2-اصول شوری خاک(EC) نشان دهنده مقدار کاتیون های موجود در محلول خاک است.

هر چه مقدار EC بیشتر باشد یعنی کاتیون های بیشتری در محلول خاک وجود دارد.

اندازه گیری EC توسط دستگاه EC متر یا پل وستون انجام می گیرد.EC در دماهای مختلف متفاوت است. به طور قراردادی همیشه EC  در دمای c ْ25 گزارش می شود.

3-مواد و تجهیزات لازم:- عصاره گل  اشباع بدست آمده  2- دستگاه EC متر   3- سل   4- دماسنج     5-  جدول دما ft 6- آب مقطر  7- دستمال کاغذی

4-روش آزمایش

1.مقداری از نمونه عصاره را داخل سل دستگاه می ریزیم 2.دکمه ON را فشار داده هم زمان پیچ دستگاه را آن قدر می چرخانیم تا عقربه قرمز در وسط بایستد.3.عددی گه پیچ نشان میدهد می خوانیم.( EC t) 4. دمای محلول را با دماسنج اندازه می گیریم.با توجه به دما ضریب ft  را از جدول به دست می آوریم.

5-محاسبات:

C=ECt*K*100*ft ْ25 EC

ECt:عدد قرائت شده از دستگاه برحسب میکروموس بر سانتی متر بدیهی است برای تبدیل به میلی موس بر سانتی متر(دسی زیمنس بر متر )بایستی عدد محاسبه شده تقسیم بر 1000شود.

K: ضریب خطای دستگاه=1.15

ft: ضریب تصحیح دمایی

 

هدایت الکتریکی عصاره خاک

نوع خاک

 

 

 

حدود هدایت الکتریکی

 

 

کمتراز 4

 

 

شیرین

 

قابل رویش برای اکثر گیاهان

 

 

 

8-4

 

 

 

کمی شور

 

کاهش محصول گیاهان حساس به شوری

 

 

16-8

 

 

شوری متوسط

 

کاهش زیاد محصول اکثر گیاهان

 

 

32-16

 

خیلی شور

 

 

 

 

فقط گیاهان مقاوم به شوری رشد نرمال دارند.

 

بیشتر از 32

 

خیلی زیاد شور

 

اغلب گیاهان مزوفیت در این شوری کاهش محصول دارند

 


6-بحث ونتیجه گیری

آزمایش شماره 9            (1-بسته آزمایش کاتیونها وآنیونهای محلول خاک)

2- اصول: اندازه گیری عناصر

اندازه گیری کلسیم و منیزیم

مقدّمه:کلسیم و منیزیم از جمله کاتیون های فراوان در خاک های مناطق شور هستند. اندازه گیری را با استفاده از دستگاه جذب اتمی و برخی از فلیم فوتومترها نیز می توان انجام داد.

اساس اندازه گیری در این روش تخریب یک ماده(ECBT)و جایگزینی ماده ی دیگری (EDTA)است.

3-مواد و تجهیزات لازم

1.معرف اریوکرم بلک تی (ECBT)5grNacl+5g H0NH3Cl)+ ( 0.15grECBT 2.بافر آمونیاکی(pH=10)(57میلی لیترآمونیاک+6.75گرم نشادرNH4cl به حجم 100سی سی برسانید.)3.ورسنیت(EDTA) 3.7224grEDTA+0.2grMgCl2,6H2O))4.CaCo3 0.01Molar(1گرم آهک در800سی سی آب مقطر حل سپس جند قطره اسیدکلریدریک غلیظ بیفزاییدوبه حجم1000سی سی برسانید.) 5.آب مقطر 6.پیپت 7.بورت 8.گیره و پایه 9.ارلن مایر 250 سی سی

4-روش آزمایش

: 1.مقدارcc5 از نمونه برداشته داخل ارلن مایر می ریزیم. 2.حدود gr0.3 معرف ECBT و سپس 20قطره بافر آمونیاکی به آن اضافه می کنیم.نمونه به قرمز درمی آید. 3.نمونه را با محلولEDTA  تیتر می کنیم .ختم عمل تغییر رنگ از قرمز به آبی است.حجم EDTA  مصرفی را یادداشت کرده میزان (کلسیم + منیزیم )را از روش زیر محاسبه می کنیم.

5-محاسبات

M1V1=M2V2

M1: مولاریته ی EDTA= mol/lit0.01

V1:حجم EDTA مصرفی

V2:حجم نمونه=cc5

M2:مولاریته ی نمونه=؟

M2(mol/lit)*100grCaCO3/1mol*1000mgr/1gr=A(mg/lit)

A/50=B

A:mgr/lit (Ca+Mg)

B:meq/lit (Ca+Mg)

50=وزن اکی والانی CaCO3

6-بحث ونتیجه گیری

 

اندازه گیری کلسیم

مقدّمه: اندازه گیری کلسیم نیز مانند اندازه گیری کلسیم و منیزم به روش کمپلکسومتری ولی در pH بالاتر انجام می شو.د.

تجهیزات و مواد لازم:

 1.معرف مورکساید 2.سود 4 نرمال (بافر با pH=12) 3.ورسنیت (EDTA) 4.نمونه

5. آب مقطر 5.بورت 6.پیپت 7.گیره 8. پایه 9.ارلن مایر

روش کار:

1. مقدار cc5 از نمونه برداشته داخل ارلن مایر می ریزیم. 2.مقدار cc2 سود 4 نرمال و سپس gr0.3 معرف مورکساید به آن اضافه می کنیم.محلول قرمز رنگ می شود. 3.نمونه را با EDTA  تیتر می کنیم. ختم عمل تغییر رنگ از قرمز به بنفش است. حجم EDTA  مصرفی را یادداشت کرده و مقدار کلسیم را از روش زیر محاسبه می کنیم.

 

روش محاسبه:

M1V1=M2V2

M2(mol/lit)*100grCaCO3/1mol*1000mgr/1gr=A(mg/lit)

A/50=B

A:mgr/lit Ca

B:meq/lit Ca

50=وزن اکی والانی CaCO3

بررسی و نتیجه گیری:

 (٭بررسی های فردی به نام میشل نشان می دهد هرگاه غلظت منیزیم در حدی باشد کهMg/Ca≥4 منیزیم جانشین کلسیم شده کلسیم را از محیط خارج می کند،سپس جای خود را به سدیم می دهدو خاک سدیک ایجاد می کند.)

 

اندازه گیری کلربه روش مور

مقدّمه:کلر یکی از آنیون هایی است که به فراوانی در خاک های مناطق شور یافت می شود.

روش مور ،روشی ساده در اندازه گیری کلر است که در آن از تیتراسیون با نیترات نقره در مجاورت کرومات پتاسیم استفاده می شود.

واکنش ها:

Cl- +AgNO3→AgCl↓+NO3-

K2CrO4+AgNO3→Ag2CrO4

مواد و تجهیزات لازم:

1.محلولAgNO3  0.025N   2.محلول کرومات پتاسیم 3.نمونه 4. آب مقطر 5.پیپت 6.بورت 7.ارلن مایر

روش کار:

1. مقدار cc5از نمونه برداشته درون ارلن مایر می ریزیم. 2. حدودcc1 کرومات پتاسیم به آن اضافه می کنیم.نمونه زرد رنگ میشود. 3.نمونه را با نیترات نقره تیتر می کنیم.ختم عمل تغییر رنگ از زرد به قرمز آجری است.حجم نیترات نقره ی مصرفی را یادداشت کرده مقدار کلر را محاسبه می کنیم.

روش محاسبه:

(V1-V2)*N*5/1000=meq/lit Cl

V1:حجم نیترات نقره ی مصرفی برای نمونه

V2:حجم نیترات نقره ی مصرفی برای شاهد

N: نرمالیته نیترات نقره=N0.025

5:حجم نمونه

نتایج حاصله:

نمونه

2-5-1

2-5-8

2817

2818

2819

2820

2821

2822

کلر(meq/lit)

-

1.5

2.2

4.5

2.8

1.9

3.6

2.5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اندازه گیری کربنات و بی کربنات

مقدمه: برای اندازه گیری کربنات و بی کربنات ازروش تیتراسیون استفاده میشود.

 کربنات معمولا˝در pH  بالاتر از 8.3 وجود دارد ; ولی بی کربنات در pH های پایین تر نیز وجود دارد. مواد وتجهیزات لازم:1.معرف فنل فتالئین 2.معرف متیل اورانژ 3.اسید سولفوریک 0.01 نرمال  4.گیره و پایه 5.بورت  6.پیپت 7.ارلن مایر 8.آب مقطر 9.نمونه

روش کار:

1-اندازه کیری کربنات:

1.مقدارcc5 2از نمونه برداشته داخل ارلن مایر می ریزیم.  2.دو قطره محلول فنل فتالئین به آن اضافه می کنیم.اگر محلول ارغوانی شد یعنی دارای کربنات است. 3. نمونه را با اسید سولفوریک تیتر می کنیم.ختم عمل بی رنگ شدن نمونه است.

2-اندازه گیری بی کربنات:

1.مقدارcc5 2از نمونه برداشته داخل ارلن مایر می ریزیم.  2.سه قطره معرف متیل اورانژ به آن اضافه می کنیم.محلول زرد رنگ می شود. 3. نمونه را با اسید سولفوریک تیتر می کنیم.

روش محاسبه:

N1V1=N2V2

N1: نرمالیته اسید سولفوریک=N0.025

V1:حجم اسید سولفوریک مصرفی

N2:نرمالیته نمونه

V2: حجم نمونه

نتایج حاصله:

نمونه

2-5-1

2-5-8

2817

2818

2819

2820

2822

2821

CO32-(meq/lit)

Non

Non

Non

Non

Non

Non

Non

Non

HCO3-(meq/lit)

-

1

2.2

1

2.2

1

1.2

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-هدف :تعیین آنیون سولفات

2-اصول:در صورت استفاده بیش از حد از آنیون سولفات,اختلالات گوارشی در انسان یا دام ایجاد می کند.اگر غلظت نمونه کمتر از 250ppm باشد به روش سنجش اسپکتروفتومتر اندازه گیری میشود یا به روش رسوب کلرور باریوم.به این شکل که در محیطی اسیدی کلرور باریم به سولفات اضافه می شود و تشکیل سولفات باریوم میدهد.رسوب سولفات باریوم را صاف جمع اوری کرده و داخل کوره الکتریکی 900-800 میگذارند تناسب می بندند میزان سولفات را بدست می اورند و یا به روش زیر:

 

-مکانیسم عمل:(حجمی از نمونه آب برداشته به ان کلروکلسیم 0.5 اضافه می کنیم کلرور در مجاورت سولفات میدهد          so4+cacl2----->caso4 + cl  به روش سانتریفوژ مشخص می کنیم.)

سولفات با کلسیم ترکیب و گچ می دهد در محیطی غیرآبی (استون15CH3CoCH3eq/Lit گچ با اب حل می شود.

3-مواد و تجهیزات لازم:cacl2 5% یک نرمال-استون-سانتریفوژ- شوری سنج

 

4-روش آزمایش:20سی سی نمونه آب(دارای 5%تا 0/5میلی اکی والان سولفات باشد)با توجه به اینکه حلالیت سولفات کلسیم 15 میلی اکی والان در لیتر است(داخل لوله سانتریفوژ)

2-20سی سی استون

3- 1سی سی کلرور کلسیم که تشکیل caso4 میدهد(رسوب سفیدرنگ)برای اینکه این ذرات را رسوب دهیم با دور 2000دور در هر دقیقه در سانتریفوژ قرار میدهیم.

4-آب روی رسوب را تخلیه و درنتیجه گچ می ماند این گچ را اندازه گرفته و از مرحله 2-4 تکرار می شود تا کاملا ناخالصی گرفته شود.

5- برای اندازه گیری گچ Ec آن را می سنجیم (وقتی منحنی کالیبراسیون را تشکیل دادیم)

واحد Ec یا شوری اب 5ds/m یا m moh s/cm                                                                                     ضریب خطای دستگاه k  ×عدد تصحیح دمایی f t   ×ضریب مقاومتی دستگاه× Ec(25)=EcT

6-با دستگاه شوری سنج اب را اندازه میگیریم.

5-محاسبات             ( میزان اب مصرفی)  b×a (غلظت caso4 )

C                   (میزان نمونه آب  )                                                                                                           

a میلی اکی والان در لیتر غلظت caso4

b مقدار آب مصرفی جهت حل نمودن سولفات کلسیم (حجم 40سی سی)                                                                                         

c حجم عصاره یا محلول نمونه برداشت شده (20سی سی)

در سانتریفوژ : شاهد----> cacl2 +استون+آب

                نمونه--->آب مقطر

6- - نتیجه گیری:

خوب                                                                              150 mg/L

قابل قبول                                                                           150-290

 نا مناسب                                                                          600 -290

بد                                                                                  1200-600

موقتا غیر قابل شرب                                                                   <1200

 

آزمایش شماره 10

1-هدف:اندازه گیری کربن آلی

2-اصول::برای اندازه گیری کربن آلی خاک ابتدا مواد آلی را با استفاده از اسید غلیظ می سوزانیم ;سپس با روش تیتراسیون مقدار آن را بدست می آوریم.

3-مواد و تجهیزات لازم

1.محلول دی کرمات پتاسیم(49.04گرم دی کروماات پتاسیم در 1000سی سی آب مقطر) 2.اسید سولفوریک غلیظ 3.معرف ارتوفنانترولین(2.94گرم ارتوفنانترولین+1.39گرم سولفات آهن دوآبه را با آب مقطربه حجم200) 4.فروسولفات آمونیوم 6 آبه(196.07گرم فروسولفات آمونیم در20سی سی اسیدسولفوریک را درآب مقطر به حجم1000سی  سی) 5.آب مقطر 6.نمونه ی خاک 7.پیپت 8.ارلن مایر 8.گیره و پایه 9.بورت

4-روش آزمایش

1. gr2 خاک را وزن کرده درون ارلن مایر می ریزیم. 2.cc10 دی کرمات پتاسیم سپسcc10 اسیدسولفوریک غلیظ زیر هود به نمونه اضافه می کنیم. 3.min20 نم.نه را در دمای c ْ40 گرم می کنیم. 4.بعد از سرد شدن نمونه cc100 آب مقطر به آن اضافه می کنیم. 5.cc0.5 معرف ارتوفنانترولین به آن اضافه می کنیم. 6.نمونه را با فروسولفات آمونیوم 6 آبه تیتر می کنیم.ختم عمل تغییر رنگ از زرد به قرمز چایی است.

5-محاسبات%O.C=M*0.39*(V1-V2)/S    

M: عیار فروسولفات =cc10 تقسیم بر حجم مصرفی فروسولفات مصرفی برای شاهد((10/v1

V1:حجم فروسولفات مصزفی برای شاهد

V2:حجم مصرفی فروسولفات برای نمونه ی خاک

S:وزن خاک

 

6-بحث ونتیجه گیری:حدود متعادل≥1.5%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 11

1-هدف:اندازه گیری آهک (کربنات کلسیم معادل)

2-اصول: کربنات ها از جمله اجزاء مهم خاک های شور هستند; و گاهی تا 50% وزن خاک را شامل می شوند.

طبقه بندی که برای مقدار آهک خاک وجود دارد به شرح زیر است:

10%>   کم

20-10%   متوسط

20%<   زیاد

3-مواد و تجهیزات لازم:

1.اسید کلریدریک 1نرمال 2.سود 1 نرمال 3.معرف فنل فتالئین 4.آب مقطر 5.نمونه خاک 6.ارلن مایر7.پیپت 8.هیتر

4-روش آزمایش

1.gr2 خاک وزن کرده درون ارلن مایر می ریزیم. 2.cc25 اسید کلریدریک 1 نرمال به آن اضافه می کنیم.

3.min5-3 نمونه را در دمای c ْ180 توسط هیتر حرارت می دهیم.(نشانه ی ختم عمل جمع شدن بخارات آب در گلوگاه ارلن است.)4.بعد از حرارت دادن اجازه می دهیم محلول سرد شود. 5.cc100 آب مقطر به نمونه اضافه می کنیم. 6.cc1معرف فنل فتالئین به آن اضافه می کنیم. 7.محلول را با سود ا نرمال تیتر می کنیم.ختم عمل تغییر رنگ از بی رنگ به ارغوانی است.

5-محاسبات:

%CaCO3=(25-b)/1000*50*100/s

25:حجم اسید مصرفی

b:حجم سود مصرفی

50:وزن اکی والانی آهک

S:وزن خاک

 

6-بحث ونتیجه گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 12

1-هدف: اندازه گیری گچ

2-اصول:گچ از ترکیباتی است که در خاک های شور و خاک های مناطق خشک وجود دارد.حلالیت گچ حدود gr/lit2 است . اگر EC خاکی بالای mmohs/cm2 باشد میتوان گفت آن خاک دارای گچ است.

3-مواد و تجهیزات لازم

 1.استون 2.نمونه ی خاک 3.آب مقطر 4.شیکر 5.دستگاه سانتریفیوژ6.EC متر7.کاغذ صافی

4-روش آزمایش:

1.gr2 خاک را وزن کرده درون ارلن مایر می ریزیم.2.cc100 آب مقطر به آن اضافه می کنیم. 3.نمونه را min20 شیک می کنیم.4.محلول را صاف می کنیم. 5.به cc5 از نمونه cc5 استون اضافه می کنیم.اگر محلول کدر شد یعنی حاوی گچ است و آزمایش را ادامه می دهیم. 6.نمونه را به مدت min40با دور 2000 دور در دقیقه سانتریفوژ می کنیم. 7.محلول روی رسوب را تخلیه می کنیم و رسوب را در cc10 آب مقطر حل می کنیم .8.EC  محلول را با استفاده از EC متر به دست می آوریم.

5-محاسبات:

%CaSO4=EC*10.75

 

6-بحث ونتیجه گیری

 

نتایج حاصله:

هیچ یک از نمونه ها حاوی گچ نبودند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 13

1-هدف: اندازه‌گیری مواد مغذی در خاک

2-اصول:

تجزیه خاکها از نقطه‌نظر مواد مغذی بسیار مهم و کمک بسیار به قضاوت روی خاکها از لحاظ حاصلخیزی و توصیه لازم جهت کود مورد لزوم می‌کند. از نظر فیزیولوژی گیاهی موادی که بوسیله گیاه جذب می‌شوند به دو دسته اصلی و غیراصلی تقسیم می‌شوند مواد اصلی که زندگی گیاه به آن بستگی دارد اگر در خاک کم باشند گیاه رشد طبیعی نکرده و یا اصلاً رشد ننموده و از بین می‌رود و برای نگهداری رشد طبیعی گیاه باید مقداری از آن مواد به زمین داد ولی مواد غیراصلی اگر در خاکی موجود باشند گیاه مقداری از آنها را جذب و اگر هم موجود نباشد تأثیری در رشد گیاه ندارند. بعضی از مواد اصلی که به مقدار زیاد برای نمو گیاه لازم هستند آنها را ماکروالمنت و بعضی دیگر که به مقدار کم مورد لزوم گیاه می‌باشند به میکروالمنت مشهور می‌باشند.

ماکروالمنت‌ها عبارتند از: ازت، فسفر، پتاسیم و کلسیم

میکروالمنت‌ها عبارتند از: منیزیم، سولفور، بر، آهن، منگنز، مولیبدن و مس و کلر.

باید توجه داشت که کربن و اکسیژن و هیدروژن نیز جزء مواد اولیه اصلی هستند که گیاه آنها را از هوا و آب و یا بوسیله فتوسنتز تهیه می‌کند.

ازت: یکی از عوامل مهم در رشد گیاه می‌باشد بصورت نیترات یا آمونیوم جذب گیاه میشود و یا ممکن است به صورت آمینواسید و نوکلئیک اسید نیز جذب گیاهان گردد. ازت را بیشتر به صورت نیترات به زمین می‌دهند که کاملاً حل شده و فوراً‌ در دسترس گیاه قرار می‌گیرد. این ازت در داخل گیاه با کربواکسیدها ترکیب شده و تولید پروتئین می‌کند. اگر مقدار ازت گیاه زیاد شود برگها سبز تیره‌رنگ شده و رشد گیاه طولانی گردیده و دانه گیاه دیر تشکیل خواهد شد و در نتیجه محصول زیاد بدست نمی‌آید و محیط مساعد برای تشکیل قارچها ایجاد می‌گردد و برعکس در گیاهانی که مقدار ازت کم باشد برگها زردرنگ شده و کلروز تولید می‌شود.

تعیین میزان درصد ازت کل به روش کجلدال

اصول: ازت مهمترین عنصر حاصلخیز و محور اصلی کود شیمیایی خاک را تشکیل می‌دهد. ازت در خاک به حالت آلی و معدنی وجود دارد. قسمت اعظم ازت خاک بیشتر بصورت آلی است ولی در بین آنها ترکیبات هوموس، پلی پپتید، آمیدها، آمین‌ها و اسیدآمینه نیز وجود دارد که این حالتهای غیرقابل جذب گیاه است ولی به تدریج به حالت معدنی تبدیل می‌گردد.

خاکها از نظر ازت کل به خاکهای فقیر، ازت کل کمتر از 1 در هزار (1/0 در 100 گرم)، خاکهای متوسط حدود 5/1 در هزار، خاکهای غنی بیش از 5/1 در هزار تقسیم می‌شوند افزایش ازت باعث می‌شد برگها سبز تیره و کاهش ازت باعث می‌شود برگهای زردرنگ و کلروزه شود.

3-مواد و تجهیزات لازم:

 1) محیط کاتالیست سولفات پتاسیم   2) اسید سولفوریک غلیظ     3) سود N10،

gr400 سود را در بشر 1000 cc بریزید سپس بشر را تا حجم cc800 از آب مقطر پر کنید و با هم‌زن شیشه‌ای هم بزنید تا کاملاً حل شود. بعد از سرد شدن آن را به بالن یک لیتری انتقال و با شستشوی کامل بشر حجم بالن را به یک لیتر برسانید.         4) مخلوط معرف 13/0 گرم میتل رِد و 2% گرم بر موکروزل گرین در 200cc اتانول  (درجه خلوص) به حجم برسانیم.

وسایل: آون چینی ـ کجلدال ـ ترازو ـ الک 5/0 میلی‌متر (35 مش) ـ بالن ژوژه ـ پیپت ـ آب ـ هیتر ـ شوف بالن ـ شعله آتش

اندازه‌گیری ازت در طی 3 مرحل هضم ـ تقطیر و تیتراسیون به شرح ذیل انجام می‌شود:

مواد آلی هضم

                                                  مخلوط سولفاتها

بورات آمونیم تقطیر

تیتراسیون

4-روش آزمایش: مرحله هضم(1)

یک گرم نمونه خاک کوبیده شده و از الک 500 میکرون عبور داده شده را توزین و در بالن دستگاه کجلدال ریخته و به آن یک گرم مخلوط سولفاتها افزوده و به آن cc5 آب مقطر و cc5 اسید سولفوریک غلیظ جهت انجام مرحله حذف به مدت 5/1 تا 2 ساعت در روی شعله در دمای 370 تا مرحله سبز روشن شدن نمونه را ادامه می‌دهیم.

تقطیر (2) در مرحله تقطیر به محتویات مواد هضم شده بالن cc20 سود 10 نرمال جهت متساعد شدن ازت در =PH14 بیافزاییم در این مرحله سبز روشن به آبی فیروزه‌ای تبدیل می‌شود. در قسمت مجاور کندانسور 10cc اسید بوریک 1 درصد در ارلن مایر 250cc ریخته و به آن چند قطره معرف برموکروزل گرین بیافزایید در این مرحله رنگ محلول قرمز می‌شود و بعد از 3 تا 5 دقیقه ازت نمونه جذب اسیدبوریک شده و رنگ محلول از قرمز به سبز متمایل می‌شود.

تیتراسیون  نمونه را با اسید سولفوریک 1% تیتر می‌کنیم.

مقدار عملی

مقدار تئوری

5-محاسبات

                  = راندمان    

با توجه به مقدار نتیجه‌گیری شده از راندمان %10 به مقدار نهایی بدست آمده می‌افزاییم.

6-بحث ونتیجه گیری

نتیجه ازت: استفاده بیرویه از کودهای ازته شیمیایی در کنار رعایت نکردن دیگر اصول زراعی موجب شده است که نه تنها بازدهی گیاهان کشت شده مطلوب نباشد بلکه گیاه دچار سوء تغذیه شده و فاقد برخی از مواد لازم و حاوی بعضی از مواد مضر باشد و با توجه به استفاده بیرویه کودهای ازته شیمیایی استفاده از کودهای بیولوژیکی ازت در کشاورزی مجدداً مطرح شده و بدون تردید کارکرد کودهای بیولوژیکی علاوه بر اثر مثبتی که بر خصوصیات خاک دارد از جنبه اقتصادی ـ زیست محیطی و اجتماعی هم مثمرثمر است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 14

1-هدف:تعیین ظرفیت تبادلی کاتیونی

2-اصول:

خاکهای شور سدیمی دارای مقادیر زیادی کلسیم سدیم یا هر دو هستند در انهایی که سدیم زیاد PH:8.5 یا بیشتر است وقتی PH خاک8.5باشدباعث  کمبود برخی از عناصر کم مصرف ماندد Fe-Mn-Cu-Zn   می شود وبر رشد گیاه اثر منفی میگذارد همچنین  غلظت بالایی سدیم به ریشه های گیاه صدمه می زند تاثیر سوئی بر رشد گیاه داردو بعلاوه خاکهای سدیمی با بیش از20 درصد رس به واسطه تخریب  خاکدانه ناشی از جذب  یون های سدیم  هیدراته  بروی سطح رس دارای ساختمان فیزیکی نامناسب  می باشد این خاکها دارای نفوذ پذیری کمی کمی بوده سله می بندند ومحیط نامناسبی برای رشد گیاه به حساب می ایند منبع اصلی املاح در خاک مینرال های اولیه در پوستهی زمین است که تدریجا آزاد می شوند ودر طی هوازدگی شیمیایی نحلال حاصل می کنند یون های غالب در محل های هوادیدگی –کربنات ها- بی کربنات- سولفات ها و کلریدهای کلسیم –منیزیم وپتاسیم وسدیم هستند.

وضعیت سدیم به صورت نسبت  +Na تعادلی به کل ظرفیت تبادل کاتیونی خاک تعیین می گردد اصطلاحی که در این مورد استفاده میشود درصد سدیم تبادلی ESP است وقتی که ESP:15است PHخاک 8.5 یا بیشتر است مقادیر بیشتر ESP.PHخاکرا تا 10افزایش می دهد ولی چون تعیین ESP وقت گیر است یک روش خیلی ساده تر اندازه گیری نسبت جذب سدیم SAR که نسبت غلظت+ Ca2+,Na,Mg2 در عصاره اشباع خاک است میباشد

درصد سدیم قابل تعویض را می توان در آزمایشگاه به طریقه ی شیمیایی برابر رابطه زیر محاسبه نمود

 

100 × سدیم محلول در آب – سدیم کل خاک= سدیم قابل تعویض

Ex:Na))

 

 

 

 

 

 

         

. برای احیاء خاک های شور و سدیمی از روش های مختلفی استفاده می شود که برای ثمربخشی بیشتر درصورت امکان باید توأماً به کار برده شوند. این روش ها عبارتند از :1) روش بیولوژیکی :اساس این روش بر پایین رفتن سطح آب های زیرزمینی در اثر تعریق شدید آب و جذب املاح به وسیله گیاهان است که طی آن خواص فیزیکی و سایر خواص خاک نیز بهبود می یابد.2) طریقه مکانیکی :شامل جمع آوری و انتقال املاح از سطح خاک است. اعمال این روش به تنهایی تأثیر چندانی در شوری زدایی خاک ندارد و لازم است که توأم به سایر روش ها به کار برده شود. این عمل باید در پایان دوره های خشکی که املاح در سطح خاک جمع شده اند انجام گیرد. در خاک های در دست اصلاح نیز باید قبل از تسطیح و آبشویی اقدام به این کار گردد.طریقه فیزیکو شیمیایی و آبشویی خاک :
اصلاح خاک بدین طریق شامل تغییر و اصلاح خواص فیزیکی و شیمیایی خاک، انحلال املاح اضفی آن و آبشویی محلول املاح از خاک است. ولی از آنجا که اختلاط املاح اضافی آن و آبشویی محلول از خاک است. ولی از آنجا که اختلاط املاح با خاک ترکیبی صرفاً مکانیکی ندارد، بیرون راندن همه املاح اضافی از خاک با مشکل مواجه می شود.  

 

 

 

 

 

 

  طبقه بندی آب های آبیاری

آب های آبیاری را بر اساس دو عامل شوری (EC) و قلیائیت (S.A.R) به چهار طبقه به شرح زیر تقسیم می کنند:
A) طبقه بندی آب های آبیاری بر اساس شوری آنها (EC)

1) C1 - شوری کم – استفاده آبیاری از این آب ها برای هیچ محصولی و در هیچ خاکی ایجاد محدودیت نمی کند. مگر در خاک های بسیار سنگین و با نفوذ پذیری کم که شستشوی مختصری را ایجاد می نماید.
2) C2 – شوری متوسط اگر مقدار آب آبیاری را بر اساس محاسبه قدری بیشتر نمایند می توان از این نوع آب استفاده کرد. گیاهان با حساسیت متوسط در مقابل شوری را می توان با این آب آبیاری نمود.
3)C3 شوری زیاد – استفاده آبیاری از این آب تنها برای گیاهان مقاوم به شوری و در زمین های با زهکشی مناسب آبشویی خاک مجازی باشد

4) C4 – شوری خیلی زیاد – حتی المقدور نباید از این نوع آب برای آبیاری استفاده نمود. در صورت اجبار فقط در اراضی با نفوذپذیری زیاد و زهکشی مناسب و برای گیاهان خیلی مقاوم به شوری قابل استفاده می باشند. آب مصرفی باید آنقدر زیاد باشد که همزمان با آبیاری شستشوی خاک را نیز انجام دهد

  طبقه بندی آب های آبیاری بر اساس قلیائیتS.A.R

 S1 – سدیم کم – قابل استفاده برای آبیاری غالب خاک ها، بدون ترس از بروز خطر قلیایی شدن . البته برخی نباتات حساس به سدیم نظیر درختان میوه هسته دار مانند زردآلو، آلو، گیلاس، بادام ممکنست نسبت به جذب سدیم اضافی حساسیت نشان دهد.
S2 – سدیم متوسط : در خاک های با نفوذ پذیری زیاد و ترکیبات کلسیم کافی قابل توصیه می باشد. البته در انتخاب نوع گیاه باید دقت کافی به عمل آورد.
S3 – سدیم زیاد – استفاده از این نوع آب ها در زمین های با نفوذ پذیری بسیار زیاد و زهکشی خوب که ترکیبات کلسیم به اندازه کافی داشته باشند. اگر همراه با شستشوی مداوم خاک و مراقبت زیاد باشد میسر است . کاربرد مواد اصلاح کننده به منظور خنثی کردن سدیم تبادلی زاید خاک ضروری است. در انتخاب نوع محصول باید دقت کرد.
S4 سدیم و قلیائیت بسیار زیاد – حتی المقدور باید از این نوع آبیاری برای آبیاری استفاده نشود. مگر با مراقبت کافی و رعایت تمام شرایطی که برای جلوگیری از خطر قلیائیت زیاد باید فراهم شود. در کاربرد همه آب های فوق می توان با افزایش مقادیری گچ و آهک به خاک خطر شوری و قلیائیت را کاهش داد.  

  علل شور شدن خاک ها

صرف نظر از مبدأ شوری خاک که اولیه باشد یا ثانویه، عواملی که موجب شور شدن خاک ها می شود به طور کلی عبارتند از :
1) شور بودن مواد مادری تشکیل دهنده خاک
2) انتقال املاح محلول اراضی مرتفع به مناطق پایین دست به کمک آب
3) استفاده از آب های شور در آبیاری
4) تبخیر شدید رطوبت خاک و انتقال و تجمع املاح محلول در قسمت های سطحی خاک و عدم کفایت بارندگی یا آب وارده به خاک برای شستشوی املاح از خاک
5) بالا آمدن سطح آب های زیر زمینی و انتقال املاح به طور مستقیم همراه با آب و یا صعود شعریه آب در خاک
6) انتقال نمک های موجود در آب دریا به کمک بادهایی که از دریا به سمت ساحل می وزند. این بادها ذرات آب حاوی نمک را به سواحل می رسانند. همچنین نفوذ انتقال جانبی آب شور دریاها در سواحل به ویژه سواحل پست
7) انتقال نمک خاک های شور مناطق مجاور به کمک باد
8) انتقال املاح افق های زیرین خاک در اثر تغذیه گیاه و بازگشت بقایای گیاهی به سطح خاک
9) ریزش باران های شور در مجاور مناطق صنعتی  

_ مکانیسم اثر نمک
b
محلول خاک کاهش یافته(بیشتر منفی می گردد) و غلظت یونها ممکن است به حدی برسد که برای گیاه اثر سمی داشته باشد اگر کاهش رشد گیاه در اثر پایین رفتن پتانسیل اسمزی باشد گوییم شوری اثر اسمزی دارد(Osmotic effect) و اگر کاهش محصول به دلیل اثر سمی یونها باشد در این صورت اثر اختصاصی یون (Specific ion effect) در کار بوده است.
2-مواد و تجهیزات لازم

3-روش آزمایش:

 

ظرفیت تبادل کاتیون خاک(cations exchange capcity) (C.E.C) عبارت از حداکثر مقدار کاتیونی است که وزن معینی از خاک قادر است در خود جذب یا نگهداری نماید. این ظرفیت را بر حسب میلی اکی والان در یک صد گرم خاک خشک نشان می دهند. با توجه به آنچه که در جانشینی کاتیون ها به جای یون H+ در کلوئیدهای رس و هوموس گفته شد، اگر این ظرفیت برای خاک معینی T میلی اکی والان باشد و در موقعیت معینی S میلی اکی والان کاتیون در جذب 100 گرم خاک خشک قرار داشته باشد، تفاضل S,T یعنی (T - S) مصرف مقدار هیدروژن موجود در جذب کلوئیدهای همان وزن خاک خواهد بود.
بدین ترتیب ظرفیت تبادل کاتیون یک خاک نماینده مجموعه کاتیون ها و هیدروژن قابل تبادل در جذب یکصد گرم از خاک است +T=S+H . ظرفیت تبادل کاتیون یک خاک اهمیت فوق العاده ای در خواص فیزیکی شیمیایی آن دارد و از آن به عنوان یک مشخصه تعیین نوع خاک استفاده می شود. به طور کلی می توان گفت که هر قدر خاکی از کلوئیدهای معدنی و آلی غنی باشد، این ظرفیت در آن بیشتر است و هر چه خاک در معرض شستشوی کمتری قرار داشته و نیز PH آن خنثی یا به طرف قلیایی میل کند، مقدار S به ظرفیت مزبور نزدیک است، به طوری که در خاک های آهکی (اشباع از کلسیم) و خاک های قلیایی (اشباع از سدیم)، S تقریباً معادل T می باشد. در تعیین مقدار کاتیون قابل تبادل موجود در یک خاک (S)، از خاصیت جانشینی یونها استفاده می شود، بدین ترتیب که کلیه کاتیونهای جذب شده در وزن معینی از خاک را با جانشین کردن کاتیونی دیگر مانند استخراج می نماید ( معمولاً برای این کار از محلول استات آمونیوم استفاده میشود)
در محلول+4 NH استخراج شده هر یک از کاتیون های Na+ , k+,Mg+2,Ca+2 و غیره را اندازه گیری و از جمع آنها s را تعیین می نمایند. (در این روش به ناچار مقدار جزئی+4 NH موجود در جذب نمونه اولیه خاک به حساب نمی آید.

4-محاسبات

5-بحث ونتیجه گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 15

1-هدف: P اندازه‌گیری فسفر برحسب ppm در 100 گرم خاک

2-اصول

فسفر: یکی دیگر از موادی است که گیاهان خیلی به آن احتیاج دارند و ممکن است در گیاه بصورت PO4H2 یا PO4H و یا متافسفات، پیروفسفریک، نوکلئیک، سیدوفیتین و یا فسفولیپید موجود باشد. فسفر برای رشد دانه و رشد گیاهان لگومینور بسیار لازم است و در فتوسنتز نیز بسیار مؤثر است. چون بیشتر محصولات کشاورزی این مملکت از دانه‌های گیاهی است از این نظر مقدار فسفر و بکار بردن کودهای فسفر در ازدیاد محصول خیلی مؤثر است.

حدود متعادل: میزان فسفر در گیاهان از 3/0 تا 5/0 درصد در ماده خشک تغییر می‌کند.

علائم کمبود: اولین علامت کمبود در ریشه دیده می‌شود و سپس برگهای پیرتر به رنگ زرشکی سیر (ارغوانی) تبدیل می‌شوند. علائم زیادی فسفر: اگر از 1% در ماده خشک بیشتر شود باعث مسمومیت فسفر می‌شود. مسمومیت فسفر روی سایر عناصر مانند آهن، منیزیم و روی تأثیر می‌گذارد. غلظت فسفر در محلول غذایی: در اکثر فرمولهای غذایی غلظت فسفر بین 30 تا 50  می‌باشد.

3-مواد و تجهیزات لازم:

آشنایی با دستگاه فوتومتر و اسپکتروفرتومتر

تعریف: دستگاهی است که برای اندازه‌گیری شدت نور عبور یافته از یک نمونه به کار می‌رود.

1) منبع تابش: شامل یک لامپ تنگستن برای انتشار طول موجهای نور مرئی و لامپ جیوه‌ای، هیدروژنی برای انتشار طول موجهای فرابنفش.

2) تک فام: منشور (فیلتر تداخل در فتومترها) در محدوده باریکی از طول موجهای نور منبع را انتخاب کرده و با شدت  درداخل نمونه بفرستد.

3) سل‌ها: ظرفهای شیشه‌ای یا کوارتز به ضخامت داخلی معمولاً cm1 که نمونه در آن ریخته می‌شود. نمونه نور ورودی را جذب( ) و با شدت کمتر از I از خود خارج می‌کند.

4) آشکارساز: امکان دارد یک لامپ فتونی باشد که شدت نور خارج شده از نمونه را اندازه‌گیری می‌کند و بصورت علائم درصد توان عبور ساخت حذف از محلول به آمایشگر می‌دهد.

5) آینه‌ها و عدسی‌ها: برای تنظیم مسیر عبور قسمتهای مختلف دستگاه در اسپکتروفتومتر بکار می‌رود.

 

قوانین جذب: اگر انرژی یک شعاع تابش را قبل و بعد از یک محلول بررسی کنیم که به علت برخورد فتونهای موج تابیده با یونها با ملکولهای جذب‌پذیر محلول شدت تابش از  بر  تقلیل یافته بنابراین توان شعاع تابش عبوریافته برابر با:       توان عبور             

به عنوان مثال اگر شدت عبور نور 1٪  8/36  است 368/0=T

 

قانون Beer نسبت بین جذب و توان عبور بر غلظت یک نمونه را بصورت محلول بیان می‌کند.

ثابت

 

غلظت   قطر سل   نسبت  جذب نور

 

 

4-روش آزمایش:

1ـ   5 گرم خاک را توزین و داخل ارلن cc250 بریزید + 1 پیمانه زغال اکتیو + cc100 بی‌کربنات سدیم 5/0 نرمال +  تکان داده شود و از صافی 2 لایه عبور دهیم.

2ـ تهیه محلول شاهد و تهیه استانداردهای ppm 5ـ4ـ3ـ2ـ1 یعنی cc 20ـ15ـ10ـ5 از محلول ppm 50 برداشته (برای تهیه استاندارد 5/0 گرم در لیتر یا 500 میلی‌گرم در لیتر 0984/1 گرم پتاسیم دی فسفات (4po2KH) برای تهیه محلول ppm50 ، cc100 محلول، ppm500 را به حجم cc1000 با آب مقطر می‌رسانیم. با اسید سولفوریک کمی بیش از 1 نرمال به حجم cc250 برسانیم.

3ـ سپس  هم می‌زنیم و cc250 آب مقطر به آن می‌افزاییم.

5ـ cc10 مولیبدات آمونیوم 1٪ در چهار نرمال اسید سولفوریک به آن بیافزایید (5 گرم مولیبدات آمونیوم در cc100 آب حل کرده + cc 56 اسید سولفوریک در cc200 آب در بشر دیگر پس از سرد شدن سپس مولیبدات آمونیوم را در اسید سولفوریک سرد بیافزایید و آن را به حجم cc500 برسانید.

6ـ کلرید قلع 2: یک گرم کلرور قلع را در cc50 اسید کلریدیک 1 نرمال حل کنید.

7ـ دستگاه اسپکتروفتومترروی طول موج 640 نانومتر قرار داده سپس برای استانداردهای 1/0 ـ 2/0 ـ 3/0 منحنی کالیبراسیون را رسم می‌کنیم. است.

5-محاسبات:                                                                             mgP                 ml

                                                                                               a                  1000

                                                                                      X=a/10                  100

 

ml                  mgP                                                                                           

                                                                                               a/10               20

                                                                                          X=a/2                 100 

                                                                                      میلی گرم فسفر         گرم خاک

                                                                                                a/2                5  

                                                                                        X=10a             100

6-بحث ونتیجه گیری

                            

آزمایش شماره 16

1-هدف: اندازه‌گیری میزان پتاسیم قابل تبادل در gr100 خاک برحسب

2-اصول: پتاسیم, یکی دیگر از مواد بسیار مهم و ضروری گیاه است. وجود آن موجب میشود که کربوهیدراتها بهتر تشکیل شوند. پتاسیم در عمل سنتز مؤثر نیست و با اسیدهای مختلف در داخل بافت گیاه متراکم میشود. کمبود آن در خاک باعث توقف متابولیسم پروتئین در گیاه شده و قندهای مختلف در گیاه تولید نشده و در اطراف برگها ایجاد سوختگی می‌گردد. 4/2 درصد مواد معدنی موجود در خاکها پتاسیم می‌باشد و اگر این مقدار را با نسبت فسفر که 11/0 درصد است بسنجیم می‌بینیم که مقدار فسفر خیلی کمتر است. منبع اصلی پتاسیم خاک فلدسپاتها هستند که از اقسام آن بیوتیت با فرمول (HK)2(MgFe)2Al2(Sio4)3 مسکوویت با فرمول H4KAl3(Sio4)3 و فلاسپاند KAlsi3O8 می‌باشد.

جذب یون‌هایی مثل پتاسیم توسط ریشه گیاهان از طریق دوسازکار جذف فعال و غیر فعال صورت می‌گیرد. جذب غیر فعال حرکت یونها از مرزها و ایجاد تبادل با سلولهای ریشه تحت تأثیر نیرو‌های فیزیکی و شیمیایی نظیر شیب غلظتی و جریان پخشیدگی و بدون مصرف هرگونه انرژی می‌باشد.

درسازوکار جذف فعال حرکت یون از غشاهای سلولی داخل راکوئل سیتوپلاسم با مصرف انرژی می‌باشد. این یونهای جذب شده طی انتقال کوتاه مسافت در ریشه به آوندهای چوبی رسیده در انتقال بلند مسافت از طریق آوندهای چوبی به سایر قسمتهای گیاه منتقل می‌شود و جریان جذب به ساختمان ریشه بستگی دارد. در قرن هجدهم عناصر راروی شعله قرار می‌دادند و هر عنصری رنگ خاص را تولید می‌کرد. در قرن نوزدهم بصورت کمی مقدار یون را اندزاه‌گیری کردند. اساس روش فلوم فتومتری بر این است که عناصر در معرض انرژی حرارتی بالا که توسط شعله فراهم می‌گردد قرار می‌گیرند. این انرژی بالا اکسیژن + گاز سوختی، هوا + گاز سوختی سبب خواهد شد که الکترونها به مدارهای بالاتر انرژی بروند که حالتی ناپایدار است لذا تمایل دارد به حالت پایدار برگردد و انرژی اضافی را بصورت امواج الکترومغناطیسی آزاد می‌کند. این امواج برای هر عنصر خاص همان عنصر است که در نهایت طیف مربوط به آن عنصر را تشکیل می‌دهند. برای جدا کردن طیف هر عنصر از فیلتر مخصوص به آن استفاده می‌کنیم. شدت هر طیف بستگی به غلظت آن عنصر دارد.

مکانیسم عمل: نمونه در آب یا حلال آلی حل شده، بوسیله اتمیزرامبورت جامد و بعد بصورت ذرات ریز داخل شعله پاشیده می‌شود و بعد بصورت گاز و بالاخره بصورت اتم بیا یون انتقال الکترونی در این اجزا صورت می‌گیرد. شدت نور منتشر شده پس از عبور از عدسی از یک فیلتر عبور داده شده و به فتوسل می‌تابد و به انرژی الکتریکی تبدیل شده و توسط گالوانومتر قرائت می‌شود.

3-مواد و تجهیزات لازم

+  + (ذرات خاک)

تهیه استاندارد: محلول مادر یا استوک با غلظت هزار ppm از نمک را تهیه و درون بالن ژوژه cc100 ریخته با آب مقطر به حجم برسانید.

تهیه استاندارد ppm100 : cc50 از استاندارد 1000 برداشته درون بالن cc500 به حجم برسانید.

تهیه استاندارد ppm75 : cc75 از استاندارد 1000 برداشته درون بالن cc100 به حجم برسانید.

تهیه استاندارد ppm50 : cc50 از استاندارد 1000 برداشته درون بالن cc100 به حجم برسانید.

تهیه استاندارد ppm25 : cc25 از استاندارد 1000 برداشته درون بالن cc100 به حجم برسانید.

4-روش آزمایش: مقدار 5 گرم خاک عبور داده شده از الک mm2 را توزین کرده و داخل ارلن مایر درب‌دار cc250 بریزید سپس cc100 استات آمونیم یک نرمال به آن اضافه کرده درب آن را بسته و 20 دقیقه با کاغذ صافی واتمن 42 و مقدار پتاسیم محلول را با دستگاه فلوم فتومتر بعد از قرائت استانداردها سنجش کنید.

5-محاسبات: صفر استاندارد از روی صفر دستگاه فلوم فتومتر و حداکثر استاندارد را روی 100 دستگاه قرار دهید. سپس سنجش استاندارد را انجام می‌دهید و مقدار پتاسیم مجهول را قرائت می‌کنید.

          a                    ml1000

                        100

 

میلی‌گرم10/ a                 گرم خاک5

a2 = x                                 100

 

6-بحث ونتیجه گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش شماره 17

1-بسته آزمایش عناصرغذایی قابل جذب آهن-منگنز-روی-مس(توام)

2-ا صول:

کلسیم: کلسیم بصورت یونی قابل جذب گیاهان می‌باشد و یا بصورت قابل تعویض. مقدار متوسط کلسیم در خاک 22/3 درصد است. منبع کلسیم اکثراً در سنگهای اولیه و مواد معدنی است مثلاً دولومیت که کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم است. فلاسپات و کلسیت (کربنات کلسیم) و کلسیم موجود خاک ممکن است مراحل زیر را طی کند:

1ـ بوسیله باران شسته شده و از بین برود. 2ـ بوسیله ذرات کلی رس جذب شود.3ـ جذب نباتات شود.4ـ بصورت ترکیب دیگر مثلاً سولفات کلسیم درآید.

کلسیم در رشد ساقه و تولید گل بی‌نهایت مؤثر است. کلسیم بصورت کلسیم پکتیک و اکسالات کلسیم در گیاه وجود دارد. وقتی مقدار کافی کلسیم به گیاه نرسد رشد و نمو ننموده و بخصوص رشد طولی گیاه متوقف می‌شود.

منیزیم: منیزیم نیز بصورت یونی یا قابل تعویض قابل جذب گیاه می‌باشد. مقدار متوسط منیزیم در خاک 93/1 درصد است و در خاکهای شنی مقدار آن از یک درصد هم کمتر می‌باشد. ولی در خاکهای مناطق خشک و نیمه خشک مقدار منیزیم بیشتر است. منشأ منیزیم در خاکها از دولومیت (کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم). سرپانیتن، بیوتیت، کلریت و اولیوین می‌باشد. خواص منیزیم در طی مراحل بعدی در خاک مانند کلسیم و از نظر خواص مؤثر روی گیاه نیز مانند کلسیم می‌باشد. منیزیم جزء مولکول کلروفیل گیاه میشود و مقدار زیادی منیزیم دردانه گیاهان موجود می‌باشد.

وجود منیزیم در متابولیسم فسفر تأثیر فراوان دارد. علائم ظاهری کمبود منیزیم در گیاهان زرد شدن برگها به تدریج از رگه‌ها به طرف خارج می‌باشد.

سدیم: که مقدار متوسط آن در خاکها 63/2 درصد است. از نظر گیاهان عنصر مضری است ولی مقدار کم آن بد نیست و برای رشد گیاه لازم و خوب است. مقدار سدیم در خاکهای مناطق خشک و نیمه‌خشک زیاد و در مناطق مرطوب کمتر است.

گوگرد: گوگرد معمولاً بصورت سولفات جذب میشود. گوگرد در تشکیل پروتئین گیاهان بسیار مؤثر و بخصوص در غلات مقدار گوگرد بیشتری از سایر گیاهان لازم است. کمبود گوگرد نیز تولید کلروز یکنواخت در گیاه می‌کند.

بر: بر بصورت BO3 و یا B4O7 و BO3H2 ممکن است در گیاه وجود داشته باشد به مقدار خیلی کم آن برای گیاه لازم ولی اگر از حد معینی تجاوز کند ایجاد مسمومیت شدید در گیاه می‌کند و در فتوسنتز رُل مهمی دارد.

آهن: آهن بصورت ترکیبات آلی جذب می‌شود. در موقع تبدیل به ماده قابل جذب تولید اکسیژن می‌کند که این خود سهولتی در عمل تنفس ایجاد می‌کند. در تشکیل کلروفیل گیاه نیز رل عمده‌ای دارد کمبود آهن نیز در گیاهان تولید زردی برگها را می‌کند (بصورت لکه). منگنز، مس، مولیبدن، کلر، روی، سیلسیم نیز هر یک به مقدار کم برای گیاهان لازم و زیادی آنها ایجاد مسمومیت 3-مواد و تجهیزات لازم:مقدار149.2گرم تری تانل آمین خالص و19.6گرم DTPA(دی اتیلن تری آمین پنتا استیک اسید) و14.7گرم کلرورکلسیم 2آبه را در دویست میلی لیتر آب مقطر حل حجم را به 9لیتر وPHرا با اسید کلریدریک نرمال رویPH=7.3 تنظیم نمایید سپس حجم را به 10لیتر برسانید

تهیه محلولای استاندارد:

1-  نیکل    1000PPM -یک گرم فلز را در 50میلی لیتر اسید نیتریک 1:1با دقت حل سپس به حجم یک لیتر برسانید.

2- مس-1000PPM یک گرم فلز را در 50میلی لیتر اسید نیتریک 1:1با دقت حل سپس به حجم یک لیتر برسانید.

3- -کادمیوم 1000PPM یک گرم فلز را در 50میلی لیتر اسید نیتریک 1:1با دقت حل سپس به حجم یک لیتر برسانید.

4- روی1000PPM -یک گرم فلز را در 50میلی لیتر اسید نیتریک 1:1با دقت حل سپس به حجم یک لیتر برسانید.

5-  آهن 1000PPM =یک گرم فلز را در 100میلی لیتر اسید سولفوریک3.5نرمال باحرارت  ملایم حل سپس با آب مقطر به حجم یک لیتر برسانید.

6-منگنز1000PPM:3.076گرم سولفات منگنز یک آبه در 200میلی لیتر آب مقطر حل سپس1.5میلی لیتر اسید نیتریک غلیظ اضافه ودر بالن ژوژه به حجم یک لیتر برسانید هر میلی لیتر از این محلول حاوی یک میلی گرم منگنز می باشد.

4-روش آزمایش:10گرم خاک را توزین نموده در ارلن مایر125 میلی لیتر بریزید 20میلی لیترازمحلول DTPAبه آن اضافه در ظرف  را بسته 2ساعت شیکر نموده سپس با کاغذ صافی واتمن 42 صاف نمایید. در این عصاره می توان نیکل مس کادمیوم روی آهن منگنز را با دستگاه اتمیک ابسربشن اسپکترومتری قرائت نمود.

5-محاسبات     6-بحث ونتیجه گیری

گزارشکار عملیات خاکشناسی کاربردی-رشته کارشناسی آبخیزداری

آزمایش1-نمونه برداری

امروزه مطالعات ژئومورفولوژی به عنوان پایه بررسی های منابع طبیعی محسوب می شود. هدف از این نوشتار توضیح شرح خدمات مطالعات تفضیلی اجرائی آبخیزداری بخش های زمین شناسی ژئومورفولوژی و خاکشناسی - قابلیت اراضی می باشد.

به این منظور بر اساس روش برون بلانکه و کوچلر پارامترهای محیطی در هر واحد ژئو مورفولوژی مورد ارزیابی قرار می گیرد.در این راستا با استفاده از نقشه های توپوگرافی1:50000 عکس های هوایی

55000: 1 نقشه زمین شناسی 250000: 1تصاویرماهوارهای و بازدیدهای میدانی نقشه شبکه هیدروگرافی  سنگ شناسی - ارتفاع - شیب – جهت و نقشه ژئومورفولوژی ترسیم و در ادامه نقشه واحد کاری از روی نقشه پایه طبق مراحل زیر تعیین می گردد.

تعیین نقشه مورف از توپوگرافی-تهیه نقشه سنگ شناسی-تهیه نقشه تیپ(دامنه)-تهیه نقشه رخساره-تهیه نقشه ژئومورفولوژی با تلفیق نقشه های مراحل 2و3و4-تهیه نقشه اشکال زمین(شیب-جهت-ارتفاع)با توجه به محدودیت های منطقه

تهیه نقشه واحد کاری با توجه به نقشه های مرحله4ومرحله6 و تلفیق یا overlayکردن آنها

تلخیص نقشه واحد کاری از نظر کارشناسی

 در بخش اقلیم از داده های آماری ایستگاه های هواشناسی منطقه نقشه های خطوط هم باران هم دما هم - تبخیر ترسیم واقلیم منطقه با روش آمبرژه و دومارتن مشخص می گردد.درقسمت مطالعات تویوگرافی بررسی های کمی و کیفی هیدرولوژی نیز انجام می گیرد جهت مطالعات خاکشناسی در داخل هر یک از واحد های ژئومورفولوژی ضمن حفر وتشریح کامل پروفیل از افق های مختلف نمونه برداری می شود که پس از تجزیه نمونه ها نوع وتیپ خاک تعیین و بر اساس طبقه بندی جدید رده بندی انجام می گیرد.سپس بر اساس فرمول کووادا عمق بحرانی سفره آب زیرزمینی مشخص می گردد و مطالعات پوشش گیاهی از طریق نمونه برداری و برداشت صحرایی به روش فلورستیک وفیزیونومیک

اطلاعاتی از قبیل لیست گونه ها بر اساس فرم رویش –درصدتاج پوشش وارتفاع به ثبت می رسد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش2-دستورالعمل آزمایشگاه گرانولومتری

الف : دانه سنجی ذرات بزرگتر از 4 میلیمتر(ریگ، قلوه سنگ، قطعه سنگ)

اندازه گیری ابعاد دانه های رسوبی درشت مانند ریگ Pebble (4 -64 میلیمتر)، قلوه سنگ(64-256 میلیمتر)  و قطعه سنگBoulder (بزرگتر از 256 میلیمتر) که به مجموع آنها گراول گفته می شود به روش اندازه گیری مستقیم دانه ها و با استفاده از متر یا کولیس انجام می گیرد                     یک دانه رسوبی و اندازه قطر آن در سه جهت

.روش کار:

1-       با استفاده از متر و یا کولیس سه بعد اصلی هر دانه، یعنی بزرگترین قطرL، قطر متوسطI  و کوچکترین قطرS مشخص نماییدبعد از مشخص کردن اندازه دانه ها به روش مستقیم، ذرات درشتی که در یک گروه قرار می گیرند را جدا کنید.

2-       درصد وزنی هر گروه را مشخص و در دفترچه یادداشت ثبت کنید.

ب: دانه سنجی ذرات بین 16/1 -4 میلیمتر(ماسه و شن)

برای دانه سنجی ذراتی که از نظر اندازه در حد ماسه و شن هستند مناسبترین روش استفاده از غربال است. در این روش از دستگاهی بنام غربال الکتریکی استفاده می شود. این دستگاه متشکل از ستونی از غربالهای متعدد است که بر روی یکدیگر در دستگاه قرارز داده می شود و اندازه منافذ مربوط به هر صفحه مشخص است. در اکثر آزمایشگاههای رسوبشناسی از سری غربالهای آمریکایی(A.S.TM.) با مشخصات جدول زیر استفاده می شود.

 

 

مشخصات سری غربالهای آمریکایی و انگلیسی

وسایل مورد نیازکوره حرارتی-بشر250-600 سی سی-آب مقطر-اسید کلریدریک 10 درصد-PH متر یا کاغذ معرف-آب اکسیژنه 6 درصد-ورق آلومینیوم-اسید اگزالیک-هگزامتافسفات سدیم(کالگون)-همزن برقی-ترازوی دقیق-غربال استاندارد-استوانه مدرج 1000 سی سی

 

 

روش کار در روش غربال کردن:

الف مراحل مقدماتی:

1-      نمونه رسوبی را در معرض هوا یا حرارت کمتر از 40 درجه سانتیگراد خشک کنید.

2-      تمام کلوخه ها را با فشار انگشتان و به آهستگی خرد کنید.

3-      بعد از مخلوط کردن نمونه وزن مورد لزوم در آزمایش دانه سنجی را جدا کنید.

4-      نمونه جدا شده را به دقت وزن کنید.(با تقریب 01/0 گرم) و در جدول مربوطه یادداشت کنید.

در صورتیکه نمونه دارای سیمان آهکی است برای جداسازی به صورت ذیل عمل کنید(مرحله5 تا 8)

5-      نمونه وزن شده در مرحله 4 را در یک بشر ریخته و به آن 25 سی سی آب مقطر اضافه کنید.

6-      به نمونه محلول اسید کلریدریک 10 درصد با آهستگی اضافه کنید تا مرحله ای که دیگر حبابی تشکیل نشود.

7-      ضرف محتوی محلول و نمونه را تا دمای 80 درجه سانتیگراد گرم کنید.

8-      بعد از جداسازی سیمان کربنات و منفصل کردن دانه ها، نمونه را با آب مقطر بشویید.

در صورتیکه نمونه دارای مواد آلی می باشد برای پراکنده سازی به صورت ذیل عمل کنید.(مرحله 9 تا 10)

9-      در صورتیکه مقدار مواد آلی در نومنه کم باشد،نومنه را در یک بشر 400 سی سی ریخته و مقدار 100 سی سی آب ژاول با غلضت 6 درصد به تدریج به آن اضافه کنید.سپس نمونه را در داخل محلول هم بزنید. روی سطح دهانه بشر را بپوشانید و برای مدت 1 ساعت آن را در دمای 40 درجه قرار دهید. با برداشتن دهانه بشر و کمی حرارت دادن تمام آب اکسیژنه که در ضرف باقی خواهد ماند تبخیر می شود.

10-   در صورتیکه مواد آلی در نمونه زیاد باشد نومنه را در ظرف بزرگتری ریخته و به تدریج به آن آب اکسیژنه با غلظت 30 درصد اضافه کنید.بقیه مراحل 9 در این قسمت نیز انجام شود.

در صورتیکه نمونه دارای خمیره اکسید آن باشد به صورت ذیر عمل کنید(11 تا 13)

11-  نومنه را در یک بشر 300 سی سی ریخته و به آن آب مقطر اضافه کنید تا به حجم 300 سی سی برسد

12-  یک قطعه ورق آلومینیوم را در ظرف حاوی نمونه قرار دهید

13-  مقدار 15 گرم اسید اگزالیک را بر روی نمونه ریخته و آن را به مدت 10 تا 20 دقیقه بجوشانید در این صورت آهن از محیط جدا شده است.

در صورتیکه نمونه دارای ذرا ریز رسی به مقدار قابل توجه باشد برای پراکنده سازی به صوت ذیل عمل کنید.(14 تا 16)

14-  نمونه را در یک بشر 400 سی سی ریخته و مقدار 200 سی سی آب مقطر به آن اضافه کنید.

15-  به ظرف حاوی نمونه و آب مقطر 50 سی سی هگزا متافسفات سدیم (کالگون) با غلظت 10 درصد اضافه کنید.

16-  برای مدت یک شب محلول را در یک محیط ساکن قرار داده و سپس آن را در داخل همزن برقی ریخته و برای مدت 5 دقیقه هم بزنید. در این مرحله رسها به صورت معلق در محیط پراکنده می گردند.

در این مرحله از آزمایش باید توجه کرد که آیا هدف از آزمایش فقط دانه سنجی رسوبات در حد سیلت درشت و مایه است؟ و یا رسوبات رسی نیز لازم است مورد بررسی قرار گیرد؟ در صورتیکه فقط بخش ماسه ای مورد دانه سنجی قرار می گیرد می توانید به روش آهسته خالی کردن ظرف حاوی نمونه عمل کنید.

برای جدا کردن بخش ماسه ای و بخش دانه ریز(سیلت و رس) نومنه و انجام آزمایشهای دانه سنجی به روش غربال کردن مرطوب می توانید رسوبا دانه ریز و درشت را جدا کنید.

روش غربال کردن مرطوب برا جداسازی بخش ماسه ای و داریز(سیلت و رس- مرحله 17 تا 19)

17-  رسوبی را که در مرحله 16 به صورت پراکنده در آمده است از غربال با قطر16/1 میلیمتر(230 مش)عبور دهید. در این صورت رسوبا ماسه ای با قطر بزرگتر از 16/1 میلیمتر در روی صفحه غربال باقی مانده و بخش دانه ریزبه داخل استوانه مدرج می ریزد.

18-   بقایای رسوبات  روی صفحه غربال را چندین مرحله با آب مقطر بشویید تا رسوبات دانه ریز کاملا جدا شود.

19-  رسوبات روی صفحه غربال را در یک کوره حرارتی قرار داده و خشک کنید(در حرارت کمتر از 100 درجه)سپس ماسه های خشک را وزن کرده و در جدول مربوطه ثبت کنید.

در این مرحله رسوب ماسه ای و بخش دانه ریزی برای دانه سنجی آماده است.

ب: روش کار در مرحله اصلی غربال کردن

پس از انجام مراحل مقدماتی 1-19 و آماده شده نومنه بخش ماسه ای را به صورت ذیل دانه سنجی کنید.

20-  ابتدا ابتدا مقدار 30 تا 70 گرم از نمونه را به طریقه جداکردن از نمونه اصلی(مرحله 19) بردارید و با دقت وزن کنید.

21-  دستگاه و صفحات غربال  را انتخاب کرده و برا دانه سنجی آماده کنید.

22-  در روی میز آزمایشگاه صفحات غربال را طوری روی هم قرار دهید که صفحه با بزرگترین منفذ در بالا و صفحه با کوچکترین منفذ در پایین دستگاه قرار گیرد.

23-  بعد نمونه را به آهستگی در صفحه فوقانی خالی کرده و به آهستگی چندین مرحله سری غربال را تکان بدهید.

24-  برای مدت 15 دقیقه دستگاه را روشن نگه دارید. تا با لرزاندن صفحات ذرات دانه ریز از بقیه جدا شود.

25-  بعد از غربال کردن و خاموش نمودن دستگاه با دقت رسوبات روی هر کدام از صفحات غربال را خالی نموده و سپس وزن نموده و در پاکت جداگانه قرار دهید.

جدول ثبت داده ها

درصد وزنز

تجمعی

درصد

وزن

وزن تجمعی

گرم

وزن

گرم

رده بندی

اندازه ذرات

اندازه سوزاخهای غربال

مش

میلیمتر

فی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مجموع

1- شماره نمونه                                     2- آزمایش کننده:                         3- تاریخ   4- خلاصه مراحل آماده سازی:

5-      ماده پراکنده کننده(نوع –مقدار- حجم):

6-      وزن نمونه قبل از انجام آزمایش:

7-      وزن نمونه بعد از آماده سازی:

8-      وزن بخش ماسه ای                                                     9- وزن بخش سیلت و رس:

 

 

آزمایش3-پایداری خاک(Consistence) : در سه حالت خشک،مرطوب و خیس بررسی میشود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پایداری

Consistence

حالت

انواع

ویژگی

علامت

 

خشک

Dry

سست

Loose

در برابر فشار هیچ مقاوتی ندارد.

Lo

 

نرم

Soft

به آسانی در اثر فشار جزئی به تک دانه شکسته می شود.

so

 

کمی سخت

Slightly hard

بین انگشت شست و سبابه به آسانی خرد می شود.

sh

 

سخت

Hard

یا دست به آسانی ولی بین انگشت شست و سبابه به سختی می شکند.

h

 

خیلی سخت

Very Hard

با فشار دست ها به سختب می شکند.

vh

 

فوق العاده سخت

Extremly Hard

با فشار دست ها شکسته نمی شود.

Eh

 

 

مرطوب

Moist

سست

Loose

در برابر فشار هیچ مقاوتی ندارد

Lo

 

خیلی شکننده

Very Friable

در برابر فشار جزئی خرد می شود.

vfr

 

شکننده

Friable

بین اگشت شست و سبابه با فشار کم تا نسبتا˝زیاد به آسانی خرد می شود.

fr

 

 

 

 

 

 

 

سفت

Firm

بین انگشت شست و سبابه با فشار نسبتا˝زیاد خرد می شودولی مقاومت آن محسوس است.

fi

 

خیلی سفت

Very Firm

با فشار زیاد شکسته می شود ولی بین انگشت شتست و سبابه ممکن است شکسته نشود.

Vfi

 

فوق العاده سفت

Extremly Firm

با فشار خیلی زیاد خرد می شود ولی با انگشت شت و سبابه شکسته نمی شود.

Efi

 

جدول3-1-پایدا ری خاک

 

وضعیت خاک در حالت خیس با دو معیار1.چسبندگی و2.شکل پذیری وبه شرح زیر مشخص میشود.

معیار

انواع

ویژگی

علامت

 

چسبندگی Stickiness

بافشار نمونه ی خاک خیس بین انگشت شست و سبابه و بررسی چشبندگی آن صورت می گیرد

بدون چسبندگی

Nonsticky

پس از برداشتن فشار از روی نمونه ی خاک هیچ گونه چسبندگی مشاهده نمی شود.

So

 

کمی چسبنده

Slightly sticky

در اثر فشار خاک به انگشتان می چسبد ولی پس از برداشتن فشار انگشتان تمیز باقی مانده و خاک به مقدار محسوس کش نمی آید.

Ss

 

چسبنده

Sticky

پس از برداشتن فشار نه تنها خاک به انگشتان می چسبد بلکه تمایل به کش آمدن آن نیز نسبتا˝زیاد است.

s

 

 

 

خیلی چسبنده

Very sticky

شدت چسبندگی به انگشتان در اثر فشار و کش آمدن آن زیاد است.

vs

 

شکل پذیری Plasticity

معیار مقایسه تمایل به نوار یا لوله شدن خاک مرطوب است.

شکل ناپذیر

Nonplastic

نوار تشکیل نمی شود.

po

 

کمی شکل پذیر

Slightly plastic

نوار تشکیل می شود ولی به آسانی تغییر شکل می دهد.

ps

 

شکل پذیر

Plastic

نوار تشکیل می شود ولی فشار نسبتا˝زیادی لازم است تا تغییر شکل دهد.

p

 

فوق العاده شکل پذیر

Very plastic

نوار تشکیل می شود ولی برای تغییر شکل آن فشار زیادی لازم است.

vp

 

جدول3-2- پایداری خاک در حالت خیس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش6-7-8

مقدمه

اب موجود درخاک به جهت رابطه گیاه و خاک ازاهمیت زیادی برخوردار است زیرا آب به عنوان یک حلال عمل کرده وانتقال عناصرمورد نیازگیاه رااز خاک برعهده دارداب موجود درخاک ازنظرفیزیکی به سه حالت تقسیم می شود

1)اب ثقلی

اب ثقلی یا اب آزادابی است که در منفذدرشت خاک بانیروی بسیارکمی نگهداری شده وبا نیروی ثقل از خاک خارج میشود آب ثقلی به وسیله کششی برابر یاکمتراز3/1اتمسفردرخاک نگهداری می شود

2)آب کاپیلاری

آب ات که در منافذریزخاک ویا در سطح ذرات خاک وبا نیروی بیشترازنیروی ثقل زمین درخاک نگهداری می شود آب کاپیلاری

با کشش بیشتر از 3/1وکمتر از31اتمسفرنگهداری می شود

3)آب هیگروسکوپیک

ابی است که باکشش بیشتر از31اتمسفردر خاک نگهدای می شودآب هیگروسکوپیک بانیروی آنچنان قوی توسط ذرات و به ویژه ذرات کلوئِیدی خاک نگهداری می شود که حرکت ان بجز به صورت بخار در خاک امکان پذیر نیست

گیاهان قادر به استفاده ا ز بخشی از آب موجود در خاک می باشند آب ثقلی یا ازاد چون به سرعت از خاک خارج می شود قابل استفاده گیاه نمی باشد اما قسمت عمده ی آب کاپیلاری قابل استفاده گیاه می با شد بیشترین مقدار رطوبتی که یک خاک می توان پس از خارج شدن آب ثقلی در خود نگهدارد با ظرفیت مزرعه (fieldcapacity) و مقدار رطوبت خاک را که گیاه به علت نیروی کششی زیاد خاک قادر به استفاده از ان نبوده و در نتیجه به طور دائم پژمرده می شود و نقطه پژمردگی گو یند (permanent  wilting point) گویند .

نیروی کششی رطوبت خاک در ظرفیت مزرعه حدود 1:3 و در نقطه پژمردگی حدود 0/5 اتمسفرمی با شد . بنابراین حداکثر اب قابل استفاده گیاه مقدار اب موجود بین رطوبت خاک در طرفیت مزرعه و نقطه پژمردگی است میزان آب قابل استفاده خاک بستگی به بافت مواد آبی و ساختمان خاک دارد و عموما"برحسب سانتی متر آب قابل استفاده در واحد عمق خا ک بیان می شود .

 

اندازه گیری رطوبت خاک :

روشهای اندازه گیری رطوبت خاک را می توان به صورت زیر

طبقه بندی کرد :

(1 روش وزنی

معمول ترین راه اندازه گیری رطوبت خاک است که بوسیله ان یک نمونه خاک مرطوب را وزن کرده و پس از خشک شدن در هاون در دمای 105درجه سانتی گراد مجددا"ان را وزن کرده و مقدار رطوبت از تفاضل دو وزن فوق محاسبه می شود این روش زمان بر است .

وزن خاک خشک – وزن خاک مرطوب=درصد رطوبت به روش وزنی

2)روش استفاده از بلوکه های گچی یا روش مقاومت :

با استفاده بلوکه های گچی (Gypsum)  این عمل انجام می شود

بلوکه های گچی را در عمق مورد نظر سب کرده و ه وسیله اهم متر وزانه میزان مقاومت را اندازه گرفته و بر اساس میزان مقاومت مقدار رطوبت را تعیین می کنیم :

نکته : قبل از استفاده از لوکه ها گچی  باید آن را کالیبره کرد .

روش کالیبراسیون به این صورت هست که مقدار ی از خاک مزرعه را در آزمایشگاه اورده و بلوکه ها را در ان قرار داده و خاک را به حد اشباه می رسانیم که در این حد مقاومت صفر می شود و در روزهای بعد که اشباه خاک کمتر می شود مقاومت ا انداه گیری می کنیم و وزن خاک را هم هر روز اندازه گرفته با اندازه گیری مقاومت و وزن خاک در هر روز منحنی به نام منحنی کالیبراسیون بدست می آید .

بلوکه های گچی در تماس  با ذرات خاک اب خاک را به خود جذب نموده و مقاومت آن در برابر جریان برق به مقدار آب جذب شده بستگی دارد . با اندازه گیری مقاومت در درصد های مختلف رطوبت مقیاس تعیین رطوبت با این مکعب های مقاومتی بدست می اید این روش برای کشش های بین

1 تا 15 اتمسفرحساس بوده و در نتیجه نسبتا" دقیقی می دهد .عیب بلوکه های گچی در این است که بعد از مدتی گچ متلاشی شده .و املاح خاک مثل نمک آن را سریع از بین.می برد

(3 روش تانسیومتر (مکش سنج)

نیروی کششی را که به وسیله ان آ ب به ذرات خاک جذب شده اندازه می گیرد . این روش به خصوص برای تعیین زمان آبیاری موقعی که رطوبت خاک در نزدیکی ظرفیت مزرعه حفظ می شود مناسب است  .

تانسیومتر دارای ابعاد مختلف است و در عمق های مختلف استفاده می شود که میزان مکش در خاک را نشان می دهد .

و میزان مکش با میزان رطوبت ارتباط دارد

در یک خاک مرطوب مکش صفر است که هر چه

رطوبت خاک کمتر می شود مکش بیشتر میشود

بر اساس تجربی میزان مکش اندازه گیری     0/3 اتمسفر است و هر چه خاک خشک تر شود و تا حد 15 اتمسفربرسد ( نقطه پژمردگی ) مکش 15 اتمسفر است که گیاه آب را نمی توان جذب بکند .

طرز کار با تانسیومتر :

در عمق مورد نظر به وسیله مته خاک را سوراخ کرده و تانسیو متر را در عمق مورد نظر نسب کرده و خاک را دور آن پر کرده تا کلاهک فلزی خاک تماس را شسته باشد.

داخل تانسیومتر را آب مقطر ریخته تا رسوب بکند . جنس کلاهک از سفال است و تنسیومتر فشار را صفر نشان می دهد و برای اندازه گیری فشار از فشار سنج استفاده می شود خاک که به مرور زمان خشک می شود یک مقدار از آب جذب ذرات خاک می شود و مکش ایجاد می شود که این میزان را مکش سنج نشان می دهد و در حالت ظرفیت مزرعه (FC ) مکش 1/3ااتمسفر است و هر چه خاک خشک تر می شود مکش بیشتر شده و از روی مکش پی می بریم که رطوبت خاک چقدر است .

خطای این روش خیلی کن است و لی یک عیب دارد : ما حداکثر مکش را در اتمسفر اندازه گیری می کنیم و این مقدار می تواند متعادل حد

با شد اما در نقطه پژمردگی که مکش 15 اتمسفر است و نمی تواند تانسیومتر ان مقدار را اندازه گیری کند .

(4 روش نوترون متر :

این روش بر این پایه است که اتم های هیدروژن مولکول های آب می توانند حرکت نوترونمها ی سریع را کند کرده و باعث بر گشت آنها به طرف منبع اصلی پخش نوترون گردند تعداد نوترون های بر گشت داده شده نسبت مستقیم با تعداد اتم های هیدروژن یا مولکولهای آب دارد . بر تری این روش در این است که اندازه گیری رطوبت بدون بهم زدن ساختمان خاک انجام شده و در خاک های حاوی املاح نیز می توا ن آن را به کار برد .

برای اندازه گیری تعداد نوترون های بر گشت داده شده از صفحات فلزی رادیوم یا نقره استفاده می شود این روش برای سلامتی انسان مضر است و از مواد رادیواکتیوبرایاندازه گیری رطوبت استفاده می شودو در کل از این روش برای اندازه گیری رطوبت استفاده نمی شود .

(5 دستگاه TDR

که در این روش از برگشت امواج میزان رطوبت خاک را اندازه گرفته و امواج به میلکولهای آب بر خورد کرده و از روی بر گشت و امد امواج میزان رطوبت اندازه گرفته می شود .

این روش روش جدیدی است و هم اکنون از آن استفاده می شود .

هم اکنون از روش وزنی که هزینه ان کم است استفاده می کنند و برای دقیق تر بودن آن از روش TDR استفاده می کنند .

اندازه گیری رطوبت در دو نقطه ظرفیت زراعی و نقطه پژمردگی

اندازه گیری به وسیله صفحات فشاری می با شد دو دیگ فشار که یکی برای فشار کم و ظرفیت زراعی (FC) را اندازه گرفته و دیگ دیگر فشار زیاد که برای اندازه گیری فشار در نقطه پژمردگی می با شد این دیگ ها شامل فشار سنج ها و پمپ کمپرسور است که فشار تا 20 اتمسفر را تولید می کند فشار از طریق فشار سنج ها و لوله ها وارد دیگ فشا ر می شود برای اندازه گیری فشار مقداری از خاک مورد آزمایش را بر داشته و در صفحات فشاری آن را به حد اشباع می رسانیم بعد صفحات فشاری را داخل دیگ گذاشته و فشار را به وسیله فشار سنج و پیچ اعمال کرده وقتی فشار را روی صفحه اعمال می کنیم آب ها از روزنه روی صفحه خارج شده و تا 24 ساعت بعد یک حالت تعادل ایجاد می شود .

بعد از 24 ساعت به روش روزنی رطوبت را اندازه گرفته که در نقطه ظرفیت زراعی فشار 0/3 اتمسفر را بر روی صفحات فشاری اعمال کرده و در نقطه پژمردگی هم فشار 15 اتمسفر را بر روی صفحات فشاری اعمال می کنیم صفحات فشاری برای کارهای مختلفی می با شد و بسته به فشار اعمال شده از صفحات مخصوص همان فشار استفاده می کنیم که برروی صفحات فشاری نوشته شده است .

نفوذ پذیری :

یکی از خصوصیات فیزیکی خاک است .

ورود آب از سطح خاک به داخل آن که بر حسب ارتفاع آب در واحد زمان مانند میلیمتر بر ساعت یا میلیمتر بر دقیقه ....عنوان می شود .

نفوذ پذیری به ضخامت اب بالای خاک مقدار و اندازه روزنه های خاک مقداررطوبت خاک پوشش گیاهی و شیب زمین بستگی دارد در ابتدا که خاک خشک است آب به سرعت نفوذ می کند ولی پس از 20 تا 30 دقیقه فضای موجود در خاک با آب پرشده ونفوذ کاهش می یابد بعد از یک تا دو ساعت آب به مقدار ثابت و به طور اهسته نفوذ می کند این مرحله را میزان نفوذ دائمی می نامند که در خاکهای مختلف متفاوت است

میزان سرعت نفوذ در خاک های مختلف

نوع خاک

نفوذ دائمیmm/h

 

شن

40

لومی شنی

20-30

لومی سیلتی

10-20

لومی رسی

10-5

رسی

1-5

 

برای اندازه گیری نفوذ پذیری دو روش وجود دارد

(1 روش ازمایشگاهی

الف) بار ثابت :

نکته :برای تهیه نمونه خاک که دست نخورده می باشد از رینگ های فلزی استفاده می کنیم که این رینگها یک سران تیز است و در خاک قرار داده و یک رینگ در بالا بدون اینکه ساختمان خاک بهم بخورد قرار داده و از نقطه مورد نظر خاک دست نخورده را تعیین می کنیم و چندین تکرار بر می داریم و بعد نمونه خاک را به آزمایشگاه اورده و بالا و پایین ان را چسب زده و نام نویسی می کنیم که میزان رطوبت خاک را تعیین می کنند در روش بار ثابت با استفاده از هد ثابت اب بر روی خاک اعمال می کنیم نفوذ پذیری را اندازه گیری می کنند هد اب دارای یک سر ریز است و آب تا ارتفاع مورد نظر می ماند و طبق قانون ظروف میزان رطوبت را اندازه گرفته .

آب اضافه باید از خلل و خرج عبور کرده خاک وقتی به حد اشباع می رسد بعد از ان به یک مقدار ثابتی می رسد که به آن نفوذ پایه یا نفوذ نهایی گویند که برای اندازه گیری نفوذ پذیری این مقدار احتیاج داریم .

اگر حجم خاک را هم در ظروف مورد نظر اندازه می گیریم که طبق قانون دارسی میزان رطوبت بر اساس حجم اب به دست می اید .

ب) بار افتان :

در ازمایشگاه بازدید شده این روش انجام نمی شد و دستگاه ان را نداشتند و با رافتان برای خاک های است که نفوذانها کم است روش کار مانند بار ثابت است با این تفاوت که به جای اینکه  یک هد ثابت ایجاد کنیم یک ظرف مخصوص رابالای هد گذاشته وا ب داخل ان ریخته ونفوذ می کند وبا تو جه به میزان نفوذ اب میزان نفوذ پذیری را اندازه گرفته

لوله مدرج که باید تا حدمشخصی ان  راازاب پر کرده وبعد از دو ساعت میزان کمی از ان اب افت کرده که باتوجه به قانون دارسی با ر افتان را مشخص می کنند

2)روش صحرایی:

این روش دقیق تر است ودارای روشهای مختلفی است که یکی از روشهاکه مرسوم هم هست روش استفاده از استوانه های نفوذ (مضاعف)است که باید این روش در مزرعه انجا م شود

آزمایش :

اندازه گیری نفوذ پذیری خاک به وسیله ی استوانه مضاعف

عمق آب قابل نفوذبه خاک در زما ن معین (سرعت نفوذ )به کمک دو استوانه ی متحدالمرکزاندازه گیری می شود این استوانه ها فلزی ومعمولا"قطر استوانه میانی 23-35سانتیمترواستوانه بیرونئ باید دارای قطری حداقل30سانتیمتربیشتر ازاستوانه ی میانی باشد ارتفاع استوانه هامعمولا"40ساننیمتر است که 10-15سانتیمتر ان در داخل خاک راند ه می شود بجا ی استوانه ی بیرونی می توا ن ازانباشته کردن خاک وساختن پشته ای به موازات استوانه میانی استفاده کرد اندازه گیری در زمان های مختلف از استوانه ی میانی صورت می گیرد لبه ی این استوانه هامثل کارد تیزمی شود تابه راحتی بتوان ان را به حداقل بر خورد خاک به داخل ان فروبرداندازه گیری ها معمولا"درفواصل زمانی 5-10-20-30-45-60-90-120-180-دقیقه وپس از ان هر ساغتئیک با رصورت می گیرد ونتایج ان بر روی محور های مختصات نشان داده می شود

مواد مورد نیاز:

استوانه ی مضاعف –چکش مخصوص-در پوش استوانه مضاعف-خط کش –زمان سنج –سطل اب –پارچه

روش کار:

1- ابتدا محل مناسب برای نسب استوانه ها را انتخاب کنید دقت کنید که استوانه در محل عبور و مرور ماشین الات یا دام قرار نگیرد خاک متراکم نبا شد

2 -   استوانه ی میانی را بر روی طح آن در پوش را قرار داده و با چکش به در پوش ضربه وارد کنید تا بطور قائم حدود 15  cm به داخل خاک فرو رود

3 استوانه ی خارجی را نیز به همین ترتیب نسب کنید

4 فاصله ی بین دو استوانه را به عمق حدودcm 5 از اب پر کنید این مقدار آب باید تا انتهای آزمایش در بین دو استوانه باقی بماند

5- یک تکه پارچه یا نایلون در ته استوانه ی میانی قرار دهید به منظور به هم نخوردن سطح خاک و تا حدود cm 15 آب ریخته و نایلون را بردارید

6- به کمک خط کش عمق آب را اندازه گیری کرده و این کاررا درزمان های مشخص تکرار کنید

 7- وقتی حدود 2تا 5 cm آب به داخل خاک نفوذ کرددر همین حدود به استوانه آب اضافه کنید عمق اب را قبل و بعد از اضافه کردن آب اندازه گیری کنید

 8- هر گاه نتایج حاصل از آزمایش غیر طبیعی بود پس از خاتمه آن خاک ان را بررسی کنید .

9- استوانه ها را پس از خارج کردن از خاک شستوشو دهید

10- برداشت های ازمایشی را در جدولی ثبت و محاسبات مربوط را انجام و منحنی آن نفوذ تجمعی ان را رسم کنید

گروه های هیدرولوژیکی خاک :

خصوصیات خاک مانند بافت ساختمان خلل و خرج عمق میزان

سنگ ریزقلوه سنگ و سطح خاک و غیره ... نقش مهمی را بررسی پیدایش و تحویل رواناب .

در محاسبات مربوط به میزان نفوذ

به منظور مطالعه سیلاب ها عامل هیدرولوژیکی خاک بیان می شود مقدار ان عبارتست از حداقل سرعت نفوذ پذیری خاک در حالت مربوط در طولانی مدت در این بررسی نوع سطح خاک و همچنین میزان شیب اراضی مهم است بر ین اساس تمام خاک ها در یک گروه چهار تایی قرار می گیرد

قدرت تولید رواناب

نوع خاک

شدت نفوذ پذیری mm/h

گروه های هیدرولوژیکی خاک

کم

شنی قلوه سنگ

بیش از 76/2

A

کم متوسط

شنی لومی

شنی رسی

لوم رسی

38/2- 76/2

B

نسبتا" زیاد

لوم رسی

12/7-38/2

C

خیلی زیاد

رسی خاکهای شور

خاکهای کم عمق توده سنگی

درخط راس مناطق سکوفی

جاده- بتون – اسفالت

کمتر از 12/7

D

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برای به دست اوردن معادله نفوذ

 

معادله نفوذ          i=atα+b

 

 

 

 

نفوذ تجمعی برحسب میلیمتر

 

زمان برحسب دقیقه

2

5

3

10

8

20

15

30

24

45

30

60

 

 

 

b=1/2

 

a=0/03

 

1/78=α

 

معاذله نفوذi=0/03t^1/78+1/2

 

 

 

 

 

 

 

معادله نفوذ معرف سرعت نفوذ است

ظرفیت نفوذ:حداکثرسرعت اب درخاک را ظرفیت نفوذ گویند

نفوذعمقی:خارج شدن اب از عمق گسترش ریشه یا تلفات ابیاری

  

 

 

آزمایش9-خلاصه مشخصات اراضی برای زراعت آبی

استعداد یا قابلیت اراضی

                           کلاس اراضی 

نوع محدودیت

1

2

3

4

5

6

 

نفوذ پذیری خاک زیرین

3

2یا 4

1

-

-

-

سنگ دار بودن لایه تحتانی

بدون علامت

G

G

Z

-

-

بافت خاک سطحی ذرات کوچکتر از دو میلی متر

Mیا H

Lیا V

C

Z

-

-

سنگ ریزه لایه فوقانی

بدون علامت یا (f)

(s) یا(g) یا (b)

f یا s یا g

B یاS  G

-

Z

عمق خاک تا لایه محدود کننده

بدون علامت یا 1-Z یا   1-P

Z-2 یا  P-2 یا L-1

3-Z یا         3-P یا           L-2

I-4 یا          P   -4 یا       L-3 یا        L-4

 

-

نفوذ پذیری سطحی نسبی

بدون علامت

I1

I2

I3

I4

-

شوری خاک

بدون علامت

S1

S2

-

S3

S4

قلیائیت خاک

بدون علامت

A1

A2

-

A3

A4

شیب کلی

A

B

C

D یا E

-

F یا G یاH

میکرورلیف

0

1

2

3

-

-

فرسایش آبی فعلی

E0

 

E1 یا d1

2E یا d2

E3 یا d3

-

E""

فرسایش بادی فعلی

E0

E1)) یا    (d1)

) 2E ) یا (d2)

(E3 ) یا (d3)

-

"D"

عمق آب زیرزمینی

بدون علامت یا W0

W1

W2

-

W2

-

سایر محدودیت های زهکشی

بدون علامت

O1

O2

-

O3

-

خطرات سیل

بدون علامت

F1

F2

-

F3

-

خطرات غرقاب شدن

بدون علامت

 

P1

P2

-

P3

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خلاصه مشخصات کلاس اراضی برای دیمکاری

استعداد یا قابلیت اراضی

                           کلاس اراضی

نوع محدودیت

1

2

 

3

 

4

 

5

 

6

نفوذ پذیری خاک زیرین

3 یا 4

2یا 5

1

-

-

-

سنگ دار بودن لایه تحتانی

بدون علامت

G

G

-

-

Z

بافت خاک سطحی ذرات کوچکتر از دو میلی متر

Mیا H

Lیا V

L

-

-

Z

سنگ ریزه لایه فوقانی

بدون علامت یا (f)

(g)یا (s)یا (b)یاf

gیا s یا b یاf

-

-

Gیا S یا B یاZ

عمق خاک تا لایه محدود کننده

1

2

3

-

4

-

نفوذ پذیری لایه سطحی

بدون علامت

I1

I2

I3

I4

-

شوری خاک

بدون علامت

S1

S2

-

S3

S4

قلیائیت خاک

بدون علامت

A1

A2

-

A3

A4

شیب کلی ویا جانبی

A  و یا a

B و یا b

C  و یا c

D  و یا d

E

F،G،H و یا f،g،h

میکرورلیف

0 یا 1

 

2

3

-

-

-

فرسایش آبی فعلی برای شیب A

E0

-

1 E

d1

2E   d2

3 E      d3

-

"E"

فرسایش آبی فعلی بر روی سایر   شیب ها

E0

 

-             -

1 E

d1

2E       d2

3 E

d3

E""

فرسایش بادی فعلی

E0

-

(1 (E   d1))

(2 (E

D2))

(3 (E

D3))

D

عمق آب زیرزمینی

W0یا W1یا W2

 

-

-

-

W3

-

عمق آب زیرزمینی در غیر از فصل رشد

W0

W1

W2

-

W3

-

خطرات سیل

بدون علامت

F1

F2

-

F3

-

خطرات غرقاب شدن

بدون علامت

P1

P2

-

P3

 

 

خلاصه مشخصات کلاس اراضی برای مرتع

استعداد یا قابلیت فعلی اراضی

  کلاس اراضی 

نوع محدودیت

 

1

 

2

 

3

 

4

 

5

 

6

نفوذ پذیری خاک زیرین

3

2یا 4

1یا 5

-

-

-

سنگ دار بودن لایه تحتانی

بدون علامت

G

G

Z

-

-

بافت خاک سطحی ذرات کوچکتر از دو میلی متر

Mیا H

Lیا V

C

Z

-

-

سنگ ریزه لایه فوقانی

-

-

-

-

-

-

عمق خاک تا لایه محدود کننده

1 یا 2

3

4

-

-

-

نفوذ پذیری لایه سطحی برای کلاس شیب A

I1

I2

I3

I4

-

-

نفوذ پذیری برای سایر شیبها

بدون علامت

I1

I2

I3

I4

-

شوری خاک

S1یا S 2

-

-

S3

S4

-

قلیائیت خاک

بدون علامت یا A1 یا A2

-

-

-

A3یا A4

-

شیب کلی ویا جانبی

Aیا Bبا C /a یا bیا c

D و یا d

E و یا e

F ویا G یا H ویا /

h ,g ,f

-

-

میکرورلیف

0 یا 1

2یا 3

-

-

-

-

-

فرسایش آبی فعلی برای شیب A

E0

d3یاd2یاd1

1 E

2 E

3 E

E

-

فرسایش آبی فعلی بر روی سایر   شیب ها

E0

d3یاd2یاd1

-

1 E

2 E

3 E- E""

-

فرسایش بادی فعلی

(E0)

-

(E1)    (d1)

(E2)

(d  2)

 ( E3)

(d 3)یاD

-

عمق آب زیرزمینی

W0یا W1یا W2 یاW3

 

-

-

-

-

-

سایر محدودیت های زهکشی

O1 یا O2 یا O3

-

-

-

-

-

خطرات سیل

F1یاF3   یا F3

-

-

-

-

-

خطرات غرقاب شدن

P1یا   P2یا P3

-

-

-

-

-

برآورد استعداد فعلی قابلیت اراضی در رابطه با محدودیت های اراضی

( برای مرتع  )

 

محدودیت ها

حداکثر کلاس اراضی در مقابسه با طبقه بندی استاندارد برای آبیاری

نفوذ پذیری خاک زیرین

بدون تغییر

سنگ دار بودن لایه تحتانی

بدون تغییر

بافت خاک سطحی ذرات کوچکتر از دو میلی متر

بدون تغییر

سنگ ریزه لایه فوقانی

قابل مقایسه نیست

عمق خاک تا لایه محدود کننده

 

 

 

بر روی سنگریزه یا کفه آهکی نرم

یک کلاس بالاتر

برروی سنگ یا کفه سخت

دو کلاس بالاتر

نفوذ پذیری لایه سطحی

برای شیب A

یک کلاس بالاتر

برای سایر شیب ها

بدون تغییر

شوری خاک

قابل مقایسه نیست مگر در موارد شوری S4، S3، A3 A4، حداکثر کلاس 5

شیب

دو کلاس بالاتر

میکرورلیف

قابل مقایسه نیست

فرسایش آبی

برای شیبهای A  همان کلاس آبیاری

برای شیبهایC،B ،D یک کلاس پایین تر

فرسایش ورسوبگذاری  بادی

یک کلاس پایین تر

عمق آب زیرزمینی

قابل مقایسه نیست

زهکشی

قابل مقایسه نیست

خطرات سیل وغرقاب شدن

قابل مقایسه نیست

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خلاصه مشخصات کلاس اراضی برای جنگلکاری

استعداد یا قابلیت فعلی اراضی

  

                                 کلاس اراضی  نوع محدودیت

 

1

 

2

 

3

 

4

 

5

 

6

نفوذ پذیری خاک زیرین

3یا 4 یا 5

2

1

-

-

-

سنگ دار بودن لایه تحتانی

-

-

-

-

-

-

بافت خاک سطحی ذرات کوچکتر از دو میلی متر

Mیا H  یا V

L

C یا Z

-

-

-

سنگ ریزه لایه فوقانی

-

-

-

-

-

-

عمق خاک تا لایه محدود کننده

1 یا 2 یا 3

4

-

-

-

-

نفوذ پذیری سطحی

-

-

-

-

-

-

شوری خاک

بدون علامت

بدون علامت

بدون علامت

S1یا S 2

S3

S4

قلیائیت خاک

بدون علامت یا A1 یا A2

بدون علامت

بدون علامت

A1 یا A2

A3

A4

شیب کلی ویا جانبی

هر شیبی بجز H

-

-

H

 

-

-

میکرورلیف

1یا 2یا 3

-

-

-

-

-

فرسایش آبی فعلی برای شیب A

E0

d3یاd2یاd1

1 E

2 E

3 E

E""

-

فرسایش آبی فعلی بر روی سایر   شیب ها

E0

d3یاd2یاd1

-

1 E

2 E

3 Eیا E""

-

افزایش و فرسایش بادی

E0

-

-

             (E1) یا

 (E2)      (d 1) یا(d2)

(E3) (d3)

-

عمق آب زیرزمینی

-

 

-

-

-

-

-

سایر محدودیت های زهکشی

-

 

-

-

-

-

-

خطرات سیل

-

-

-

F3

-

-

خطرات غرقاب شدن

-

-

-

P3

-

-

 

 

 

برآورد استعداد فعلی قابلیت اراضی در رابطه با محدودیت های اراضی

( برای جنگلکاری  )

 

محدودیت ها

حداکثر کلاس اراضی در مقابسه با طبقه بندی استاندارد برای آبیاری

نفوذ پذیری خاک زیرین

برای نفوذ پذیری های 4و 5 یک کلاس بالاتر

سنگ دار بودن لایه تحتانی

قابل مقایسه نیست

بافت خاک سطحی ذرات کوچکتر از دو میلی متر

به جدول مراجعه شود

سنگ ریزه لایه فوقانی

قابل مقایسه نیست

عمق خاک تا لایه محدود کننده

به جدول مراجعه شود

نفوذ پذیری لایه سطحی

قابل مقایسه نیست

شوری خاک

جنانچه S1 یا بالاتر باشد حداکثر کلاس اراضی 4

قلیائیت خاک

جنانچه A1 یا بالاتر باشد حداکثر کلاس اراضی 5

شیب

(جانبی یا کلی )

شیب کمتر از 70% حداکثر کلاس اراضی 1

شیب بیشتر از 70% حداکثر کلاس اراضی 4

رسوبگذاری آبی

حداکثر کلاس اراضی 4

فرسایش آبی

شیبهایA  (کمتر از 2% ) بدون تغییر 

برای شیبهای بیشتر از 2%  یک کلاس پایین تر

فرسایش  بادی

حداکثر کلاس اراضی 4

عمق آب زیرزمینیبا سایر محدودیت های زهکشی

قابل مقایسه نیست

خطرات سیل

قابل مقایسه نیست

خطرات غرقاب شدن

بدون تاثیر ولی برای O3 حداکثر کلاس اراضی 4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خصوصیات

خاک (S)

 

1) نفوذ پذیری خاک زیرین

2) سنگ دار بودن لایه تحتانی

3) بافت

4) سنگ ریزه لایه فوقانی

5) عمق خاک تا لایه محدود کننده

6) نفوذ پذیری لایه سطحی

 

 

            شوری و قلیاییت(A)

 

7) قلیائیت و شوری خاک

 

 

 

 

توپوگرافی

و فرسایش(E)

 

8) شیب کلی و جانبی 

9) پستی و بلندی

10) فرسایش آبی

11) فرسایش آبی فعلی بر روی سایر   شیب ها

12) فرسایش بادی

 

 

 

زهکشی(W)

 

13) عمق آب زیر زمینی

14) زهکشی

15) خطر سیل گیری

16) خطر غرقاب شدن

 

آزمایش10-محدودیتهای خاک:

در تشریح پروفیل خاک 16 مورد بررسی میشود :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1)نفوذ پذیری خاک زیرین

کلاس نفوذ پذیری

عمق نفوذ پذیری

سرعت نفوذ پذیری(mm/h)

گروههای بافتی

І

25‹

خیلی سریع

Z

ІІ

25-6

سریع

L

ІІІ

6-2

متوسط

M-H

2-1/0

آهسته

V(اگر ساختمان فشرده باشد)

V

1/0›

خیلی آهسته

   V(اگر فاقد ساختمان باشد)

 

%35-15

G

%75-35

G

%75‹

Z

 

 2) سنگریزه دار بودن لایه تحتا نی: در بررسی سنگریزه تحتانی قطر آنها مورد نظر نمی باشد ، به طور متوسط درصد آن تعیین می شود:

3) بافت خاک

 

Z

بافت خیلی درشت ( ماسه درشت و نرم )  (کلاس3)

C

بافت درشت ( ماسه  درشت ، loam )  (کلاس3)

L

بافت سبک ( شن درشت ، loam با شن ریز و loam)( کلاس2)

M

بافت متوسط (ماسه ریز و loam ، loam ، loam silty، silty ) ( کلاس1)

H

بافت سنگین (کلاس1)

V

بافت خیلی سنگین (کلاس2 )

4) سنگریزه دار بودن لایه فوقانی :

در صد حجمی سنگریزه

سنگریزه کوچک

cm5/2-mm2

سنگریزه درشت

cm 5/7-cm 5/2

سنگ

cm 25-cm 5/7

تخته سنگ

cm 25 ‹

15%-3%

(f)

(g)

 (s)

(b)

35%-15%

F

G

S

B

75%-35%

F

G

S

B

75%‹

Z

Z

Z

Z

کلاس

عمق

 

І

خیلی عمیق

120‹d

ІІ

عمیق

120-80 d:

ІІІ

نسبتا عمیق

80-50  d:

کم عمق

50-25  d:

V

خیلی کم عمق

25-10  d:

5) عمق خاک تا لایه محدود کننده :

 P : شیل ، مارن ، لایه های آهکی فشرده         

                      در جدول موهس سختی 3›

 L : شامل سنگهای رسوبی، آذرین، دگرگونی و لایه های سخت آهکی

                       در جدول موهس سختی 3‹

30cm     :Z‹ d    %5/7‹ درصد حجمی سنگ ریزه

با توجه به پیوسته و نا پیوسته بودن سنگ مادری

و عمق خاک کلاس نهایی بررسی می شود

6)نفوذ پذیری لایه سطحی :   i= a t α + b

توانایی تولید رواناب

نوع خاک

شدت نفوذ پذیری

گروههای هیدرو لوژیکی

کلاس

اینچ بر ساعت

میلی متر بر ساعت

کم

شنی –قلوه سنگ

3‹

2/76‹

A

І

کم تا متوسط

شنی لومی –  شنی رسی – لوم  شنی

                3- 5/1

2/76 – 1/38

B

ІІ

نسبتا زیاد

لومی – لوم رسی – دارای لایه سخت در عمق

5/1 – 5/0

38.1-12.7

C

IIІ

خیلی زیاد

خاکهای رسی شور- خاکهای کم عمق سنگلاخی، توده سنگی، مناطق مسکونی، جاده، بتون و آسفالت

5/0›

7/12›

D

 

ІV

             

                                        

7)قلیائیت خاک:

Ph

SAR

ESP

نوع خاک

کلاس

  5/8 ›

 8 ›

10%›

خاک بدون قلیائیت

A0

5/8 ‹

13- 8

15- 10%

قلیائیت کم

A1

9- 5/8

30-13

30- 15%

قلیائیت متوسط

A2

5/9 – 9

70-30

50-30%

قلیائیت زیاد

A3

5/9 ‹

70‹

50%‹

قلیائیت خیلی زیاد

A4

 

 

 

 

 

 

 

 

شوری خاک:

ds/m        

نوع خاک

کلاس

4›

خاک غیر شور

S0

8 -4

شوری کم

S1

16- 8

شوری متوسط

S2

32- 16

شوری زیاد

S3

 32‹

شوری خیلی زیاد

S4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8)شیب کلی و جانبی:

 

اراضی پست

دشت های سیلابی

واریزه ها و آبرفتهای باد بزنی شکل سنگریزه دار

دشتهای رسوبی رودخانه ای

رسوبات باد بزنی بدون سنگ ریزه

دشتهای رسوبی دامنه ای

فلاتها

تپه ها

کوه ها

نوع تیپ

؟

1

2

1

1

1

1

3-4

4

حداکثر کلاس اراضی

؟

‹2%

A

 

a

5%-2%

B

 

B

8%-5%

C

­­­­­­­­

C

12%-8%

D

 

D

25%-12%

E

 

E

25% تا40% F

40% تا 70%  G

 ›20%

 

H

کلاسهای شیب

 

f

 

g

 

h

؟

 

1

 

2

3

 

4

 

5

 

حداکثر کلاس اراضی

؟

 

 

1

 

 

1

 

 

2 یا 3

 

 

3

 

 

4یا 5

 

 

6

حد اکثر کلاس اراضی بعد از اصلاح

  Bc شیب کلی ویا جانبی یسته به اینکه کدام یک بزرگتر باشند ، مثلا

 حداکثر کلاس اراضی 3Ad حداکثر کلاس اراضی3 و

کلاس

ارتفاع

0

15›cm

1

30-15cm

2

60-30cm

3

60‹cm

9) پستی وبلندی:

 

 

 

 

 

 

20›

m50-20

m150-50

1500-150

فاصله             عمق

 

 

E1

 

                        E1

 

______

 

_______

Cm 30-5 شیار

E3

 

E2

 

E1

 

______

100-30 خندق

 

E3

 

E2

E1

300-100

خندق

 

______

 

_______

 

________

 

______

m3‹

بستر رودخانه

10) فرسایش آبی :

بدون فرسایش        E0

فرسایش کم (سطحی –  شیار کوچک )    E1

فرسایش متوسط (شیاری )    E2

فرسایش زیاد ( خندقی )   E3

فرسایش شدید ( بد لند –هزار دره )      E

 


   11) فرسایش آبی فعلی بر روی سایر شیب ها

 

 

 

 

 

 

12)فرسایش بادی:

(E1)

فرسایش کم

 (E2)

فرسایش متوسط

(E3)

 

فرسایش زیاد

 یک کلاس پایین تر از سایرفرسایش آبی در نظر می گیریم

 

 

 

 

 

13) عمق آب زیر زمینی :   

آب غیر شور            µmho/cm1500›

کلاس

توضیحات

سطح آب (متر)

W0

بدون محدودیت

5

W1

محدودیت کم از نظر سطح آب زیر زمینی

3

W2

متوسط

2

W3

زیاد

1.2

آب غیر شور         کمتراز    µmhos/cm1500   

3w                                                                    بالای  m 75/0      

 2w                                                                  m2/1 – 75/0           

 1w                                                                          m2-2/1                  

0w                                                                             m5-2                     

 

14) زهکشی:

 

1o

 

محدودیت زهکشی کم

 

m2/1<

لکه های رنگی بیش از 60% درصد در زیر 2 متری

 

2o

 

نسبتا زیاد

m 2/1-75/0

 

 

3o

 

زیاد

 

m0.75>

 

 

 

15) خطر سیل گیری:

 

1f:  سیل گیری کم هر        10-6 سال یکبار

2f : سیل گیری متوسط هر    3-5 سال یکبار

 3f : سیل گیری زیاد هر       2-1 سال یکبار 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                

 

1P

 

اراضی محدودیت کم از نظر ماندابی شدن

 

2P

 

اراضی محدودیت متوسط  از نظر ماندابی شدن

 

3P

 

اراضی محدودیت زیاد  از نظر ماندابی شدن

سال

10-6

سال

5-3

سال

2-1

دوره بازگشت   

            دوره باقی ماندن آب   

­­­­­

 

1P

 

1P

 

2> هفته

 

 

1P

 

2P

 

6-2 هفته

 

2P

 

2P

 

3P

 

10-6 هفته

 

باتلاق

 

باتلاق

 

باتلاق

 

10< هفته

 16) خطر غرقاب شدن:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقیاس برای درجه بندی فرسایش آبی در مورد آبیاری :

 

کلاس درجه بندی فرسایش آبی

علامت درجه بندی

کلاس حداکثر اراضی

بدون فرسایش

E0

ІІ

فرسایش جزئی

E1

ІІІ

فرسایش متوسط

E2

فرسایش شدید

E3

V

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در مورد زراعت دیم اگر شیب 2% و یا کمتر باشد ( A) مقیاس مشابه بالا است و هر گاه شیب بیشتر از 2% باشد یک کلاس پایین تر از مقادیر بالاست یعنی:

کلاس درجه بندی فرسایش آبی

علامت درجه بندی

کلاس حداکثر اراضی

بدون فرسایش

E0

І

فرسایش جزئی

E1

ІІ

فرسایش متوسط

E2

ІІІ

فرسایش شدید

E3

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش11-قابلیت اراضی در مناطق خشک:                                               

تیپ اراضی

قابلیت فعلی اراضی

عملیات اصلاحی لازم

قابلیت اراضی بعد از انجام عملیات اصلاحی

کوهها و تپه ها

پوشش علفی حفاظتی

قرق و عملیات حفاظت خاک

پوشش علفی حفاظتی،در بعضی نقاط چرای اتفاقی

فلاتها  الف) عاری از خاک ب) پوشش خاکی کم عمق تا نسبتا عمیق

پوشش علفی حفاظتی   چرای اتفاقی

قرق                          قرق

قابلیت کم برای مرتع قابلیت متوسط برای مرتع

دشت های دامنه ای

زراعت آبی

کنترل سیل

زراعت آبی

دشت های رسوبی رودخانه ای

زراعت آبی

در بعضی نقاط کنترل شوری و زهکشی

زراعت آبی

واریزه های بادبزنی شکل سنگریزه دار

چرای اتفاقی

قرق

قابلیت کم تا متوسط برای مرتع

در بعضی نقاط جمع آوری سنگ

در بعضی نقاط باغات آبیاری

آبرفت های بادبزنی شکل سنگریزه دار

چرای اتفاقی

کنترل سیل، قرق، توسعه و بهبود مراتع

قابلیت متوسط بر روی مرتع

کنترل سیل و جنگلکاری

درختان ویزه

 

 

 

 

قابلیت اراضی در مناطق نیمه خشک :

تیپ اراضی

قابلیت فعلی اراضی

عملیات اصلاحی لازم

قابلیت اراضی بعد از انجام عملیات اصلاحی

 

 

 

 

 

 

کوهها

عاری از خاک

1-5-1

پوشش علفی حفاظتی

حفاظت خاک ، قرق ودر بعضی نقاط جنگلکاری

پوشش علفی حفاظتی ، در بعضی نقاط چرای اتفاقی ، جنگلکاری حفاظتی

پوشش خاکی کم عمق 2-5-1

قابلیت کم برای مرتع

حفاظت خاک ، قرق و در بعضی نقاط توسعه و بهبود مراتع

 

مرتع

پوشش خاکی عمیق

3-5-1

مرتع

حفاظت خاک ، قرق ودر بعضی نقاط توسعه و بهبود مراتع

مرتع

در بعضی نقاط

تراس بندی

در بعضی نقاط

زراعت دیم

           تپه ها

پوشش علفی حفاظتی

حفاظت خاک ، قرق ودر بعضی نقاط جنگلکاری

پوشش علفی حفاظتی ، در بعضی نقاط چرای اتفاقی ، جنگلکاری حفاظتی

 

 

 

 

فلاتها

عاری از خاک

 

پوشش علفی حفاظتی

قرق،توسعه و بهبود مراتع، حفاظت خاک

قابلیت کم تا نسبتا مناسب برای مرتع

پوشش خاکی کم عمق

علفزار      حاشیه ای

قرق، توسعه و بهبود مراتع، حفاظت خاک

نسبتا مناسب برای مرتع

پوشش خاکی عمیق

 

حاشیه ای تا نسبتا مناسب برای زراعت دیم

حفاظت خاک ، در بعضی نقاط

تراس بندی

نسبتا مناسب تا مناسب برای زراعت دیم

دشت رسوبی دامنه ای

زراعت دیم یا آبی

در بعضی نقاط کنترل سیل

بصورت فعلی

 

دشت های رسوبی رود خانه ای

 

زراعت دیم یا آبی

در بعضی نقاط زهکشی

 

بصورت فعلی

جنگلکاری

قرق، توسعه و بهبود مراتع

درختان ویزه، درختان تبریزی و غیره

واریزه ها و آبرفتهای باد بزنی شکل سنگریزه دار

1-8

2-5-8

مرتع

 

مرتع

در بعضی نقاط جمع آوری سنگ

زراعت دیم حاشیه ای

جمع آوری سنگ ، کنترل سیل

باغات آبی

اراضی پست

مرتع و هرگاه شور نباشد نباتات علوفه ای آبی

قرق،توسعه و بهبود مراتع

مرتع

زهکشی

زراعت آبی

اگر شور نباشد جنگلکاری

درختان ویژه

دشت های سیلابی و حوضه های بسته

مرتع و اگر شور نباشد نباتات علوفه ای آبی

قرق،توسعه و بهبود مراتع

مرتع

زهکشی وکنترل سیل

زراعت آبی

اگر شور نباشد جنگلکاری

درختان ویژه

اراضی پست

چرای اتفاقی

قرق، در بعضی نقاط  توسعه و بهبود مراتع

قابلیت کم تا متوسط برای مرتع

زهکشی ، شستشوی املاح

زراعت آبی

دشت های سیلابی و حوضه های بسته

چرای اتفاقی

کنترل سیل و توسعه و بهبود مراتع

قابلیت متوسط برای مرتع

کنترل سیل و زهکشی ، شستشوی املاح

زراعت آبی

قابلیت اراضی در مناطق مرطوب تا نیمه مرطوب:

نوع اراضی

قابلیت فعلی اراضی

لازمه های اصلاح اراضی

قابلیت اراضی بعد از اصلاح

کوهها و تپه ها

جنگل حفاظتی یا مرتع

در بعضی نقاط عملیات حفاظت  خاک

جنگل تولیدی یا مرتع

فلاتها و تراسهای فوقانی

زراعت دیم

عملیت حفاظت خاک

زراعت دیم

مرتع

توسعه و بهبود مراتع

مرتع

دشت های رسوبی دامنه ای

دیم و تا حدودی زراعت آبی

کنترل سیل و در بعضی نقاط زهکشی

دیم و تا حدودی زراعت آبی

تسطیح

برنج

دشت های رسوبی رودخانه ای

دیم و تا حدودی زراعت آبی

در بعضی نقاط زهکشی

دیم و تا حدودی زراعت آبی

واریزه ها و آبرفت های بادبزنی شکل سنگریزه دار

جنگلکاری تولیدی یا مرتع

کنترل سیل

 

جمع آوری سنگ، کنترل سیل

باغات تا حدودی زراعت آبی

اراضی پست و حوضه های بسته، دشت های سیلابی و حوضه های بسته

مرتع یا برنج

کنترل زهکشی

مرتع یا برنج

 

 

 

 

آزمایش12-

تناسب اراضی:

      کاربری

 

اجزاءواحد اراضی

زراعت آبی

زراعت دیم

مرتع

جنگل

1-5-1

NR

NR           

NR

NR           

N1se

S3           

S3e

S2        

2-5-1

N1se

NR          

N2e

NR          

N1s

S3           

S3e

S2        

3-5-1

NR

NR          

NR

NR          

N1e

S3            

S3se

S2          

1 -8

NR

NR          

NR

NR          

N2se

NR          

N2e

NR         

2-5-8

N1se

S3           

N2e

N1           

N1s

S3          

S3e

S2          

R-W

NR

NR           

NR

NR           

NR

NR           

NR

NR           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آزمایش13-علائم طبقه بندی اراضی

 

 

 

 

زیر کلاس اراضی                                                      کلاس اراضی                          نوع استفاده ازاراضی

زراعت آبی:   r

زراعت دیم:Df 

مرتع:Ra        

جنگل:Fo       

 

 

 

 

 

1،2،3،4،5،6

و تعاریف صفحه 74

 

محدودیتهای موجود در c

اقلیم:c    

خاک:s   

شوری و قلیائیت:a

تاهمواری و فرسایش:t

زهکشی:w 

 

 

Df            2              s

G.SP

 

 

 

 

 

عملیات اصلاحی مورد لزوم (ب)

به تعاریف صفحه 76 مراجعه شود

 

 

 

الف:در مطالعات اجمالی مورد استفاده نیست.

ب:در مورد استعداد قابلیت فعلی اراضی بکار نمی رود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعاریف کلاسهای استعداد اراضی

کلاس استعداد

اراضی

 

زراعت آبی گیاهان یکساله

 

زراعت دیم

 

مرتع

              جنگل

 

 

1

 

بدون محدودیتهای مشهودانتظار میرود کاربری نوع استفاده از اراضی بسیار سودآور باشد.

بدون محدودیت مشهود اوضاع اراضی و اقلیم بسیار مناسب.

اراضی جنگل بدون محدودیتهای فیزیکی مشهود

 

 

2

 

محدودیتهای جزئی انتظار میرود کاربری نوع استفاده از اراضی نسبتا" سود آور باشد.

محدودیتهای جزئی ,اوضاع اراضی و اقلیم مناسب است.

اراضی جنگل با محدودیتهای فیزیکی جزئی.

 

 

 

3

 

محدودیتهای متوسط انتظار میرود کاربری نوع استفاده از اراضی بطور حاشیه ای سودآور باشد.

محدودیت متوسط ,اوضاع اراضی با اقلیم حاشیه ای.

اراضی جنگلی با محدودیت های فیزیکی متوسط.

 

 

4

 

 

محدودیت های شدید اما هنوز مناسب در تحت شرایط مدیریت ویژه.

محدودیت های شدید,مناسب برای چرای اتفاقی و حفاظت آبخیز

اراضی جنگلی با محدودیت های شدید فیزیکی,مورد استفاده حفاظت یا استفاده خاص

 

 

5

 

محدودیت های شدید.تناسب و سودآوری کاربری نوع استفاده از اراضی مستلزم مطالعات و بررسیهای بیشتری است.

اراضی بدون پوشش جنگلی با استعداد نامشخص برای جنگلداری بارور(حفاظتی)

 

 

6

 

 

محدودیتهای بسیار شدید.تحت شرایطی که برای ارزیابی در نظر گرفته شده, این اراضی بدون شک نا مناسب بوده و یا سودآور نمی باشد

از این اراضی نمیتوان برای چرای دام استفاده کرد و نیز نمیتوان آنها را بطور موثر با پوشش طبیعی گیاهی محافظت نمود

 

 

اراضی بدون پوشش جنگلی ,برای جنگل به طور یقین نا مناسبند

 

 

-تعاریف کلاسهای اراضی و سطوح عملیات اصلاحی مورد نیاز:

1/-تعاریف کلی کلاسهای استعدادا راضی

این تعاریف کلی در مورد هر یک از انواع اصلی استفاده از اراضی شامل:

زراعت دیم،مرتع،جنگل و غیره* بکار می رود.کلاسهای استعداد اراضی تحت دو سری مفروضات تعیین می شوند:

الف : بدون انجام عملیات اصلاحی اولیه و یا عملیات حفاظت ارضی

ب : بعد از انجام عملیات اصلاحی اولیه و یا عملیات حفاظت اراضی

در مورد اول(الف) کلاس اراضی، برآوری از"استعداد فعلی" بدست می دهد و یا بعبارت دیگر استعداد اراضی را در سطح مدیریت مورد نظر تعیین می کند و لی با توجه به محدودیت های فعلی اراضی در مورد دوم(ب)کلاس اراضی معرف "استعداد اراضی بعد از سرمایه گذاریهای اولیه"است(یعنی بعد از برطرف کردن برخی از محدودیتها و با توجه به سطح مدیریت مورد نظر)

(تعاریف سطوح نیاز به سرمایه گذاریهای اولیه در صفحات بعدی خواهد آمد)

سطح مورد نظر در ارزیابی استعداد اراضی ،سطحی است که زارعی در سطه متوسط مایل به خوب (یا استفاده کننده از اراضی)در منطقه،با کمک و راهنمایی خدمات ترویجی،در رابطه با کاربرد تکنیک های جدید مدیریت،می تواند به آنان نائل شود.(مکانیزاسیون،مصرف کودهای شیمیایی،دفع آفات،مدیریت خوب آب و خاک،استفاده از واریته های اصلاح شده و غیره)استعداد اراضی بر حسب ظرفیت سود دهی اراضی در قبال استفاده های مشخص بیان می شود. یعنی وقتی زمینی برای استفاده ای خاص واجد استعداد است که در آمد ناخالص حاصله (قیمت های مزرعه) از آن بیشتر از هزینه های تولید سالانه آن شود.(هزینه های سرمایه گذاری اولیه برای عملیات اصلاحی، هزینه های حمل و نقل به بازار در این محاسبه در نظر گرفته نمی شود.ولی کار و دستمزد خود استفاده کننده از اراضی در محاسبه منظور می شود.)

کلاس1: استعداد زیاد،زمین هایی که انتظار می رود کاربری نوع استفاده مورد نظر در آنها بسیار پر منفعت باشد(تحت اوضاع و احوال معمول و عادی سال و در سطح مدیریت مورد نظر).

 

کلاس 2: "استعداد متوسط " زمین هایی که انتظار میرود کاربری نوع استفاده مورد نظر در آنها منفعتی متوسط عاید سازد،که این امر یا بعلت عملکرد کمتر و یا بالا بودن هزینه های تولید نسبت به اراضی کلاس 1 است.یا بدلیل خطرات تخریب در زمین؛امکان استفاده متراکم از این اراضی کمتر از اراضی کلاس 1 است.

کلاس 3: "استعداد کم" زمین هایی که انتظار می رود کاربری نوع استفاده مورد نظر در آنها منفعتی کم عاید سازد که این امر یا بعلت عملکرد کمتر یا بالا بودن هزینه های تولید نسبت به اراضی کلاس 2 و یا تراکم استفاده از اراضی لزوما" کمتر از اراضی کلاس 2 است.

کلاس 4 : "استعداد محدود" زمین هایی که انتظار می رود کاربری نوع استفاده مورد نظر در آنها به حالت معمول و عادی منافعی در بر نداشته باشد؛ولی با کشت نباتات زراعی خاص یا استفاده از اراضی در شرایط ویژه و یا بکارگیری روش های میریت مخصوص برای اداره واحدهایی با اندازه غیر معمول(استفاده بصورت خیلی متراکم و یا خیلی سریع) یا استفاده هایی که بطور غیر مستقیم منفعت سازند مثل حفاظت آب و خاک برای منطق همجوار می توانند سود آور باشند.

کلاس 5: "استعداد نا مشخص" زمین هایی که انتظار می رود کاربری نوع استفاده مورد نظردرآنها تحت شرایط دانش فعلی ما سود آور نباشد. لیکن بررسیها و مطالعات بیشتر ممکن است حاکی از سود آوری این اراضی باشد. زمین هایی که انتظار می رود کاربری استفاده مورد نطر در آنها سود آور باشد ولی چنین استفاده ای امکان دارد در طولانی مدت موجب بروز صدمات وخیمی (فرسایش،شوری و غیری) در اراضی گردند نیز در این کلاس قرار داده می شوند.

کلاس 6: "بدون استعداد" زمین هایی که کار بری نوع استفاده مورد نظر در آنها قطعا" منفعتی در بر نخواهد داشت. که این امر بعلت این است که فاقد شرایط لازم برای قرار گرفتن در کلاس های دیگرند.

ملاحظات: الف- زمینی را ممکن است بر حسب استعداد فعلی آن در کلاس 5 قرار داد،ولی امکان دارد این زمین بعد از انجام عملیات اصلاحی به کلاس بالاتر ارتقاء یابد.

ب- تعاریف تفصیلی تری برای هر نوع استفاده خاص از اراضی وضع گردیده(به بخش 2/4 مراجعه شود).

ج- منافع مورد انتظار از اراضی کلاس 1 مرتعی کمتر از اراضی کلاس 1 زراعت آبی است.

است؛نهاده های مورد نیاز کلی تر مثل سر مایه گذاری برای رساندن آب به مزرعه(سد،کانال، ایستگاههای پمپاژ). جاده های ارتباطی، تسهیلات بازاریابی و انبار کردن محصولات،شامل نهاده های اولیه نمی باشد.

2/-تعاریف سطوح عملیات اصلاحی مورد نیاز:

          در مطالعات تفصیلی و نیمه تفصیلی؛بطور کلی مقدور است که نوع عملیات اصلاحی مورد نیاز اراضی و هر یک را مشخص نمود. از این رو از یک مقیاس درجه بندی برای هر نوع کار(زهکشی،تسطیح،جمع آوری سنگ)می توان استفاده نمود.

 

 

سطح

تسطیح و شیب بندی

زهکشی

نمک شوئی اولیه

جمع آوری سنگ

غیره

کم

(g)

(d)

(l)

(sp)

(حرف کوچک)

متوسط

G

D

l

sp

حرف کوچک

زیاد

G

D

L

SP

حرف بزرگ

خیلی زیاد

G

D

L

SP

حرف بزرگ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


               

*این تعاریف در مورد زراعت آبی نیز بکار می رود و مفهوم هر یک از کلاس های اراضی مشابه تعاریفی است که در نشریه راهنمای طبقه بندی اراضی برای آبیاری آورده شده است.

افقها

Horizon

 

 

الف)افق مواد آلی Organic horizon

 

ب)افق معمولی  Mineral horizon

 

افق A – مواد آلی در سطح خاک یا مجاور به سطح انباشته شده,ذرات رس , آهن و آلومینیوم آبشویی و به افق پائینی رفته و کانی های مقاوم کوارتز در آن فراوان است.

افق A1 – افق معدنی که در سطح خاک یا مجاورت آن تشکیل شده,در آن مواد آلی به هوموس مبدل میشود و با بخش معدنی خاک اختلاط حاصل کرده است.

افق A2 – افقی که صنعت ممیزه آن انتقال رس , آهن و آلومینیوم از آن است.

افق A3 – افق حد واسط بین A   و B که در آن مشخصات A1  و A2 متجلی است ولی بعضی از خواص B  نیز در آن مشاهده میشود.

افق AB- افق حد واسط بین A   و B که قسمت فوقانی این افق خواص A و قسمت تحتانی مشخصات B را داشته ولی تقسیم آن به  A3 و B1 امکان پذیر نیست.

افق A&B- افقی که اگر 50 % حجم خاک جز افق B محسوب میشد, بعنوان افق A شناخته میشد.

افق AC – افق حد واسط بین  A و  C که در آن خواص عمده  A و C  بزحمت قابل تشخیص است.

افق B – تراکم Illaviation  کانی های رسی ,آهن ,آلومینیم و هوموس از افق فوقانی انتقال یافته, مثل افق های Argillic , Nateric , Spadic , Agric .

افق B1 - افق حد واسط بین A1   و B که در آن مشخصات B2  بر مشخصات  A1  و  B2  غلبه دارد.

افق  B&A  - هر افقی که بیش از 50 % حجم آن خواص افق B  را دارد.

افق B2 – بخشی از افق B که در آن خواص مذکور در فوق به نحو احسن دیده میشود.

افق B3 – افق حد واسط بین  B , C , R که در آن خواص افق  B2  و مشخصات  R  C  هر دو به چشم میخورد.

 

افق  C –

الف:هوا دیدگی و متلاشی شدن سنگها بدون تاثیر عوامل حیاتی.

 ب: سیمانی شدن و بهم چسبیدن خاک, وزن مخصوص ظاهری زیاد و ساختمان شکننده.

 ج:تشکیل  Clay .

 د:رسوبات کربنات کلسیم و منیزیوم.       

 ه: سخت و سیمانی شدن ذرات سیلیس محلول در قلیایی های آهن.

 

افق R – سنگ بستر از قبیل گرانیت ,ماسه سنگ یا سنگ آهک که در آن خاک ایجاد شده بصورت صلب , سخت و دستنخورده وجود دارد.

 

انواع افقها:

 

1- مالیک اپی پدون:مالیس   Mollisبمعنی نرم طبقه بندی چست نات ((chest nut

 

سخت و توده ای نباشد1-Stracture                    

2-Color         value<3.5  chroma<4     

>50%                                   درجه اشباع بازی3-

4-o.c >1%                                                  

5-d >10 cm                                                

6-P  <250 ppm                                           

      در خاک بکر C/N<13 در خاک بایر7-C/N <17

 

2-آنتروپیک اپی پدون:افق سطحی تغییرات مواد آلی ازت و فسفر در اثر دخالت انسان.Anthropos شبیه افق مالیک اپی پدون است.

3-افق اپریک:افق سطحی تیره رنگ,شبیه مالیک .اختلاف     کاتیون هیدروژن درجه اشباع بازی کمتر از 50 % c\n بزرگتر از 17 ساختمان خشک,سخت و توده ای.

4-افق هیستیک:بزبان یونانی یعنی نسج.افق مواد تورپی pent و یا ماک muck مخلوط مواد آلی و معدنی.اگر خاک زهکش تعبیه نشود 30 روز متوالی اشباع از آب خواهد شد.

5-افق اگریک:بزبان یونانی یعنی رنگ پریده و مات.

6-افق پلاکن:پلاکن به آلمانی یعنی چمن و مرغزار.افق مصنوعی انسان است.

افق تجمع مواد رسی    Argilic Horizon

یک افق Illuvial است که در آن کانی های متبلور رس سیلیکات تجمع حاصل کرده است.

 

اگریک Agric Horizon

تجمع قابل توجه رس,هوموس و سیلت در خاکهای مزروعی تشکیل میشود.

 

ناتریکH. Natric

یک نوع افق آرژلیک است1- ساختمان منشوری یا استوانه ای دارد.2- درصد سدیم تبادلی در عمق بیشتر از 40 سانت بیشتر از 15% است. 3- مجموع سدیم و منیزیوم قابل تبادل در ph=2-8  از کلسیم و هیدروژن قابل تبادل تا عمق 40 سانت بیشتر است.

 

اسپادیک   Spodic H.

خاکستر چوب به یونانی ,(در آب و هوای مرطوب)مواد بی شکل مرکب از مواد آلی ,آلومینیوم توام با آهن در زیر افق Abic.

 

پلاستیک Placic H.

سطح مسطح و صاف سنگ به یونانی.کفه ای تیره متمایل به  سرخ که ضخامت چندانی ندارد با ملاتی از آهن ,منگنز یا تجمع مواد آلی سیمانی شده است.

 

کامبیک Cambic H.

بافت ریزتر از Loamy very fine sand بمعنی تغییر و دستخورده.(رس بی شکل)

 

اکسیک Oxic H.

ضخامت بیشتر از 30 سانت افق کانی ها  تغییر و هوادیدگی یافته و مواد از آن آبشویی شده است.Esp<16%

کلسیک    Calcic H.

مجمع کربنات کلسیم.

 

پتروکلسیک Petrocalcic H.

همان افق کلسیک,این تفاوت که کربنات خلل و فرج را نیز فرا گرفته و ذرات ,مانند سیمانی بهم چسبیده است.

 

جیپسیک Gypsic H.

با سولفات کلسیم نهشته شده ضخامت >15سانت.

 

پتروجیپسیک Petrogypsic H.

با سولفات کلسیم نهشته شده ضخامت >15سانت.

 

سالیک  Salic H.

میزان نمک >2% املاح با حلالیت در آب سرد بیش از گچ و d>15 سانت.

 

سولفوریک Sulfuric H.

3.5 Ph< (1 آب و 2 خاک)   2- ارقام Hue= y 5-2 یا زردتر یا کروما >6.

 

 

آلبیک Albic H.

سفید.از این افق رس ها با اکسیدهای آزاد آهن انتقال یافته و رنگ سفید به خاک میدهد.

 

دوری پن Duripan H.

یک سخت کفه معمولا از افق های تحتانی بوسیله ملاتی از سیلیس ذرات خاک را بهم میچسباند.

 

فراجی پن Fragipan H.

ساختمان ورقه ای و چندوجهی خلل و فرج آبشویی,یک افق Loamy  تحت الارض است که زیر افق B قرار دارد.مواد آلی کم ,مزن مخصوص ظاهری بیشتر از معمول.

 

 

 

16-تاریخچه طبقه بندی خاک:

سیستم های طبقه بندی برای خاک اولین بار توسط داکاچیف روسی آغاز شد که خاک ها را براساس ویژگی های عینی مشابه و مبتنی بر نواحی اقلیمی گسترده در گروه های معین قرار داد.

در سال های پایانی دهه ی 1920 و اوایل 1930 آقای ماربت از وزارت کشاورزی آمریکا نخستین سیستم طبقه بندی خاک را بر اساس پروفیل خاک و همچنین خاک  را به عنوان یک پیکره ی طبیعی پیشنهاد نمود.

سیستم طبقه بندی حاضر که رده بندی خاک نام دارد حاصل تغییراتی است که برروی سیستم ارائه شده توسط ماربت انجام شده است.

ویژگی هایی که استفاده از سیستم طبقه بندی جدید را توجیه می کند عبارتند از :

1.خصوصیات کمی

2.چند گانه ای بودن سیستم

3.قابل تغییر بودن در هر زمان

4.نامگذاری

سطوح چند گانه ی سیستم در سیستم طبقه بندی جدید عبارتند از:

راستهOrder 

زیرراسته Suborder

گروه بزرگ Great group

زیر گروهSub group

خانوادهFamily 

سری Series 

نحوه ی نامگذاری در سیستم طبقه بندی جدید

Order =F.E(عنصر سازنده) + i+sol

Suborder=F.E (عنصر سازنده) + F.EOrder ( عنصر سازنده ی راسته)

Greatgroup=F.E(عنصر سازنده)+S.O (زیر راسته)

راسته ها Orders

16-1رده بندی آمریکایی

رده اول – خاک های انتی سول   Entisols –

خاک هائی هستند که باستثنای یک اپی پدون اوکریک  Ochric epipedon و یک افق آلبیک Albic horizon و در سواحل دریا یک  Histic epipedon  ،  فاقد افق های شناسائی دیگر هستند. این خاک ها در کلیه اقالیم و در تشکیلات زمین شناسی جدید، بویژه در شیب های تندی که فرسایش شدید بوده، یا در نواحی که مواد فرسایش یافته ته نشین می شود. یافت می گردند. خاک های انتی سول  Entisols همیشه خاک های جوان نیستند ولی در کلیه آنها افق های مختلف تکامل نیافته است.

خاک های انتی سول Entisols را نمی توان با خاک های C  (A) اروپا مترادف دانست زیرا افق (A) فقط از نظر ساختمانی با افق C زیرین متفاوت است و بعلاوه نبایستی توسط هوموس تغییر رنگ محسوس داده و تیره شود. در خاک های Entisols هر دو نوع افق A (A) در نظر گرفته شده اند تا اگر ضخامت این افق قابل توجه نبوده، در اثر شخم از بین برود اشکالی از نظر طبقه بندی خامک پیش نیاید.

نکته فوق با آنکه در وهله اول بدیهی بنظر می رسد ولی در حقیقت مبین روش های متفاوت تهیه نقشه خاک در کشورهای مختلف است که در مقیاس ها ی گوناگونی تهیه می شود. زیرا مشکل است دو خاک را که در یکی، افق  به ضخامت 5 سانتی متر وجود داشته، در دیگری موجود نیست یکسان تلقی کنیم ولی اگر هر دو خاک را شخم بزنیم، ممکن است هر دو مشابه یکدیگر شوند.

هدف طبقه بندی جدید آمریکائی این است که رابطه بین خاک های مختلف تعیین شود تا آنچه را که در مورد بهره برداری یک نوع معین خاک می دانیم، بتوانیم در نقاط دیگر و برای همان نوع خاک اعمال کنیم. آنچه مسلم است، شخم سبب بهم خوردن افق های سطحی خاک می شود ولی اگر بعلت اختلاط این افق ها، نحوه طبقه بندی را در حد رده تغییر دهیم در این صورت نمی توان از طبقه بندی برای پیش بینی چگونگی تغییرات خاک بکر پس از کشت و زرع استفاده کرد.

روش های طبقه بندی خاک در اروپا اصولاً برای هدایت و راهنمائی کشاورزان وضع نشده و بیشتر طرز تشکیل خاک های مختلف مورد نظر بوده است. بدین جهت مثلاً در روش طبقه بندی کوبینا Kubiena محلی برای خاک هائی که شخم خورده اند در نظر گرفته نشده است ویا چون نوع هوموس در اثر استفاده از آهک یا کودهای شیمیائی تغییر می کند. لذا طبقه بندی خاک های مربوطه نیز تغییر حاصل کرده است.

بدیهی است که اگر منظور از طبقه بندی خاک،  ارشاد کشاورزان و استفاده عملی از آن نباشد در این صورت شخم به تنهائی اهمیت چندانی ندارد. از طرفی اگر هدف خاکشناسان، تهیه نقشه خاک است بایستی نقشه مذکور، انواع خاک های مزروعی و بکر را در برگیرد.

برخی از خاک های Entisols از رسوبات آبرفتی جدید که شاید فقط چندین روز از نهشتن

آنها گذشته باشد تشکیل شده ممکن است دارای یک افق باشد و منقوطه ها Mottling نیز در آن دیده شود. از طرفی خاک های Entisols چندین هزار ساله در شن کوارتز نیز یافت می شود که اگر شرایط محیط برای تشکیل خاک پدزل مساعد نباشد هیچ نوع افقی در آن مشهود نخواهد بود.

ردهEntisols بسیاری از خاک های آبرفتی , Regsols, Lithosols, Alluvial ،خاک توندراTundra و خاک Low humic gley و خاک هایPlaggenboden اروپای غربی را که دارای Plaggen epipedon است، در بردارد.

خاک های Entisols در مناطق خشک ممکن است آثاری از کربنات ها، سولفات ها و املاح محلول در خود داشته باشند ولی مقدار آنها به اندازه ای نیست که افق های  Gypsic, Calcic یا Salic را تشکیل دهند.

خاک های Entisols در هر رژیم رطوبت و درجه حرارت، بغیر از ترکیبی از Pergelic و Aquic یاPeraquic و الوان خاکستری Gray و برو روی انواع مواد مادر یو پوشش گیاهی یافت می شوند و بایستی شراسط زیرین را دارا باشد.

در ضخامت 50 سانتی متر از سطح خاک مواد گوگردی، داشته عدد N در این ضخامت بیش از 7/0 باشد.

باستثنای یکی از افق های Albic horizon, Histic epipedon, Ochric epipedon افق شناسائی دیگری نداشته باشد.

اگر رژیم حرارتی از انواعIsomesic, Mesic, Frigid و یا گرمتر باشد در عمق 50 سانتی متری درز و ترک هائی به عرض یک سانتی متر در آن پدیدار شود و در این صورت تا عمق 50 سانتی متری در بعضی نقاط مقدار رس از 30 درصد کمتر شده، یا فاقد Cilgai و Slickenside گردد. تحت رده های مهم عبارتند از:

1- آکوانتAquents - که خاک های Entisols مرطوب بوده، در سواحل دریا و سیل رودخانه ها یافت می شود. رنگ آنها متمایل به آبی و دارای Mottling است. این تحت رده دارای هفت گروه بزرگ است.

2- آرنتArents- خاک های این تحت رده کاملاً بدون افق هستند زیرا در اثر شخم، افق های خاک، اختلاط حاصل کرده اند و در آنها فقط قطعاتی از افق های پیشین دیده می شود. 

3- فلوونتFluvents- خاک های موجود در این تحت ره به الوان سرخ یا قهوه ای بوده در رسوبات آبرفتی جدید تشکیل می شود. چون این خاک ها اغلب در معرض سیلاب ها هستند لذا نیمرخ خاک مطبق بوده حاکی از تناوب ترسیب و خشگی اسن. این خاک ها در هر نوع رژیم رطوبتی و حرارتی باستثنای Pergelic یافت می شود. این تحت رده مترادف با خاک های Alluvial بوده دارای شش گروه است. شکل (104) نمونه ای از خاک Fluvents را که در رژیم رطوبتی Ustic وجود دارد نشان می دهد.

4- اورتنتOrthens-  این خاک ها در سطوح فرسایش یافته تشکیل می شود و فرسایش نیز مدلول فرسایش طبیعی بوده یا در اثر فعالیت های زراعی انسان حاصل می شود و اگر افق هائی نیز قبلاً تشکیل شده باشد کاملاً از بین رفته است. این خاک ها د رهر اقلیم و تحت هر نوع پوشش گیاهی یافت می شوند ولی در مناطقی که سطح ایستایی نزدیک سطح خاک بوده یا تپه های شنی وجود دارد دیده نمی شوند. این تحت رده به شش گروه بزرگ تقسیم می شود.

5- سامنتPsamments- خاک های این تحت رده بر روی مواد مادر ی شنی و یا تپه های شنی تشکیل می شود. ظرفیت نگاهداری این خاک ها بسیار کم است و در مواقع خشکی با د آن را انتقال می دهد. در این خاک ها مقدار سنگریزه Gravel کمتر از 35 درصد است و خاک هائی از Entisols  که در آن مقدار سنگریزه در نیمرخ خاک از 35 درصد بیشتر است در تحت رده اورتنت Orthents  قرار دارد. این تحت رده به هفت گروه بزرگ Great group تقسیم می شود.

 

رده دوم – خاک های ورتی سویل vertisolhds  

- این رده خاک هایی رادربردارد که سرشار از انواع رس های منبسط و منقبض شونده بوده ، قبلا به اسامی مختلفی مانند Black cotton soil,Tirs,Regur,Grumusol  Smonitza,Tropical black clayنامیده میشوند. دراثرانقباض و انبساط کانی های رسی خاک ، انواع درزو ترک ها در آن  پدیدارمی شود. این خاکها هرگز در طبقه بندی های مختلف ،مکان مشخصی نداشته اند زیرا اگردر ناحیه بخصوصی،ازخاکهای منطقه ای   Zonal متفاوت باشند جزو خاکهای   nal Intrazo   محسوب می شوند.  از طرفی این خاک ها تا حدی نیز   Zonal   هستند زیرا بطورمتناوب بایستی دوران خشکی و رطوبت را ببیند تا ایجاد درزو شکاف کند. این خاکها اغلب با   Mollisols   اشتباه می شوند.

بسیاری از خواص خاک های  Vertisols   مدلول بافت رسی و ریز خاک است0 این خاکها چسبان و پلاستیک           Plasticبوده ،ظرفیت تبادل کاتیونی آنها قابل توجه است و با تغییر رطوبت آماس کرده و یا منقبض می شوند. چون هنگام آماس کردن ، افق های تحت الارضی در معرض فشار افق های رویین قرار میگیرد، لذا متراکم نشده ،غیر قابل نفوذ می شود.گر چه مقدار آب قابل استفاده گیاهان ناچیز است ولی مقدار کل رطوبت یا قدرت جذب آب این خاکها قابل توجه است. خاک های   Vertisoils   از نظر مهندسی اشکالاتی فراهم آورده و خطوط برق و تلفن در این خاکها همواره از مسیر مستقیم خارج شده کج می شوند. رس موجود بیشتر از انواع    Montmorillonite   ویا   Illite   بوده ، رژیم حرارتی اغلب ترمیک   Thermic   یا گرمتر است. تغییرات رطوبت خاک برای تشکیل  Vertisoils     ضروری است. در مناطق خشک این خاکها اغلب در فروبارهای بسته   Depressions   و در دق هایی   Playa  که در معرض سیلابهاست و یا در موادی با بافت ریزکه از رگبارهای سنگین ولی غیر منظم مرطوب می شود، بوجود می آید.در اقالیم دیگر ، تغییرات فصلی رطوبت ناشی از فزونی تبخیر و تعرق   Evapotranspiration    به نزولات جوی در یک فصل و عکس قضیه در فصل دیگر است. در فصول خشکی درزو ترک هایی به عرض یک تا چند سانتیمتر در عمق 50 سانتیمتری بوجود آمده ، تا عمق یک متری و بیشتر ادامه می یابد.

ساختمان سطح الارض در انواع ورتی سول  Vertisols   متفاوت است. در برخی از این خاک ها، 5 تا 10 سانتیمتر از سطح خاک از دانه هایی  Granule  مرکب بوده ، اگر این مالچ  Mulch    طبیعی در اثر شخم نیز از بین برود بلافاصله پس از یک دوره خشکی مجددا تشکیل می شود واز این جهت برای کشت و کار مناسب است. از طرفی در بعضی از خاک های ورتی سول Vertisols   ساختمان سطح الارض سخت و توده یست  و به اسانی قابل بهره برداری نیست. هنگام بارندگی ،آب باران از درز وترک های موجود وارد خاک شده و آنرا مرطوب می سازد. بدیهی است جذب رطوبت با آماس کردن ذرات رس توام بوده، موجد فشار می شود که منجر به بسته شدن درز و ترکهای خاک می گردد. چون آب ابتدا از طریق درز و ترک ها، افق های تحتانی را مرطوب می سازد،لذا انبساط و تورم این افق ها قبل از افق های سطحی صورت می گیردو فشار حاصله نیز فقط در جهات افقی و یا رو به بالا قابل انتقال خواهد بود . بدین جهت خاک حرکات محسوسی کرده محتملا منشا  Slickensides   و پدیده گیلگای  Gilgai  در خاک است.

خاکهای ورتی سول   Vertisols    معمولا شیب آرامی داشته بعلت درز و ترک های حاصله ، پدون Pedon  و پلی پدون  Polypedon  هایی که تشکیل می شود بزرگ وقابل توجه است . اگر به میزان کافی موجود باشد ، زراعت مکانیزه بر روی برخی از این خاکها بسیار مطلوب است.آبیاری مسلما اشکالاتی فراهم می سازد زیرا نفوذپذیری خاک بسیار کم است .

در خاک های ورتی سول   Vertisols    بعضی از افق های شناسایی از قبیل اپی پدون مالیک  Mollic opipedon  

Umbric epipedon,Calcic horizon,Argillic horizon,Albic horizon,   ممکن است موجود باشد ولی ضخامت آنها بقدری ناچیز است که در اثر اولین شخم از بین می رود.

برخی از خاک شناسان معتقدند که رده    Vertisols     بایستی کلیه خاک هایی را که در آن رس منقبض و منیسط شونده موجوداست،در خود جای دهد. ولی این اظهار نظر چندان منطقی به نظر نمی رسد زیرا آماس کردن رس بایستی با ایجاد درز و ترکهای عمیق توام باشد نمی تواندبعنوان یم ضابطه اساسی در طبقه بندی خاکها بکاررود. از طرفی همانطور که قبلا ذکر شد، سطح بعضی از این خاک ها ،ساختمان دانه ای داشته و  Self-Mulching   است، در صورتی که ساختمان خاک در برخی دیگر سخت و توده ای استو این دو نوع گاهی در یک محمده،که قسمتی از آن تحت کشت و بخش دیگر بکر است دیده می شود.بدیهی است که این اختلاف ساختمانی مدلول روش بهره برداری زراعی از خاک بوده ، نمی تواند بعنوان عامل طبقه بندی مورد استفاده قرارگیرد.

خاک های ورتی سول  Vertisols  خاک های معدنی است که در پنجاه سانتیمتری سطحی خاک فاقد مرز سنگی یا شبه سنگی ، افق پتروکلسیک   Petrocalcic  و یا دوری پن  Duripan   است و پس از شخم کامل 18 سانتیمتر سطح الارض ،تا عمق 50 سانتیمتر،دارای بیش از 30 درصد رس بوده ،و درمدتی از سال مرطوب است. در این خاک ها بایستی در عمق 50 سانتیمتری ، درز و ترک هایی  به عرض یک سانتیمتر و بیشتر بوجود آمده ، یکی از شرایط زیرین را نیز دارا باشد:

وجود گیلگای Gilgai

وجود اسیکنساید  Slickenside  در اعماق 25 تا 100 سانتیمتری .

تحت رده ها مهم   Vertisols  عبارت هستند از :

1- تحت رده توررت   Torrerererts  - خاک هایی از Vertisols  که دراقلیم خشک یافت می شود. در این خاکها درزو ترک های حاصله بیش از شصت روز مداوم در سال بسته نیست و قبلا به اسامی Grumusols,Regosols , Alluvial   نامیده میشوند. این تحت رده دارای 6 گروه بزرگ است.

2- تحت رده یودرت   Uderts - خاکهای از  Vertisols  که درمناطق مرطوب وجود دارد. درز وترک های موجود متناوبا باز وبسته می شوند و در بیش از نیمی از سال ها، درز و ترک ها ممکن است بسته باقی مانده ، یا در عمق 50 سانتیمتری، عرض این درز و ترک ها ، یک سانتیمتر نشود. سطح الارض نیز رنگ تیره ای داته ،بر روی مواد رسی قهوه ای رنگ قرار دارد. این تحت رده دارای دوگروه بزرگ است.

3- تحت رده یوسترت  Usterts  - خاک های این تحت رده در اقلیم حاره ، نیمه حاره و موسمی   Monsoon  که دارای دو فصل خشکی ست ، یافت می شود. درز و ترک ها معمولا 90 روز متوالی باز و 60 روز متوالی بسته است و در این هنگام، گرمای خاک در عمق 50 سانتیمتری بیشتر از 8 درجه سانتیگراد است. این خاک ها در مواد رسوبی دریایی یا آبرفتی تشکیل می شود و اغلب بعنوان مرتع از آنها استفاده می کنند. در طبقه بندی خاک 1938، این خاک ها راندزین Rendzin  و در سال 1951 بنام گروموسول Grumusol   نامگذاری شده بودند. این تحت رده دارای دو گروه بزرگ بوده ، در شکل(105) نمونه ای از خاک پلیوسترت  Pellusterts  نشان داده شده است.       

4- تحت رده زررت   Xerets  - خاک های این تحت رده در اقلیم مدیترانه ای که در آن زمستان ها، سرد و مرطوب و تابستان ها گرم وخشک است، یافت می شود. درز و ترک های موجود، بطور منظم ،هر سال یکبار باز و یک بار بسته شده ،60 روز پیاپی پس از اعتدال تابستانی   Summer Solstic    باز باقی می ماند. رژیم حرارتی این خاک ها ترمیک Thermic  یا مزیک  Mesic   بوده ، ولی آیزوترمیک  Isothermic   یا آیزومزیک  Isomesic   نیست. از نظر توزیع جغرافیایی ،اغلب توام با زر الف  Xeralfs   از آلفی سول   Alfisols  و زرال   Xerolls   از مالی سول    Mollisolsدیده می شود. زراعت دیم غلات در این  خاک ها امکان پذیر است و با آبیاری ،انواع محصولات را می توان عمل آورد.این تحت رده به دوگروه بزرگ کرومزررت Chromoxerets  و پلوزررت   Pelloxererts   تقسیم می شود .        

 

 

رده سوم: اینسپتی سول Inceptisols :

خاکهایی است که افقهای شناسایی بصورت ولی بدون Eluviation یا Illuviation قابل توجه تشکیل شده و هوادیدگی کانی ها نیز تا مرحله آخر پیش نرفته است .این رده شامل خاکهایی از قبیل خاکهای جنگلی قهوه ای ،خاکهای قهوه ای اسید ،خاکهای Gley می باشد.این رده فاقد افقهای Spodic,argilic,natricیا اکسیک است مگر بصورت مدفون باشد و تا عمق یک متر از افق پترو کلسک خبری نیست .تا عمق 30 سانتی متری اگر پلینتات موجود باشد پیوسته نیست .هدایت الکتریکی ان تا عمق 18 تا 50 سانتیمتری از 2 میلی موس یر سانتیمتر کمتر است .درجه حرارت سالانه خاک در عمق 50 سانتیمتری کمتر از 5 درجه سانتی گراد است .دارای تحت رده های زیر است .

تحت رده اکواپت Aquept:خاکهای اینسپتی سول که در بخشی از سال از اب اشیباع بوده ،در 50 سانتیمتری سطح الارض یکی از مشخصات زیر را که وابستگی به محیط مرطوب میباشد دارا می باشند :

Histic epipedon

در قسمتی از 50سانتی متر درجه اشباع بوسیله سدیم بیش از 15 % بوده از 50  سانتیمتر به بعد کاهش میابد.

 

 

3-کروما منقوطه های مساوی یا کمتر از 2 و در صورت فقدان Mottling مقدار کروما نمونه مرطوب یک یا کمتر از ان است .

تحت رده پلاگیت Plaggept :سایر خاکهای اینسپتی سول که دارای Plaggen epipedon است.

تحت رده آندپتAndepts:سایر خاکهای اینسپتی سول که دارای یک یا دو شرط زیر باشد.

وزن مخصوص ظاهری ذرات کوچکتر از 2 میلیمتر اپی پیدون موجود ،یا افق کامیک یا هردو از 85/0گرم بر سانتی متر مکعب کمتر بوده و مواد Amorphous نیز زیاد باشد

در بخش شن سیلت و سنگریزه ،بیش از 60 % خاکستر اتشفشانی غیر متبلور موجود می باشد

4- تحت رده تروپیت Tropepts :سایر خاکهای اینسپتیسول که میانگین درجه حرارت سالیانه خاک مساوی یا بیش از 8 درجه سانتی گراد بوده اختلاف بین میانگین حرارت تابستان و زمستان خاک در عمق 50 سانتی متری یا مرز سنگی یا شبه سنگی کمتر از 5 درجه سانتی گراد است و یکی از مشخصات زیر در ان صدق می کند .

وجود Umbric epipedon

وجود Mollic epipedon که دارای 30 % رس مونتموریولونیتی بوده ،اپی پیدون بر روی موادی قرار دارد که کربنات کلسیم معادل ان ها در افق کمتر از 50% باشد و یا تا عمق 150 سانتی متری به کمتراز 50 % بالغ شود.

یک Ochric epipedon و افقCambic.

5- تحت رده اومبربتUmbrepts: سایر خاکهای اینپسی سول که دارای یکی از مشخصات ذیل باشد.

اگر میانگین درجه حرارت خاک از 8 درجه سانتی گراد بیشتر است یک Umbricیا   anthropic epipedon   موجد باشد که ضخامت ان اقلا 25 سانتی متر است و یا Mollic epipedonبا  ضخامت بیش از 25 سانتی متر بر روی افق Cambicکه در قسمتی از ان درجه اشباع بازی کوچکتر از 50 % قرار گرفته ،موجود باشد.

اگر میانگین درجه حرارت خاک از 8 سانتی گراد کمتر باشد یک اپی پیدون Umbric یا مالیک اپی پیدون که بر روی افق کامبیک با درجه اشباع بازی کوچکتر از 50 %قرار گرفته موجود باشد.

6- تحت رده اوکرپت Ochrepts: سایر خاکهای اینسپتی سول را شامل میشود.

رده چهارم -  خاک های مالی سول MOLLISOLS

 

خاک هایی هستند که در آن مقادیر متنابهی از مواد آلی در جوار کلسیم ، تجزیه و فساد حاصل کرده ، مواد آلی سرشار از کلسیم را به وجود آورده اند.

برای حصول چنین حالتی ، بایستی مواد  آلی در درون خاک تجزیه یابد و محتملاً فرق اساسی بین خاک یوتر کرپت EUTROCHREPT  از رده اینسپتی سول و خاک مالی سول در این است که دراولی مواد آلی                  در سطح خاک و در دومی در درون خاک انباشته شده فساد می یابد.

بنابراین در خاک های  MOLLISOLS  ، درجه اشباع بازی و مقدار کلسیم قابل توجه است و بایستی انتظار داشت که در مناطق نیمه خشک و نیمه مرطوب یافت شود. در مناطق خشک مقدار ماده آلی که تولید می شود کم بوده ، سطح خاک نیز برهنه است و چون گرم می شود ، لذا ریشه های گیاهان را از بین می برد.

گیاهان علفی GRASSES از نظر تشکیل این خاک ها اهمیت دارند ولی ضروری نیستند.

علم خاک شناسی همیشه خاک های تحت پوشش گیاهان جنگلی را از علف ها متمایز شاخته است. بدیهی است که این خاک ها از همدیگر متفاوت هستند ولی این اختلاف بین درختان ، تفاوت چندانی با علف ها ندارند                    و اگر هر دو نوع  در محیط محتوی کلسیم تجزیه یابد ، نتیجه حاصلهی بکسان خواهد بود.

 با توجه به نکات فوق در رده مالی سول MOLLISOLS  تأکید عمده و اساسی بر روی طبیعت و خواص خاک است و نه نوع پوشش نباتی . تجزیه این خاک ها از نظر نوع گرده POLLEN نشان می دهد که در دروان یخچالی ، سطح این خاکها را جنگل می پوشانیده است ولی تأثیر آن از نظر تکوین و تکامل خاک های MOLLISOLS  نامعلوم است.

رنگ های خاکهای این رده تیره بوده تقریباً همه انواع آن دارای یک MOLLIC EPIPEDON است. بعلاوه در بسیاری از این خاکها ، افق های ARgillic یا ناتریک nitric ، calcic و در بعضی موارد آلبیک alic           و دروی پن یا petrocalcic یافت می شود بدیهی است که هر خاکی با mollic epipedon در رده MOLLISOLS  قرار نمی گیرند . کلاً در خاکهای ورتی سول ، یک افق مالیک می تواند وجود داشته باشد زیرا تورم و انقباض رس خاک به مراتب اهمیت بیشتری از خواص و مشخصات mollic epipedon دارد. ،                   و یا در بعضی از تحت رده های اینپسی سول مانند andepts ، وجود این افق سطحی ، اشکالی از نظر طبقه بندی فراهم مکی کند ، زیرا خواص شیشه و رس alliphane وجه تمایز ویژه ای به این خاک می بخشد که  با این افق مالیک ، نه استتار شده و نه از بین می رود.

خاک های این رده معمولاً بین خاک های اریدی سول از مناطق خشک و خاکهای اسپادوسول یا آلفی سول مناطق مرطوب گسترده شده است و هر نوع رژیم رطوبتی و حرارتی که برای رشد گیاهان علفی مساعد باشد ، در مورد این خاک ها صادق خواهد بود. در مواردی که رژیم حرارتی فری جید یا گرمتر است ، انواع غلات در آن بعمل می آید . این رده خاک هایی از قبیل چرنوزم ، برونیزم ، چست نات ، plansosls ، hamic gley و خاک هایی مانند راندزین ، brown soils  ، brown foresee soil را که دارای mollic epipedon است در بر دارد.

مالی سول خاک های معدنی است که دارای یک mollic epipedon بوده ، یا 18 سانتی متر سطح الارض پس از اختلاط و شخم ، کلیه شرایط افق مالیک را باسثثنای ضخامت دار است و یا یک افق آلبیک ، افق های nitric argillic زیرین را که تقریباًٌ کلیه مشخصات افق مالیک را دارند ، از اقق روئین جدا می کند . بعلاوه کلیه شرایط ریز بایستی صادق باشد.

1 -  درجه اشباع بازی بیش از 50 درصد در افق آرجیلیک یا کامبیک

2 -  در 35 سانتی متر سطح الارض ، مواد آتشفشانی و غیر متبلور شیشه ای کمتر از 60 درصد و یا وزن مخصوص ظاهری در روطوبت ظریف نگاهداری از 85 درصد گرم بر سانتی متر مکهب بیشتر باشد.

3 -  اگر رژیم حرارتی خاک آیزومزیک باشد ، افق مالیک بر روی موادی قرار گیرد که بیش از 40 درصد کربنات کلسیم دارد.

4 -  اگر در خاک درز و ترک عمیق به وجود آید ، در این صورت مقدار رس سطح الارض از 30 درصد کمتر بوده و فاقد slicenside و گیلگای باشدو

5 -  فاقد افق اوکسیک یا پلینتایت  پیوسته باشد.

6 -  تا عمق دومتری از طرح خاک ، افق اسپادیک باشد.

1 -  تحت رده آلبول -  ALBOLLS

خاک های این رده ، دارای یک افق آلبیک بوده ، در آن سطح ایستابی زیرزمینی در نزدیک سطح خاک نوسان می کند . در زیر افق آلبیک معمولاً یک افق آرجیلیک و بندرت NATRIC وجود دارد که دارای MOTTLING و کروما نمونه مرطوب این منقوطه ها بین 1 تا 2 تغییر می کند . این خاک ها در مناطق مسطح و یا فروبارهای DEPRESSIONS مناطق مرطوب یافت می شود. افق آرجیلیک نفوذ پذیر نیست ولی بتدریج که نفوذ پذیری آن افزایش می باید ، افق آلبیک که از مشخصات عمده این خاک ها است ، شروع به تشکیل شدن می کند.

2  -  تحت رده آکوال

خاک های این رده ة همگی در مناطق مرطوب و در نقاط پست یافت می شود . رژیم رطوبتی آنها آکویک بوده ، فاقد افق آلبیک است . این خاک ها پس از زهکشی ، مشابه سایر خاک های رده MOLLISOLS می شوند.

رنگ سطح الارض تیره و افق سطحی از نوع هیستیک است . منقوطه های mottling نیر به فراوانی وجود دارند. این تحت رده به شش گروه تقسیم پذیر است.

 

3 -  تحت رده بورال borolls

این خاک ها در مناطق سرد سیر یافت می شود ، رهکشی طبیعی آنها کم و بیش مطلوب است و آثار Glry مانند تحت رده های فوق مشهود نیست.

این خاک ها در تشکیلات زمین شناسی دوران Pleistocene یا هولوسن به وجود آمده و توزیع جغرافیایی آن از دشت ها و جلگه ها تا مناطق کوهستانی امکان پذیر است . رژیم حرارتی ، اغلب فری جید یا کرایک و در برخی Pergelic بوده ، رژیم رطوبتی ،  Udic  یا یوستیک است . این خاک ها قبلاً به اسامی چرنوزم ، چست نات ، Brown soils نامیده می شدند. این تحت رده به هفت گروه بزرگ تقسیم می شوند.

4 -  تحت رده رندال  Rendolls

این خاک ها در منتطق مرطوب و از مواد مادری آهکی مانند گچ و سنگ آهک بوحود می آید . پوشش گیاهی اغلب جنگلی است . سطح الارض را یک افق mollic epipedon که بر روی مواد آهکی یا افق کامبیک مستغنی از آهک قرار گرفته ، می پوشاند . رژیم رطوبتی این خاک ها نیز یودیک است.

ضخامت افق مالیک معمولاً از 50 سانتی متر تجاوز نمی کند و از افق های آرجیلیک یا کالیسک اثری نیست . این خاک ها قبلاً Rendzina نامیده می شدند.

5 -  تحت رده یودال

این خاک ها در مناطق مرطوب با باران های تابستانی یافت می شوند ، علاوه بر افق مالیک دارای افق های کامبیک یا آرجیلیک نیز هستند . رژیم روطوبتی ، یودیک و رژیم حرارتی مزیک یا گرمتر می باشد . آبشوئی املاح هر ساله صورت می گیرد و هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک از یک میلی موس کمتر است . نسبت n – c خاک های مزروعی یودال در لایه شخم معمولاً بین 10 تا 12 نوسان داشته ، با عمق کاهش می یابد. این تحت رده به چهار گروه بزرگ تقسیم می شود.

6 -  تحت رده زرال

خاک های این رده در اقلیم مدیترانه وجود دارند و همانطور که زا نامش بر می آید ، دارای رژیم رطوبتی زریک و در بعضی موارد آریدیک هستند. رژیم حرارتی نیز کرایک است. در افق آلبیک علائم ناشی از فراوانی آب مانند motting  و یا سخت دانه های آهن و منگنز موجود نیست. گندم در این خاک ها بخوبی بعمل می آید . این تحت رده به شش گروه بزرگ تقسیم می شود.

7 -  تحت رده یوستال

خاک های این تحت رده در مناطق نیمه مرطوب و نیمه خشک وجود داشته ، باران بصورت رگبار و خشکی               در بعضی فصول شدید است.

در این تحت رده ، نزولات جوی برای آبشودی کامل املاح کفایت نمی کند و لذا کربنات ها و املاح محلول               در خاک نهشته می شوند. در این خاک ها ، علاوه بر یک mollic epipedon یک افق کلاسیک نیز وجود داشته ، وجود افق های دیگر مانند کامبیک ، ناتریک و آرجیلیک بلامانع است . رژیم حرارتی این خاک ها ، گرمتر از فری جید بوده رژیم رطوبتی نیز یوستیک است.

 این خاک ها به فراوانی در نتقاط مختلف دنیا یافت شده ، زراعت غلات در آنها بخوبی صورت می گیرد. از نظر بهره برداری بایستی توجه داشت که در فصول خشک ، خاک در معرض فرسایش بادی است . اگر آبیاری در این خاک ها صورت نگیرد، هنگام خشکی ، گرم و در زمستان بنحوی سرد سان که محیط مناسبی برای فعالیتهای حیاتی موجوات زیر خاک فراهم نساخته ، فساد مواد آلی به تأنی صورت می گیرد. در چنین حالتی ، نسبت n – c افق های سطح خاک کمتر از 14 نبوده ، تا 17 و بیشتر نیز بالغ می شود. بعلاوه کاهش این نسبت با عمق چندان سریع نیست . بطور کلی با گرم شدن تدریجی آب و هوا ، خاک های یوستال جایگزین خاک های بورال می شوند. این تحت رده به هفت گروه بزرگ تقسیم شده است.

رده پنجم-خاک‌های اریدی سویل Aridisols

اصول:

خاک‌های این رده از نظر ما اهمیت فوق العاده‌ای دارد زیرا به جرات می‌توان گفت که بیش از  ازخاک‌های ایران را، این رده در بر می‌گیرد. تپه‌های شنی، کویرهای مرکزی و سایر شن‌زارها، در صورتی که دارای گیاهی بوده و یا گیاهانی قادر به رویش در این خاک‌ها باشند، جزو تحت رده سامنت Psamments  از رده Entisosls قرار می‌گیرند و در غیر این صورت، کلمه خاک به آنها اطلاق نمی‌شود.

در تشکیل این خاک‌ها، باد نقش عمده‌ای دارد و چون خاک اغلب خشک بوده، بوته‌ها نیز پراکنده‌اند، سطح خاک در معرض فرسایش است و هوا معمولا غبارآلود می‌باشد.باد، رسوبات جدید را دائماً انتقال می‌دهد و در بعضی نقاط ایران مانند سیستان و نواحی مجاور آن، انواع باد‌های چند روزه تا صدوبیست روزة شهرت محلی دارند. بدیهی است که باد نمی‌تواند ذرات و قطعات سنگ و سنگ‌ریزه موجود در خاک را انتقال دهد و چون حمل و نقل ذرات ریزتر، آسانتر است، لذا پس از چندی در سطح خاک مناطق خشک، فقط قلوه سنگ و سنگ‌ریزه موجود بر جای می‌ماند که به سنگ‌فرش صحرایی          Desert Pavement موسوم بوده، ادامه فرسایش، شیارهایی بر روی این سنگ‌فرش ایجاد می‌کند.

اگر در ضمن انتقال مواد، بارانی نیز نازل شود، کلیه ملاح محلول و بخشی از کربنات مواد منتقله، به خاک اضافه شده، در آ؛ن انباشته می‌شوندو بدین جهت در کلیه خاک‌های این رده، کربنات موجود است و معمولاً در عمقی از خاک یافت می‌شود که رطوبت تا آن نقطه نفوذ کرده است.

در خاک‌های Aridisols، همان‌طور که از تامشان برمی‌آید، رطوبت کافی برای گیاهان مزوفایت Mesophytes وجود ندارد. در بخش عمده‌ای از سال که گرمای خاک برای رشد نبات مناسب است، رطوبت خاک در نقطه پژمردگی بوده، یا محلول خاک به قدری شور است که قابل استفاده گیاهان نیست. در این خاک‌ها، به‌ندرت رطوبت خاک به مدت نود روز متوالی، در ظرفیت نگهداری است.

در خاک‌های اریدی سویل Aridisols، افق‌هایی وجود دارد که ممکن است تحت شرایط طبیعی تشکیل شده، یا آثاری از دوران‌های پر باران پیشین باشد. رنگ خاک معمولاً روشن بوده، نمونه خشک آنها، ساختمان سخت و محکمی ندارد. افق‌های موجود ناشی از انتقال رسوب املاح، کربنات‌ها و رس‌ها بوده، یا فقط مبین تخریب و متلاشی شدن مواد مادری است که به علت کمبود یا فقدان بارندگی، آنچه تولید می‌شود، نمی‌تواند انتقال یابد و در دل خاک باقی می‌ماند. بعضی از خاک‌های این رده در هولوسن Holocene تشکیل شده‌اند و برخی دیگر نیز قدیمی‌ترندو چون در نیمرخ خاک‌های اخیر، ترتیب و توالی معینی از افق‌ها وجود ندارند، می‌توان نتیجه گرفت که شرایط اقلیمی بیش از یک بار در ضمن تشکیل خاک تغییر کرده‌اند.

رژیم رطوبتی این خاکAridic است ولی در بعضی موارد دارای سفره آب زیرزمینی هستند که به تامین کمبود رطوبت خاک کمک می‌کند. برخی از خاک‌های این رده در رژیم رطوبتی یوستیک Ustic و زریکXeric نیز یافت می‌شوند.رژیم حرارتی نیز از Frigid تا Isohyperthermic امکان پذیر است. گیاهان بومی که بدون آبیاری وجود دارند، از انواععلف‌های یک ساله، موقتی و بوته‌های خشکی دوست تشکیل شده‌اند. کاکتوس و بوته‌های خار نمونه جالبی از گیاهان این مناطق هستند.

- اریدی سویل Aridisols خاک‌های معدنی هستند که:

فاقد اوکسیک Oxic یا اسپادیکSpodic است.

دارای افق‌های سطحی Ochric یاAnthropic توام با مجموعه‌ای از شرایط زیرین باشد

الف – وجود افق Argillicیا Natric و رژیم رطوبتی Aridic.

ب  - وجود افق سالیکsalic تا عمق 75 سانتیمتری از سطح خاک

ج – فاقد افق‌های آرجلیک Argillic و یا نایریک Natric بوده، ولی تا یک متری از سطح خاک دارای افق‌های کلسیک Calcic ، پتروکلسیک Petrocalcic ، Gypsic ، دوری‌پن  Duriapan و یا Petrogypsic باشد.

د – هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک از 2mmhos/cm بیشتر شود.

3- مقدار رس 50 سانتیمتری از سطح‌الارض از سی درصد کمتر باشد و ضمناً از گیلگای Gilgai و Slickenside اثری به‌چشم نخورد.

4- یکی دیگر از مشخصات خاک‌های این رده قلت مقدار کربن آلی است که بسته به مقدار رس و شن، میزان آن متفاوت است و در طبقه‌بندی تحت گروه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. تحت رده‌های مهم عبارتند از :

1- تحت رده آرجید Argids  

خاک‌های این تحت رده دارای افق Argillic بوده، در آن کانی‌های رس سیلیکات انتقال یافته است. در صورتی که مقادیر متنابهی از سدیم تبادلی در خاک موجود نباشد، در این صورت قبل از تشکیل افق آرجلیک  Argillic بایستی ذرات کربنات از خاک آلشویی یابد، به عبارت دیگر خاک‌های آرجید Argids محتوی افق آرجلیک  Argillic ولی فاقد افق Natric‌ در رسوبات و تشکیلات دوران Pleistocene تشکیل شده‌اند. در رسوبات دوره Holocene که بارندگی کم و آبشویی کمتر بوده است، س‌ها آبشویی و انتقال نیافته، در نتیجه آرجید Aroids تشکیل نشده است. اگر سدیم بقدر کافی موجود باشد، کربنات‌ها مانعی برای انتقال رس نبوده، علاوه بر افق Argillic افق ناتریک Nitric نیز تشکیل می‌شود.در تحت رده Argids افق‌های calcic ، Petrocalcic و Duripan‌ نیز یافت شده، ضخامت آن از چندین سانتیمتر تا چندین متر نوسان می‌کند. گروه‌های بزرگ این تحت رده:

الف- دور آرجید Durargids در خاک‌های این تحت گروه، یک دوری‌پن Duripan در زیر افق Argillic موجود است که معمولاً در 30 تا 50 سانتیمتری از سطح خاک قرار دارد. بسیاری از این خاک‌ها در نواحی آتشفشانی و یا رسوبات حاصله از آن تشکیل می‌شود . در طبقه‌بندی های مختلف ، اسامی مانند:DasertT، Rad Argillic و Sierozem ، به این خاک‌ها اطلاق شده است.

ب هاپلارجید Haplargids—خاک‌هایی از آرجید Aroids هستند که دارای افق Argillic بوده ولی فاقد ناتریک Natric یا Petrocalcic می‌باشند. معمولاً افق کلسیک calcic نیز در افق Argillic موجود است. بطور کلی این خاک‌ها تا خاتمه افق آرجلیک Argillic ، غیر آهکی هستند و در طبقه‌بندی ‌های پیشن بنام Desert، Sierozem و drown soil Roddish موسوم بوده است.

ج- نادور آرجید Nadurarids- خاک‌هایی هستند که علاوه بر یک افق ناتریک Natricدارای یک دوری‌پن Duripan است که مرز فوقانی آن تا عمق یک متری  از سطح خاک قرار دارد. آهک که وزن آن گاهی از 50 درصد وزن دوری‌پن Duripan تجاوز می‌کند، مانند سیمانی این افق را سخت و متحجر می‌سازد.

ناتر آرجید Natrargids- خاک‌هایی هستند که دارای یک افق ناتریک Natric، بوده، ولی تا عمق یک متری از سطح خاک، آثار افق‌های دوری‌پن Duripan و Petrocalcic مشهود نیست، در افق ناتریک Natric ساختمان خاک از انواع ستونی یامنشوری است و در زیر افق، رسوب املاح مشاهده می‌شود و خاک نیز آهکی است. این خاک در طبقه‌بندی ‌های دیگر به سولونتز Solonetzموسوم است.

ه- پاله آرجید Paleargids – خاک‌های سرخ رنگی هستند که محتوی افق Argillic بوده و قدیمی تر از سایر خاک‌های این تحت رده است. در گذشته این خاک‌ها به Calcisols  و Red deserts موسوم بوده‌اند.

2- تحت رده اورتید Orthids  - خاک‌های این تحت رده فاقد افق‌های Argillic و Natric بوده، ولی افق‌های دیگری مانند Salic و Gypsic و Calcic و Petrocalcic , Petrogypsic و Cambic و Duripan در آن یافت می‌شود. رژیم رطوبتی ، اغلب Aridic است . گروه‌های بزرگ عبارتند از :

الف- کالسی اورتید Calciorthids مواد مادری این خاک‌ها مستغنی از آهک است و اگر بافت خاک شنی باشد، کمبود رطوبتبه‌قدری محسوس است که حتی آهک، 18 سانتیمتر از سطح الارض را نمی‌تواند انتقال دهد.معمولاً یک Ochric epipedon و یک افق کلسیک Calcic موجود بوده، خاک سفید رنگ است. در صورت آبیاری و کشت و زرع، کمبود عناصر کمیاب Trace elements مشاهده می‌شود.این خاک‌ها قبلاً Calcisols نامیده می‌شدند.

ب- کمبورتید Cambortids – خاک‌هایی از اورتید Orthids که دارای افق کمبیک Cambic بوده رنگ آنها مایل به قهوه‌ای  و یا سرخ است. بافت خاک با عمق تغییر محسوس نمی‌کند ولی اگر مواد مادری مطبق باشد، مالاًدر بافت نیمرخ خاک منعکس می‌شود. آهک در این خاک‌ها فراوان نیست و قبلاً به Gray desert و Red desetr موسوم بوده‌اند.

ج- دوراورتید ِDurorthids –خاک‌هایی هستند که تا عمق یک متری از سطح خاک یک Durorthids موجود است و معمولاً در عمق 30تا 50 سانتیمتری از سطح خاک دیده می‌شوند. اغلب این خاک‌ها آهکی هستند.

د-جیپسی اورتید Gypsiorthids خاک‌هایی هستند که تا عمق یک متری از سطح خاک دارای یک افق جیپسیک و یا پیروجیبسیک بوده و بر روی افق کلسیک Caicic و یا Cambic ممکن است موجود باشد.

ه-پاله اورتید-  خاک‌های این گروه بزرگ دارای افق پتروکلسیک بوده، که نشان می‌دهد، زمانی این خاک آرجید بوده‌اند ولی به علت آبشویی کربنات‌ها، افق آرجلیک از ملات آهک پوشیده شده فقط بعضی نقاط برهنه مانده‌اند. آهک در این خاک‌ها فراوان است و تا سال 1960 به کالسی سویل موسوم بوده‌اند.

و سال اورتید Salorthids -   - خاک‌های شور مناطق بیابانی است که در آن صعود شعربه‌ای آب زیر زمینی و تبخیر آن، سطح خاک را شور می‌سازد. این خاک‌ها اغلب در فوران‌های بسته که آب زیر زمینی در بخشی از سال، خاک را مرطوب می‌سازد یافت می‌شود.این خاک‌ها تا عمق 75 سانتی‌متر از سطح زمین دارای افق سالیک بوده، بر روی این افق نباید افق‌های دیگری مانند کلسیک یا جیپسیک موجود باشد.

                 بطور کلی خاک‌های مناطق خشک در ردیف‌های زیر قرار دارند.

رده اریدی سؤل

تحت رده‌هایی از Oxisols و ورتی سول که با پیشوند توریTorri  نام آنها آغاز می‌شود.

گروه‌های بزرگی از انتی سول که با پیشوند ،Torri مبین این نکته است که هر نوع طبقه‌بندی بر اساس مشخصات اقلیم خاک است ولی تعریف رده اریدی سول علاوه بر در نظر گرفتن مشخصات اقلیمی خاک، به وجود یا فقدان بعضی افق‌های شناسایی نیز بستگی دارد.

 

 

رده ششم – خاکهای اسپادوسول Spodosols

– وجه مشترک انواع خاکهای این رده در

 

 وجود یک افق اسپادیک Spodic خلاصه میشود که دران مخلوطی از مواد آلی المینیوم و اهن

 

نهشته شده است . در خاک های بکر   معمولابرروی افق اسپادیک Spodic یک افق ابشوئی

 

یافته Eluvialبرنک روشن وجود دارد که در واقع مبین رنگ طبیعی ذرات شن گوارتزی است

 

. درزیر افق Spodic  یک فراجی Fragipan یا افق ارجلیک Argillic یافت میشود .

 

مفهوم اصلی این رده از خاکها را بایستی درخاک پدزل Podzol بمعنی اروپائی آن جستجو کرد

 

که در آن مواد آلی از نوع Mor بوده و افقهای آلبیک AlbicوSpodicنیز وجود دارد . رس

 

موجود در افقB معمولا بی شکل Amorphousاست و مقدار رسهای سیلیکات قابل توجه

 

نیست . دانشمندان شوروی تشکیل خاک پدزل را مدلول وجود افق Albicدانسته نوع مواد آبشوی

 

یافته رادر نظر نمی گیرد ولی بایستی توجه داشت که وجود یا فقدان کانی های متبلور رس مبین

 

دونوع مختبلف از سیر تکاملی خاک است .

 

موادی که از افقهای فوقانی آبشوئی می یابند معمولا از مواد آلی مستغنی هستند و آلمینوم مهمترین

 

عنصری است که در تعریف افق اسپادیک درنظر گرفته میشود .

 

آهن درصورتی که موجود باشد سبب سخت وسیمانی شدن افق ها میشود . ظرفیت تبادل کاتیونی

 

افق اسپادیک قابل توجه بوده الزاما به اسید فولویک Fulvic asid ماده آلی وابسته نیست زیرا

 

با حرارت دادن ویا استخراج این اسید ظرفیت تبادلی کانیونی کاهش نمی یابد .

 

رسوب اکسیدهای آهن ازاد در بسیاری از خاک یافت شده هب خاک Spodosolsمحدود نمیشود

 

و از این جهت نمی توان وجود یا فقدان آنرا از شرایط اساسی خاکهای این رده محسوب داشت .

 

رسوب آهن ازاد معمولا در افق Argillicصورت گرفته همبستگی مثبتی با مقدار رس این افق

 

 دارد . در خاک های شنی رسوب آهن بصورت نوارهای موازی دیده شده در خاکهای مرطوب 

 

 

نحوه ترسیب آهن تابع نظم معینی نیست .

 

خاکهای spodosolsدر آب وهوای سرد ومرطوب تشکیل می شود وموادمادری اغلب ازانواع

 

شن یاکوارتراست .معمولاسفره آب زیر زمینی نیزفاصله چندانی از سطح خاک نداشته,بعلاوه

 

 نوسان میکند . اگرضخامت افق آلبیک albicاز دو متربیشتر باشد ,طبق تعریف ,چنین خاکی در

 

 رده Entisolsقرار می گیرد .رژیم رطوبتی خاک های این رده

 

آکویکaquicیایودیکudicبوده ,هرنوع رژیم حرارتی نیز امکان پذیر است.

 

حاصلخیزی طبیعی خاک های اسپاوسول spodosolsکم است ولی عکس العمل آن ددر مقابل

 

اصول صحیح بهره برداری زراعی قابل توجه می باشد . استفاده از آهک وکودهای ازته توصیه

 

می شود.

 

این رده خاک هائی از قبیل podzol ,Brownpodzolic,Groud-water podzolرادر بر می گیرد وبطئر کلی خاک های این رده بایشتی حائز شرایط زیرین باشند.

 

وجود افق اسپادیک Spodicتا عمق دو متری از سطح خاک ویا

 

وجود افق Placicکه با ملاتی از ترکیبات آهن سخت شده و به روی یک Fragipanویا افق البیک Albic قرار داشته کلیه مشخصات  افق اسپادیک Spodicرابه استثنای ضخامت دار است

خاکهای رده          Spodosolcبه چهارتحت رده تقسیم میشود .

 

1- تحت رده آکواد Aquods-  خاکهای این تحت رده در مناطق مرطوب یافت شده سفره

 

آب زیرزمینی نوسان دارد ویا اقلیم فوق العاده مرطوب است . ضخامت افق آلبیک Albicسفید

 

رنگ آنقدر هست که شخم آن از بین نبرد . رژیم رطوبتی آکویک Aquicبوده و درز سطح خاک

 

یک افق هیستیک Histicنیز یافت میشودودر افق آلبیک Albicیا قسمت فوقانی افق اسپادیک

 

 Spodic انواع  Mottlingوجود دارد این تحت رده به هفت گروه بزرگ تقسیم میشود

 

2- تحت رده فراد Ferrods- این تحت رده موقتی است و برای استفاده در کشورهائی غیر

 

از ایالت متحده آمریکا در نظر گرفته شده است در خاکهای این تحت رده بایستی نسبت آهن آزاد به

 

 کربن در افق  اسپادیک Spodicاز شش بیشتر بوده و فاقد رژیم رطوبتی اکویک Aquicباشند .

3- تحت رده هومادHumod- - این تحت رده خاکهائی را شامل است که زهکشی طبیعی

 

آتها کم بیش مطلوب بوده ودر افق اسپادیک Spodicآهن ازاد نسبت به کربن آلی فراوان نبوده

 

وکمتر است .این خحاکها فاقد رژیم رطوبتی آکویکAquicویا مشخصات ناشی از آن است در

 

شکل (111) نمونه ای از خاک هوماد Humodنشان داده شده است

 

4- تحت رده اورتاد Orthods-خاکهائی هستند که زهکشی آنها مطلوب بوده ودر آن آلو

 

مینوم آهن و مواد آلی به نحوی که هیچکدام بردیگری فزونی نگیرد نهشته شده است . مواد مادری

 

شنی و اسیدی و پوشش گیاهی طبیعی از انواع مخروطیان است . اختلاف رنگ بین افق Albicو

 

اسپادیک Spodicبه وضوح قابل رویت است . این تحت رده به چهار گروه بزرگ تقسیم میشود

 

رده هفتم :آلفی سول ها (خاک های جنگلی با اشباع بازی بالا)Alfisols

عنصر سازنده ی آن alf ساختگی و بدون مأخذ می باشد.

ویژگی های آلفی سول ها عبارتند از:

رنگ خاک خاکستری تا قهوه ای   

مقدار کاتیون های بازی متوسط تا زیاداست.

دربرگیرنده ی لایه ی ایلوویالی هستند که سیلیکاتهای رسی در آن انباشته شدند.

هوادیدگی آن ها بیشتر از اینسپتی سولهاست لیکن به درجه ی اسپودوسول ها نمیرسد.

در نواحی مرطوب زیرجنگل های پهن برگ دیده می شوند.

اشباع بازی در عمق 185 سانتی متری از سطح خاک با 125 سانتی متری زیر مرز بالایی افق آرجیلیک از 35% بیشتر است.

فرایندهای اصلی تشکیل آلفی سول ها:

کنده شدن و خارج شدن اولیه رس از افق A و انباشتگی آن در افق Bt

تشکیل رس در افق B در اثر هوادیدگی فلدسپات ها و کانی های آهن و منیزیم دار

تلفات نامساوی به وسیله ی آبشویی مواد به گونه ای که مواد از افق A بیشتر از افق Bt شسته و خارج شده باشند.

زیر راسته های آلفی سول ها:

Aqualfs:آلفی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Aquic هستند.

Udalfs:آلفی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Udic هستند.

Ustalfs:آلفی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Ustic هستند.

Xeralfs:آلفی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Xeric هستند.

رده هشتم :آلتی سول ها Ultisols

عنصر سازنده ult گرفته شده از ریشه ی لاتین ultimus به معنی آخر و انتهایی می باشد.

خاک های این راسته تحت تأثیر آبشویی شدید تشکیل شده ،عموما˝دربر گیرنده ی خاک های مرطوب که در وضعیت های گرم و حاره ای تشکیل می شوند.

نسبت به آلفی سول ها هوادیده تر و اسیدی ترند لیکن اسیدیته ی آن ها به راسته ی اسپودوسول نمی رسد.

زیر راسته های آلتی سول ها:

Aquults:آلتی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Aquic  هستند.

Ustults:آلتی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Ustic هستند.

Xerults:آلتی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Xeric هستند.

Udults: آلتی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Udic هستند.

Humults:التی سول هایی که دارای موادآلی هستند.

رده نهم :اکسی سول ها Oxisols

عنصر سازنده ox گرفته شده از ریشه لاتین oxide به معنی اکسیداسیون می باشد.

فرایند اصلی تشکیل خاک در مورد آکسی سول ها سیلیس زدایی(Desilication)و انباشتگی آهن آزاد و در برخی موارد گیبسیت است.

زیر راسته های اکسی سول ها:

Aquox:اکسی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Aquic می باشند.

Perox: اکسی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Perudic می باشند.

Udox:اکسی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Udic می باشند.

Ustox: اکسی سول هایی که ددارای رژیم رطوبتی Ustic می باشند.

Torox: اکسی سول هایی که دارای رژیم دمای Toric می باشند.

رده دهم :هسیتو سول هاHistosols

عنصر سازنده ist گرفته شده از ریشه ی یونانی  Histosبه معنی بافت است.

ویژگی های آن عبارتند از :

1.ظرفیت نگهداری آب بالا

2.CEC بالا

3.بار وابسته بهpH

4.جرم مخصوص ظاهری کم در حدgr/cm31

 

اگر بخش معدنی خاک 50% با بیشتر رس داشته باشد مواد آلی خاک باید بیش از 30%باشد. اگر رس نداشته باشد مواد آلی باید بیش از 20% باشد.اگر هم مقدار رس 50-0% باشد مقدار مواد آلی باید 30-20% باشد.

طبقه بندی هیستو سول ها از بقیه موارد پیشرفت کمتری داشته است .

زیر راسته های هسیتو سول ها:

Folists:بیشتر از چند رور در سال از آب اشباع نیستند.

Fibrists:هیستو سولهایی که در مراحل اولیه ی تجزیه قراردارند و مواد فیبری در آن ها غالب است.

Hemists: هیستوسول هایی که به طور وتوسط تجزیه شدند و مواد Hemic در آن غالب است.

Saprists:هیستوسول هایی که به مقدار زیادی تجزیه یافتند.

رده یازدهم :اندی سول ها Andisols

خاک های  تشکیل شده از خاکستر آتشفشان که اغلب در شیب تند کوه ها وارتفاع بلند قرار دارند.

به دلیل سردی روی قله ها و عرض جغرافیایی بالا و به دلیل خشکی استفاده ی کشاورزی زیادی از این خاک ها نمی شود.

زیر راسته های اندی سول ها:

Aquands:اندی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Aquic هستند.

Cryands:اندی سول هایی که دارای زژیم دمای Cryic هستند.

Vitrands: اندی سول هایی که دارای حالت شیشه ای و ظرفیت نگهداری آب کم هستند.

Torrands:اندی سول هایی که دارای رژیم دمایی Toricهستند.

Udands: اندی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Udic هستند.

Ustands:اندی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Ustic هستند.

Xerands:اندی سول هایی که دارای رژیم رطوبتی Xeric هستند.

رده دوازدهم :جلی سول هاGelisols

عنصر سازنده ی آن el گرفته شده از کلمه ی Gelid به معنی خیلی سرد می باشد.

خاک هایی جوان هستند با تکامل پروفیلی اندک که در 200 سانتی متری از سطح دارای یخبندان دائمی می باشد.

دمای پایین و یخبندان همیشگی فرایند تشکیل خاک را کند می کند.

ویژگی اصلی این خاک ها حضور لایه ی Permafrost است.(لایه ای از مواد که بیش از دو سال متوالی دمای آن از صفر درجه ی سانتی گراد کمتر باشد.)

زیرراسته های جلی سول ها:

Histels:جلی سول های دارای مواد آلی که در دو متری از سطح دارای یخبندان همیشگی هستند.

Turbels:جلی سول هایی که درهم آمیختگی سرمایی در آن دیده می شود.

Orthels:جلی سول هایی که مواد آلی آن ها نسبت به عمق به طور منظم کاهش می یابد.

16-2–  طبقه بندی خاک در شوروی :

در اواخر قرن هیجدهم دوکوچائف و شاگرد وفادارش سیبیرتسف اولین طبقه بندی خاکهای شوروی را در سال 1898 بشرح زیر عرضه کردند .

خاکهای منطقه ای Zonal  

الف – خاکهای Tundra

ب – خاکهای Derno - podzolic

          ج – خاکهای Gray Forest

            د – خاکهای Chernozem

  ه – خاکهای Desertsteppe

  و – خاکهای Atmospheric – powdery

   ز – خاکهای Lateritic

خاکهای درون منطقه ای  Intrazonal

لف – خاکهای باطلاقی Bog soils

ب – خاکهای قلیایی  Solonetz & Solonchak

ج – خاکهای  Humuscarbonate soils

  خاکهای برون منطقه ای  Azonal soils   

الف – خاکها ی اسکلتی مانند شنی و سنگریزه ای

ب – خاکهای آبرفتی  Alluvial soils

ج – خاکهای مسیلها  Flood plain soils

16-3-   طبقه بندی خاکهای دنیا بر اساس سازمان خوارو بار کشاورزی جهان FAO

Fluvisols  : خاکهایی که بر روی آبرفت های جوان تشکیل میشوند .

  Rhegosols : خاکهایی که بر روی نهشته های غیر آبرفتی مانند لس و شن تشکیل میشوند .

Arenosols  : خاکهای شنی مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر بوده و به شدت هوادیدگی حاصل کرده اند .

Gleysols  : خاکهایی که در آن فرایند گلی شدن مشاهده میشوند .

Rendzinas  : خاکهای چمن آهکی

Rankers  : خاکهایی با نیمرخ AC که بر روی سنگهای سیلیتی تشکیل میشود .

Andosols   : خاکهای تیره رنگ که بر روی خاکستر آتشفشانی تشکیل شده و سرشار از کانیهای بی شکل است .

Vertisols  : خاکهای تیره رنگ درز و ترکدار با رس مونتموریونیت

Yermosols  : خاکهای بیابانی

Xerosols  : خاکهای نیمه بیابانی

Solonchaks  : خاکهای شور

Solonetzes  : خاکهای قلیایی

Planosols  : خاکهایی که بافت آن با افزایش عمق رسی تر و سنگینتر میشود .

     Castanozems   : خاکهای چست نات یا بلوطی

Chernozems  : خاکهای سیاه چرنوزم

Phaeozems  : خاکهای حدفاصل جنگل و مرتع

Cambisols  : خاکهایی که در آن مهاجرت ذرات رس به وضوح مشاهده شده و هوادیدگی ناچیز است .

Luvisols  : خاکهایی که در آن آبشویی ذرات رس مشاهده شده و درجه اشباع بازی زیاد است .

Acrisols  : خاکهایی که در آن آبشویی ذرات رس به وقوع پیوسته و اسید است .

Podzols  : خاکهایی که در آن انتقال و ترتیب رس ،هوموس و سزگویی اکسیدها مشاهده شده و معمولا بر روی شن تشکیل میشود .

  Podzoluvisols : خاکهایی که علاوه بر شرایط و مشخصات پدزل ،دارای افقB  رسی نیز میباشند .

Nitosols  : خاکهایی که به شدت هوادیدگی یافته و افقB  رسی به وضوح تشکیل شده است .

Ferralsols  : خاکهایی که هوادیدگی در آنها شدید بوده و به طور عمده از کوارتز ،کائولینیت و هیدروکسیدهای آهن و آلومینیوم مرکب است .

 Histosols  : خاکهای توربی یا آلی

 Lithosols  : خاکهای کم عمق و سطحی با حداکثر ضخامت 25 سانتی متر .

 

گروه بزرگ خاک(طبقه بندی فائو)

حد اکثر کلاس اراضی

فلوی سول

fluvisols

1

پرموسول

Permosols

4

زیروسول

Xerosols

Haplic or luvic

1

زیروسول

Xerosols

Calcic or Gypis

2

کاستانزوم

Kastanozoem

1

کاستانزوم کلسیک

Kastanozoem

Calcic

2

کامبی سول

Cambisols

1

ورتی سول

Vertisols

2

گلی سول

Gleysols

5

هالوسول و لیتوسول

Halosols and Lithosols

6

 

 

 

 

 

 

طبقه بندی آمریکایی

USA

طبقه بندی روسی

USSR

طبقه بندی یونسکو (فائو)

FAO

Acid Fluvents

Nonacid Fluvents

Calcic Fluvents

Fluvent Aquents

Orthents, Psamments (acid)

Orthents, Psamments (nonacid)

Quartsipsamments

 

Alphic Psamments

Pergelic Cryaquepts

Gray Aquepts and Aquents

Haplaquepts , Aquents

Humaquepts , Haplaquolls

Calciaquolls

 

Plinthaquepts

Histic Humaquepts

Rendolls

Haplumbrepts

Dystranqepts

Acid Alluvial soils

Neutral Alluvial soils

Calcareous Alluvial solis

Gley Alluvial solis

Sandy weakly developed soils

Sandy weakly developed soils

Sandy weakly developed calcareous soils

 

Sandy weakly developed soils

Tundra Cley soils

Mangrove soils

Sod – gley soils

Meadow , Meadow – gley soils

Calcareous Nxadow soils (calcareous?)

 

Lateritic – gley soils

Peat – gley soils

Sod – calcareous sols

Sod soils

Volcanic soils

 

Dystrie Fluvisols

Eutric Fluvisols

Calcic Fluvisols

Gleyic Fluvisols

Dystric , Rhegosols

Eutric Rhegosols

Calcic Rhegosols

 

Eutric Arenosols

Tundric Gleysols

Thionic Gleysols

Haplic Gleysols

Humic Gleysols

Calcic Gleysols

 

Plinthic Gleysols

Histic Gleysols

Rendzinas

Rankers

Haplic Andosols

 

طبقه بندی آمریکایی

USA

طبقه بندی روسی

USSR

طبقه بندی یونسکو (فائو)

FAO

Vitrandepts

Andaquepts

Vertisols

Cambortids

Calciorthids

Calciorthids with gypsum

Haplargids

Mollic Calciorthids

Mollic Calciorthids

Mollic Calciorthids

Mollic Haplargids

Salorthids

Salorthid Haplustolls

Salorthids

Salorthid Aquepts

Natriboralfs , Hatrudalfs

Natriboralfs , Natrargids

Natriboralfs , Natraquolls

Albaqualfs

Volcanic soils

Gley Volcanic soils

Vertisols , Black Compact sois

Desert soils

Calcareous Desert soils

Gypsiferous Desert soils

Desert soils

Sidrozems

Sierozems

Cypsiferous Sierozems

Cray – brown soils

Solonchaks

Meadow Solonchaks

Takyrs

Solonchaks (sors , etc.)

Solonetzes (steppe)

Solonetzes (meadowsteppe)

Solonetzes (meadow)

Solods (?)

Vitric Andosols

Gleyic Andosols

Vertisols

Haplic Yermosols

Calcic Yermosols

Cypsic Yermosols

Luvic Yermosols

Haplic Xerosols

Calcic Xerosols

Cypsic Xerosols

Luvic Xerosols

Haplic Solonchaks

Humic Solonchaks

Takyric Solonchaks

Cleyic Solonchaks

Haplic Solonetzes

Humic Solonetzes

Gleyic Solonezes

Haplic Planosols

 

طبقه بندی آمریکایی

USA

طبقه بندی روسی

USSR

طبقه بندی یونسکو (فائو)

FAO

Argialbolis

?

Haplustolls

Calciustolls

Argiastolls

Haploborolls- Verminorolls

Calciborolls

Argiborolls

Calcic Argiaquolls

Hapludolls, Vermudolls

Vermudolls

Argiaquolls

Argiaquolls

Dystrochrepts

Eutrochrepts

Entrochrepts

Eutrochrepts

Solods (meadow) (?)

Solods

Chestnut soils

Calcareous Chestnut soils

Chestnut (solonetzic?) soils

Typical and Ordinary Chernozems

Calcareous Chernozems

Podzolized and Leached Chernozems

Meadow-Chernozems soils

Forest- steppe Dark- gray soils

Calcareous Dark- gray soils

Forest – streppe Gray soils

Gray and Gley Dark- gray soils

Acid brown forest soils

Saturated Brown Forest soils

Calcareous Brown Forest Soils

?

Humic Planosols

Solodic Planosols

Haplic Castanozems

Calcic Castanozems

Luvic Castanozems

Haplic Chernozems

Calcic Chernozems

Luvic Chernozems

Gleyic Chernozems

Haplic Phaeozems

Calcic Phaeozems

Luvic Phaeozems

Gleyic Phaeozems

Haplic Cambisols

Eutric Cambisols

Calcic Cambisols

Vitric Cambisols

 

 

 

طبقه بندی آمریکایی

USA

طبقه بندی روسی

USSR

طبقه بندی یونسکو (فائو)

FAO

 

Haplumbrepts

Andic Eutrochrepts

Hapludalfs , Argudalfs

Haploxeralfs

Haplustalfs

Eutroboralfs

Plinthoxeralfs

Ochraqualfs

Hapludults, Rodudults

Humults

Plinthudults

Orthods

Orthouds

Ferrods

Humods

Placorthods

Aquods

Glossudalfs 

Dark Brown Forest Soils

Mountain- Meadow soils(?)

Lessive soils

Cinnamon – Brown soils (?)

Lateritic- Podzolic soils (?)

Lessive soils

Lateritic soils

Gley lessive

Yellow Earths and Red Earths

Rubrozems

Lateritic soils

Humic- ferric- illuvial Podzols

Cryptopodzolic soils

Ferric- illuvial odzols

Humic- illuvial podzols

Ortsand Podzols

Gley polzols

Podzolic and sod – Podzolic soils

Humic Cambisols

Andic cambisols

Haplic Luvisols

Chronic Luvisols

Ferric Luvisols

Dystric Luvisols

Plinthic Fuvisols

Gleyic Luvisols

Haplic Acrisols

Humic Acrisols

Plinthic Acrisols

Humic – Ferric Podzols

Ochric Podzols

Ferric Podzols

Humic Podzols

Placic Podzols

Gleyic Podzols

Haplic Podzoluvisols

 

 

طبقه بندی آمریکایی

USA

طبقه بندی روسی

USSR

طبقه بندی یونسکو (فائو)

FAO

 

Glossaqualfs

Oxid Palehumults

Oxid Paleudalfs

Haplorthoxes

Axrorthoxes

Eutrorthoxes

Humoxes

Plinthaquoxes

Acid Histosols

Nonacid histosols

?

?

Podzolic- Gley soils

Red Earths (?)

?

Yellow and Red Ferrallitic soils

Yellow Ferrallitic soils

Red Ferraliitic soils

Dark Ferrallitic soils

Lateritic soils

Upland Peat

Lowland Peat

Primitive gravelly soils

Gravelly soils

Gley Podzoluvisols

Dystric Nitosols

Eutric Nitosols

Haplic Ferralsols

Orchic Ferralsols

Rhodic Ferralsols

Humic Ferralsols

Plinthic Ferralsols

Dystric Histosols

Eutric Histosols

Dystric lithosols

Eutric Lithosols

             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تهیه گزارش طبقه بندی اراضی چند منظوره در مورد مطالعات تفصیلی و نیمه تفصیلی

الف- توضیح در باب روش طبقه بندی بکار برده شده و تعاریف کلاسها , زیر کلاسها , سطوح عملیات اصلاحی مورد نیاز و علائم مربوطه

ب- تجزیه و تحلیل استعدادهای اراضی بر حسب واحد نقشه و برای هر واحد نقشه بر حسب استفاده از اراضی بشرح زیر است :

- واحد نقشه شماره 7

- استعدادهای اراضی برای مرتع

- استعداد فعلی

- عملیات اصلاحی مورد لزوم

- استعداد بعد از عملیات اصلاحی

-  استعداد اراضی برای زراعت دیم

در مورد طبقه بندی انجام شده باید توضیح داده شده و توجیح میشود

ج- قابلیت اراضی : این بخش بر حسب نوع استفاده از اراضی بشرح زیر تنظیم میشود :

- قابلیت فعلی اراضی

- اراضی مناسب برای مرتع و ...

- قابلیتهای اراضی بعد از عملیات اصلاحی

- اراضی مناسب برای زراعت دیم

- اراضی مناسب برای مرتع و ...

در هر مورد انتخاب مناسبترین نوع استفاده از اراضی باید با حداقل توضیح توجیح شود و توصیه هایی در باب عملیات مناسب نیز هر جا مقدور باشد

د- نتایج و پیشنهادات , درپایان طبقه بندی چند منظوره , توصیه ها با توجه به 3 جنبه ارائه میشود :

- توصیه در مورد استفاده از اراضی با مشخص کردن اینکه از کدام اراضی به همان صورت فعلی و از کدام اراضی بعد از عملیات اصلاحی باید استفاده نمود و در نهایت چه استفادهای برای این اراضی توصیه میشود

- استعداد کلی منطقه و توصیه های کلی در مورد توسعه و عمران آن

- نشان دادن کمبودهای اطلاعاتی و نیازها برای مطالعات و بررسی های بیشتر ( مطالعات خاکشناسی , آزمایشات زراعی و ... )

 

این فهرست را باید کم و بیش بر طبق نوع مطالعه , نوع نقشه طبقه بندی اراضی و میزان آمار و ارقام موجود تدوین نمود

تدوین روش تجزیه و تحلیل ظرفیت ها 

■ نتایج مورد انتظار :

          ارزیابی روش های تجزیه و تحلیل ظرفیت ها

          انتخاب روش مناسب تجزیه و تحلیل ظرفیت های محلی

■ روش :

درخصوص روش های تجزیه و تحلیل ظرفیت ها ، روش های مختلفی وجود دارد که از آن جمله می توان به روش تجزیه و تحلیل رقابت و روش تجزیه و تحلیل SOWT مدل خلاصه تجزیه و تحلیل عوامل خارجی ، مدل خلاصه تجزیه و تحلیل عوامل داخلی و ... اشاره نمود . که در اینجا به بیان فرآیند کاربرد روش SOWT پرداخته شده است . مشاور می تواند با توجه به روش های موجود با بیان منطقی انتخاب ، روش دیگری را نیز مورد استفاده قرار دهد .

تجزیه و تحلیل SOWT که مخفف واژگان لاتین Threat (تهدید) ، Opportunity (فرصت) ، Weakness (نقاط ضعف) و Strength (نقاط قوت) می باشد ، از جمله متدهای کارآمد مدیریت استراتژیک به شمار می آید که جهت نتایج سودمند در حوضه های مختلف مطالعاتی ، تجزیه و تحلیل ظرفیت های محلی می تواند مورد استفاده قرار گیرد .

SOWT اصطلاحی است که برای شناسایی نقاط قوت و ضعف داخلی و فرصت ها و تهدیدات خارجی که یک شرکت ، مجموعه و یا قلمرو جغرافیایی با آن روبروست به کار برده می شود .

 در واقع تجزیه و تحلیل SOWT شناسایی سیستماتیک عواملی است که استراتژی باید بهترین سازگاری را با آنها داشته باشد . منطق رویکرد مذکور این است که استراتژی اثربخش باید قوت ها و فرصت های یک مجموعه را حداکثر نموده و ضعف ها و تهدیدها را حداقل نماید .

نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل های به عمل آمده در زمینه های گوناگون اطلاعات مفیدی را در اختیار برنامه ریزان و مدیران قرار می دهد که می توانند با استفاده از آنها ، فرصت ها و تهدیدهای مهم یک مجموعه را که به صورت های زیر تعریف می شوند ، شناسایی نمایند .

■ فرصت ها (Opportunities)

فرصت ها ، موقعیت های مطلوب و مهم در محیط به شمار می آیند .

به عنوان مثال شناسایی بخش های ناشناخته یک محیط و یا تغییر در شرایط رقابت یا مقررات ، تغییرات تکنولوژی و ... ممکن است نشان دهنده روندهای کلیدی در محیط یا منبع فرصت های احتمالی برای آن باشند .

■ تهدیدات (Threats)

منظور از تهدیدها ، موقعیت های نامطلوب اما مهم در محیط می باشد که موانعی اساسی برای موقعیت جاری یا آتی مورد نظر محیط ایجاد می نمایند .

با توجه به آنچه که عنوان گردید ، شناخت فرصت ها و تهدیدهای کلیدی که یک مجموعه یا حوضه با آن روبروست به برنامه ریزان و مدیران جهت شناسایی بدیل های واقعی که از میان آنها می‌توانند استراتژی مناسب را انتخاب نمایند، کمک نموده و حوزه‌های اثربخش را نیز روشن می‌سازد .

شناسایی قوت ها و ضعف های کلیدی برمبنای تجزیه و تحلیل عوامل درونی دومین محور در تجزیه و تحلیل SOWT است که تعاریف هر کدام به شرح زیر می باشد :

■ قوت ها (Strengths)

وجود یک منبع ، مهارت و یا مزیت در یک مجموعه و یا یک حوزه ، نقطه قوت یا قدرت محسوب می گردد . این امر بدان معناست که یک مجموعه یا محیط در قیاس با سایر مجموعه ها و یا محیط‌ها از یک مزیت یا صلاحیت ممتاز برخوردار است که بدان برتری می بخشد .

■ ضعف ها (Weakness)

محدودیت ها یا عدم کارآیی در استفاده از منابع ، مهارت ها و توانایی که موانعی جدی برای عملکرد موفقیت آمیز یک مجموعه یا یک محیط برنامه ریزی ایجاد می نمایند ، به عنوان ضعف شناخته می شوند . در این راستا فقدان منابع ، تسهیلات ، توانایی های مدیریت و ... می توانند از جمله منابع ضعف برای یک مجموعه محسوب گردند .

نتیجه این که شناسایی و فهم قوت ها و ضعف های کلیدی یک مجموعه به محدود کردن بدیل‌ها و انتخاب استراتژی کمک می نماید . همچنین شناسایی صلاحیت های ممتاز و ضعف های مهم در ارتباط با عوامل تعیین کننده موفقیت یک مجموعه ، چارچوب مفیدی را برای بهترین انتخاب استراتژیک فراهم می سازد .

تجزیه و تحلیل SOWT حداقل به سه طریق در تصمیمات مربوط به انتخاب استراتژیک مورد استفاده قرار می‌گیرد . عمومی‌ترین کاربرد آن فراهم ساختن یک چارچوب منطقی جهت هدایت سیستماتیک بحث موقعیت های گوناگون ، استراتژی های مختلف و در نهایت انتخاب استراتژی است . آنچه که یک برنامه ریز به عنوان فرصت می بیند ، برنامه ریز دیگر ممکن است آن را تهدید تلقی نماید . همچنان که یک نقطه قوت را احتمال دارد دیگری ضعف ببیند ، بدین علت که تشخیص های متفاوت ممکن است بازتاب ملاحظات اساسی قدرت در درون یک مجموعه یا محیط و یا تفاوت چشم‌اندازهای واقعی باشد . به همین لحاظ نقطه کلیدی در تجزیه و تحلیل سیستماتیک SOWT ، تجزیه و تحلیل دامنه ای از کلیه جنبه‌های موقعیتی یک مجموعه و درنتیجه، فراهم سازنده چارچوبی مفید برای انتخاب استراتژی می باشد .

دومین کارکرد تجزیه و تحلیل SOWT به مقایسه فرصت های کلیدی خارجی و تهدیدها به صورت سیستماتیک با نقاط قوت و ضعف درونی در یک رویکرد ساختاری شده مربوط می گردد . هدف از این مقایسه شناسایی یکی از چهار الگوی خاص برای سازگاری موقعیت های داخلی و خارجی یک مجموعه است . این الگو توسط چهارخانه مندرج در شکل مربوطه نشان داده شده است . در این میان خانه اول بهترین موقعیت به شمار می آید چرا که مجموعه یا گستره مورد مطالعه با چند فرصت مواجه بوده و از قوت های بسیاری برخوردار می باشد که استفاده از فرصت ها را ترغیب می نماید . این وضعیت استراتژی های رشدگرا برای استفاده از ترکیب دلخواه را توصیه می نماید . خانه چهارم نیز ارایه کننده بدترین وضعیت ممکن است که در آن مجموعه دارای ضعف های نسبی یا تهدیدات عمده روبرو می شود . این وضعیت نیاز به استراتژی هایی دارد که به عنوان نمونه اشتغال در محصول (بازار) آزمون شده ، توسط تجزیه و تحلیل SOWT را کاهش یا تغییر جهت دهد .

ماتریس SOWT

برای ساختن ماتریس تهدیدها ، فرصت ها ، نقاط ضعف و نقاط قوت می بایست مراحل زیر را طی نمود :

          تهیه فهرستی از فرصت های عمده موجود در محیط خارج از حوزه (گستره مورد مطالعه)

          تهیه فهرستی از تهدیدهای عمده موجود در محیط خارج از حوزه (گستره مورد مطالعه)

          تهیه فهرستی از نقاط قوت داخلی و عمده محیط داخل حوزه

          تهیه فهرستی از نقاط عمده ضعف محیط داخل حوزه

          مقایسه نقاط قوت داخلی و فرصت های خارجی با یکدیگر و تدوین نتایج حاصل در خانه مربوطه در گروه استراتژی های SO

          مقایسه نقاط ضعف داخلی با فرصت های موجود در خارج از حوضه (گستره مورد مطالعه) و تدوین نتایج حاصله در گروه استراتژی های WO

          مقایسه نقاط قوت داخلی با تهدیدات خارجی و تدوین نتایج حاصله در گروه استراتژی‌های ST

          مقایسه نقاط ضعف داخلی باتهدیدات خارجی وتدوین نتایج حاصله درگروه استراتژی‌های WT

در این فرآیند و در هر مرحله دو عامل با یکدیگر مقایسه می گردند لیکن هدف ، مشخص نمودن بهترین استراتژی ها نیست بلکه هدف تعیین استراتژی های قابل اجرا می باشد . بنابراین همه استراتژی هایی که در ماتریس تهدیدها ، فرصت ها ، نقاط قوت و ضعف ارایه می گردند ، انتخاب و اجرا نخواهند شد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تحلیل امکانات و محدودیتها ، فرصتها و تهدیدات ( SWOT)

 

راهکار

درون سیستم (SW) –  (وضع موجود)

نقاط ضعف

(Weaknesses)

نقاط قوت

(Sterengths)

          -

          -

          -

          -

          -

          -

          -

 

          -

          -

          -

          -

          -

          -

          -

 

 

          -

          -

          -

          -

          -

          -

          -

 

 

راهبرد

بیرون سیستم (OT) –  (آینده)

تهدیدها

(Threates)

فرصت ها

(Opportunities)

          -

          -

          -

          -

          -

          -

          -

 

          -

          -

          -

          -

          -

          -

          -

 

          -

          -

          -

          -

          -

          -

          -

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل4

اصلاح خاک ها :

خاک های رسی :

این خاک ها معمولاً بیش از چهل درصد ذرات ریزتر از 002/0 میلیمتر دارند و در مناطق خشک بر اثر جاری شدن سیلاب در دشتها و یا در حاشیه رودخانه تشکیل می شوند.

خواص خاک های رسی : عبارتست از :

1- نفوذ آب و هوا در خاک های رسی به کندی صورت می گیرد.
2- این خاک ها در حالت مرطوب چسبنده بوده، عملیات شخم در آنها به سختی صورت می گیرد.
3- خاک های رسی ظرفیت نگهداری رطوبت بالایی داشته، دیرتر خشک می شود.
4- خاک های رسی از لحاظ مواد غذایی غنی بوده با شستشوی عناصر غذایی در آنها کمتر صورت می پذیرد.
5- در خاک های رسی به علت بدی تهویه و کمبود اکسیژن، مواد آلی دیرتر می پوسند.

اصلاح خاک های رسی:

در سطح کوچک با اضافه کردن شن وسیلت به این گونه خاک های می توان خواص فیزیکی امساعد را برطرف کرد. روش های دیگری وجود دارد که عبارتست از :
1 – اصلاح خاک های رسی از طریق اضافه کردن کود حیوانی
2 – برداشتن قشر رس

خاک های شنی :

در خاک های شنی 90-85 درصد شن وجود دارد، بافت این خاک ها شنی یا شنی لوم است.

خواص خاک های شنی :

1 – خاک های شنی معمولاً بافت سبک دارند، در نتیجه بسیار نفوذ پذیرند.
2 – ظرفیت و قدرت نگهداری آب در خاک های شنی کم بوده و در نتیجه زود خشک می شوند.
3 – خاک های شنی به علت عدم وجود مواد کلوئیدی که باعث چسبیدن ذرات به یکدیگر می شوند، ساختمان فیزیکی خوبی ندارند.
4 – خاک های شنی زودگرم و سرد می شود.

روش های اصلاح خاک های شنی :

1 – اضافه کردن رس
2 – اضافه کردن کود دامی و کود سبز
3 – بستن سیلاب یا بخش سیلاب برای خاک های شنی

کود سبز :

از زمان قدیم برگرداندن گیاهان سبز به منظور تقویت و اصلاح خک ها، روش معمول کشاورزی بوده است. عمل برگردانیدن انساج سبز و نپوسیده گیاه را به خاک، دادن کود سبز و گیاهای را که به این مظور بکار می رود را کود سبز می نامند.

کودسبز مناسب و دلخواه باید دارای چهار خاصیت اصلی باشد:

1 – سریع رشد کند
2 – شاخ و برگ فراوان داشته باشند
3 – بتوانند در خاک های فقیر رشد خوبی داشته باشند
4 – انساج آن از لحاظ مواد غذایی غنی باشد.

انواع کود سبز :

اکثر این گیاهان در شرایط آب و هوایی نامناسب و خاک ضعیف قادر به رویش هستند که در جدول زیر مشاهده می کنیم

 

بقولات

غیر بقولات

علوفه

غیر علوفه

علوفه

غیر علوفه

یونجه

نخود

جو

گندم

شبدر بنفش

ماش

ارزن

چاودار

شبدر سفید

سنگنک

شلغم

یولاف

خلر

باقلا

سودان گراس

خردل

شبدر کریسمون

سوژا

منداب

 

خاک های اسیدی

خاک های اسیدی ، خاک هایی هستند که PH آنها کمتر از 7 بوده و میزان یون های

H+ , Al+++

در محلول خاک بسیار زیاد باشد.

علل اسیدی شدن خاکها :

هر عاملی که بتواند عناصر بازی را از خاک خارج و یا یون

H+

را افزایش دهد، باعث پائین آمدن PH و در نتیجه اسیدی شدن خاک می شود، این عوامل عبارتست از :
1 – شستشو
2 – خارج شدن عناصر غذایی توسط گیاهان
3 – اسید ترشح شده توسط ریشه ها
4 – استفاده از کودهای اسیدی

اثر ترکیبات آهکی در خاک های اسیدی :

کلسیم موجود در ترکیبات آهکی در اثر انحلال تدریجی جانشین یون های

H+ , Al+++

در سطح کلوئیدها شده و یون های آزاد شده را غیر فعال می سازد.یکی دیگر از ترکیبات متداول آهک به منظور افزایش PH خاک ها و سنگ آهک یا caco3 است. این ترکیب در خاک ضمن حل شدن تدریجی , ca آزاد کرده ، کلوئیدهای اسیدی خاک را خنثی می کند

کیفیت آهک مصرفی

 

خصوصیات ویژه ای داشته باشد تا بتواند اثرات اصلاحی خود را در خاک زودتر و سریعتر نمایان سازند, که این خصوصیات عبارتست از :
1 – اندازه ذرات آهک
2 – درجه مخلوط شدن

روش افزودن ترکیبات آهکی : بهترین طریق اضافه کردن ترکیبات آهکی، استفاده از ماشین های مخصوص پخش آهک است، این وسیله آهک را به طور یکنواخت در سطح خاک پخش می کند. در صورت عدم وجود ماشین آلات، می توان ترکیبات آهکی را به صورت کپه هایی در سطح مزرعه توزیع کرد تا با عملیات شخم و دیسک زنی با خاک مخلوط شوند.

زمان مصرف آهک :

آهک را در تمام طول سال می توان به خاک اضافه کرد، و لیکن بهترین زمان عرضه آن چند ماه قبل از کشت است.
تعیین مقدار ترکیبات آهک مصرفی :
مقدار ترکیبات مصرفی آهک اکثراً تخمینی بوده، تعیین مقدار دقیق آن به علت وجود عوامل گوناگون تقریباً غیرممکن است، به منظور محاسبه دقیق تر باید از نتایج تجزیه شیمیایی و فیزیکی خاک استفاده کرد.

 

نواحی تشکیل خاک و نوع خاک از نظر قطر ذرات

میزان کربنات کلسیم لازم برای رسیدن

5/5 PH از

4/5 PH از

6/5 PH به

5/5 PH به

تن در هکتار

تن در هکتار

خاکهای مناطق معتدل گرم وگرم مرطوب

 

 

خاکهای شنی و شنی لیمونی

0/1

0/74

لیمونی شنی

73/1

24/1

لیمونی

47/2

0/2

لیمونی سیلتی

46/3

96/2

لیمونی رسی

94/2

7/3

خاکهای مناطق معتدله سرد و معتدل

 

 

خاکهای شنی و شنی لیمونی

46/1

24/1

لیمونی شنی

21/3

0/2

لیمونی

2/4

96/2

لیمونی سیلتی

94/4

7/3

لیمونی رسی

68/5

68/4

 

 

خاک های سدیمی :

خاک هایی هستند که مقدار اطلاع آنها زیاد نیست، لیکن به علت بالا بودن مقدار یون سدیم در آنها خاک ساختمان خود را از دست داده و اصطلاحاً سدیمی می شوند. نفوذ پذیری این خاک ها بسیار کم است. این نوع خاک ها در ایران پراکندگی زیادی نداشته است.

 

 

خاک های شورو قلیا :

خاک هایی هستند که هم املاح زیادی دارند و هم میزان یون سدیم آنها بالاست. وسعت این نوع خاک ها در کشور ما حدود 6 میلیون هکتار تخمین زده شده است.
مقایسه خاک شور – قلیایی – خاک شور با یکدیگر: خاک های نامبرده از لحاظ خواص فیزیکی و شیمیایی با یکدیگر اختلاف دارند جدول ص 86 تفاوت را نشان می دهد.

 

خاک شور

خاک قلیایی

خاک شور و قلیایی

PH کمتر از 5/8 دارند

PH بیشتر از 5/8 دارند

PH کمتر از 5/8 دارند

هدایت الکتریکی بیشتر از 4 دارند

هدایت الکتریکی کمتر از 4 دارند

هدایت الکتریکی بیشتر از 4 دارند

ESP کمتر از 15 دارند

ESP بیشتر از 15 دارند

ESP بیشتر از 15 دارند

سدیم بیشتر بصورت محلول می باشد

سدیم بیشتر جذب ذرات خاک شده است

سدیم بیشتر بصورت محلول وجذب شده می باشد

نفوذ پذیری خاک تغییر نمی نماید

نفوذ پذیری خاک سطحی کاهش می یابد

نفوذ پذیری خاک در طول فصل تغییر می کند

املاح در سطح خاک تجمع یافته پوسته سفیدی به وجود می آورند

در سطح خاک لکه های سیاه به وجود می آید

در سطح خاک آ؛ثار واضحی ایجاد نمی کنند

 علل شور شدن خاک ها :

 

الف) شور شدن مستقیم از طریق آبیاری :
در هر نوبت آبیاری مقداری نمک همراه با آب وارد خاک می شود. در روزهای بعد از آبیاری، رطوبت خاک جذب ریشه ها شده و از طریق تبخیر و تعرق از زمین خارج می شود. حال آنکه مقداری املاح خود را در منطقه ریشه ها به جا می گذارد. اگر مقدار نمکی که بدین وسیله وارد خاک شده است از طریق شستشو خارج نشود، مرتب به مقدار آن افزوده شده و نمک در لایه سطحی تجمع می کند.

ب) شور شدن از طریق آب زیرزمینی :
در شرایطی که سطح آب ریززمینی بالا باشد، امکان تبخیر مقدار قابل توجهی آب از این منابع است. تبخیر یا مستقیماً از سطح استیابی صورت می گیرد یا آنکه نیروی کاپیلاریته به سطح خاک بالا آمده، از آنجا تبخیر می شود. در هر حال آب پس از تبخیر نمک های خود را در خاک باقی گذاشته، باعث شور شدن آن می شوند.

 

 

 

اصلاح خاک های شور مؤثرترین راه اصلاح خاک های شور، شستشوی املاح و خارج کردن آنها از ناحیه ریشه با مقدار زیادی آب است.
اصلاح خاک های سدیمی و خاک شور و قلیا :

برای اصلاح خاک های شور و قلیا علاوه بر شستشوی املاح و ایجاد زهکشی مساعد، جایگزین کردن سدیم جذب در سطح کلوئیدها به وسیله عناصری از قبیل کلسیم نیز ضروری است.

 انواع مواد شیمیایی اصلاح کننده خاک های شور – قلیا و خاک های قلیا :

1 – گچ یا سولفات آبدار
2 – گوگرد

 روش های افزودن مواد اصلاح کننده شیمیایی ( گچ و گوگرد)
گچ و گوگرد را می توان به طریق زیر به خاک اضافه نمود:

1 – همرا ه با آبیاری
2 – پاشیدن در سطح خاک

مارن و موارد استفاده آن :مارن ها جزئ تشکیلات رسوبی زمین شناسی هستند که شامل مواد نرم و قابل فرسایش هستند این مواد عموماً مخلوطی از رس و آهک بوده که به صورت طبقات رسوبی با رنگ های آبی، قرمز، خاکستری بسته به نوع موادی که با رس و آهک مخلوط شده اند تپه ها و کوه های مارنی را می سازند.
از مارن ها در صنعت سیمان سازی استفاده می شود. در ضمن مارن های آهکی به عنوان یک ماده اصلاح کننده خاک های اسیدی می توان استفاده کرد.
محاسن ازدیاد عمق خاک زراعی و روش آن :
هر قدر عمق خاک زیادتر باشد، برای رشد و نمو گیاه مساعدتر است اراضی کم عمق را می توان با اضافه کردن تدریجی عمق، شخم بهبود بخشید. بدین معنی که هر سال چند سانتی متر به عمق شخم می افزایند تا بعد از چ ند سال عمق خاک به حد کافی برسد.
آماده سازی اراضی سنگلاخی :اگر در این اراضی سنگ و سنگ ریزه فقط در سطح خاک وجود داشته باشد، می توان به کمک نیروی انسانی و یا با ماشین آلات سنگ جمع کنی، آنها را تخلیه کرد.
آماده سازی بیشه زارها و چمن زارها برای کشت :
الف) چمنزارهای مرطوب :
در این مکان ابتدا باید با ایجاد سیستم زهکشی مناسب آب اضافی را خارج کرد، تا تهویه امکان پذیر شود. سپس اگر آثار اسیدی در این خاک ها مشاهده شد، مطابق خاک اسیدی با افزودن آهک آنها را اصلاح کرد.
ب) چمنزارهای خشک :در این خاک ها ابتدا از گاو آهن مخصوص استفاده کرده و با یک شخم سطحی, خاک را برمی گردانیم در بهار سال بعد علف ها و ریشه های خشک را جمع آوری می کنیم. در پائیز همان سال ، علف های هرز را با یک شخم عمیق زیر خاک کرده و در بهار با تهیه زمین آنها را زیر کشت می بریم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل5

 فرسایش خاک

معنی اصلی لغت فرسایش، کاهش تدریجی مواد است. در علم کشاورزی فرسایش خاک را انتقال یا حرکت خک از نقطه ای به نقطه دیگر در سطح زمین که باعث تخریب اراضی و کاهش حاصلخیری خاک می شود.

 خسارات ناشی از فرسایش :

1 – خاکی که مورد فرسایش قرار می گیرد، غالباً ارزش کشاورزی خود را از دست می دهد، از طرفی خاک که بر جای می ماند فاقد سطح الارض بوده، حاصلخیزی آن بسیار ناچیز است.
2 – آبی که سبب فرسایش می شود، چنانچه وارد خاک شود و به صورت جریان سطحی در نیاید، باعث رشد گیاهان و افزایش محصول می شود.
3 – خاکی که فرسایش می یابد، احتمالاً در رودخانه ها، بنادر، مخازن آب ، رسوب کرده از گنجایش، ذخیره آب مخازن سدها می کاهد، در نتیجه عمر مفید سدها کاهش پیدا می کند.

 مراحل فرسایش :

1 – جدا شدن ذرات از توده های اصلی خاک
2 – انتقال ذرات جدا شده
3 – تجمع و انباشته شدن مواد

 انواع فرسایش :

1 – فرسایش آبی
2 – فرسایش ورقه ای
3 – فرسایش خندقی
4 – فرسایش توده ای

کنترل فرسایش آبی :

1 – جلوگیری از برخورد قطرات باران به سطح خاک
2 – جلوگیری از تراکم جریان آب در یک مسیر باریک و امتداد شیب
3 – کاهش سرعت آب در امتداد شیب
4 – نفوذ حداکثر آب به درون خاک

 خسارات فرسایش بادی

1 – پراکنش ذرات خاک و خسارات وارده بر گیاهان
2 – خسارت وارده به حصارها

 

روش های کنترل فرسایش بادی :

1 – بهبود ساختمان خاک از طریق بالا بردن مواد آلی خاک
2 – کاهش سرعت باد در نزدیکی خاک به وسیله ایجاد برآمدگی ها در سطح زمین با پوشش نباتی یا کلوخه
3 – جلوگیری از حرکت ذرات با ایجاد پوشش از شاخه و برگ و بقایای گیاهی
4 – کاهش سرعت باد با احداث بادشکن
5 – افزایش رطوبت خاک

 

فصل6

آب و منابع آن

 

آب در زندگی بشر در مواردی، از قبیل آشامیدن، کشاورزی، دامپروری ، تولید نیرو و مصارف صنعتی و شهری کاربرد وسیعی دارد.
پیوند هیدروژنی : برای متصل شدن مولکول های آب به یکدیگر و یا به سایر سطوح، هیدروژن نقش مهم و کلیدی را بازی می کند. به این عبارت که اتم هیدروژن با اینکه به اکسیژن یک مولکول جذب شده است در همان زمان به اکسیژن مولکول های مجاور نیز متصل می شود به این پیوند، پیوند هیدروژنی می گویند.

 خواص فیزیکی آب :

نقطه انجماد: انجماد مایعات در درجه حرارت معینی شروع شده که این درجه حرارت را نقطه انجماد مایع می نامند. نقطه انجماد در شرایط متعارف صفر می باشد.
نقطه جوش : به عبارتی نقطه جوش دمایی است که در آن دما، آب از حالت مایع به حالت بخار تبدیل می شود. نقطه جوش آب خالص در شرایط متعارفی 100 سانتی گراد با وجود ناخالصی ها و املاح نقطه جوش را افزایش می دهد.
وزن مخصوص آب : وزن یک سانتی متر مکعب آب خالص را وزن مخصوص آب می نامند که در 4 سانتی گراد معادل یک می باشد. وزن مخصوص آب در حالت جامد (یخ) حدود 92/0 گرم بر سانتی متر مکعب و وزن مخصوص آب صفردرجه 9987/0 گرم بر سانتی متر مکعب است.

 کشش سطحی

وجود پیوند هیدروژنی بین مولکول های H2o باعث بوجود آمدن نیرویی می شود که کشش سطحی نامیده می شود.

 خاصیت اسمزی

عبور مولکول های آب از طریق پرده نیمه تراوا را اسمز می گویند.
لزوجت : عبارتست از نیروی مقاومتی که مایع در مقابل جریان یافتن از خود نشان می دهد. آب به عنوان یک مایع دارای لزوجت بوده بدین معنی که حرکت لایه های آب بر روی یکدیگر با مقاومت همراه است. در نزدیکی سطوح ذرات، لزوجت آب بسیار زیاد می باشد و این امر سبب کندی حرکت یا حتی توقف کامل آب می شود.
افزایش دما باعث کاهش لزوجت و فشار باعث ازدیاد آن می شود.

 خواص شیمیایی آب :
قابلیت هدایت الکتریکی :

آب خالص قابلیت هدایت الکتریکی ندارد ولی با حل املاح هدایت الکتریکی آن افزایش می یابد در مسایل مربوط به آب و خاک با اندازه گیری هدایت الکتریکی محلول خاک و آب آبیاری توسط دستگاه هدایت سنج (کنداکتیومتر) درجه شوری یا میزان املاح را مشخص می کنند. قابلیت هدایت الکتریکی آب با افزایش دما ازدیاد پیدا می کند.

 شناخت املاح محلول و غیر محلول :

یکی از خواص شیمیایی مهم آب خاصیت حلالیت زیاد این ماده می باشد. اغلب موادی که در خاک هستند در آب حل می شود. به عمل پراکنده شدن یکنواخت دو یا چند جسم در یکدیگر انحلال می گویند و در این صورت سیستم حاصل محلول نامیده می شود.

 گردش آب در طبیعت :

 

چرخه آب در طبیعت یا دور هیدرولوژیکی، فرایند پیوسته ای است که آب از سطح اقیانوس ها و دریاها و دریاچه ها تبخیر شده و به روی خشکی کشیده می شود و پس از متراکم شدن به صورت باران، برف، تگرگ، ریزش می نماید و بالاخره به دریا برمی گردد.

بیلان آبی :

چرخه آب در طبیعت به صورت یک سیستم بسته است. آب های زیر زمینی از این قاعده مستثنی نیست. برداشت آب از چاه ها، جاری شدن آب در قنوات و چشمه ها سبب تخلیه ی آب های زیر زمینی می گردد. گرچه این آبها به مصرف شرب و کشاورزی و صنعت می رسد، ولی سرانجام وارد چرخه می گردد.
بیلان آبی را می توان با فرمول کلی زیر نشان داد :
P = کل ریزش های جوی
ET = کل تبخیر و تعرق
I = نفوذ سطحی
R = کل آب جاری
P = ET + I + R

 منابع و ذخایر آب :
منابع آب را می توان به صورت زیر تقسیم بندی کرد:

1 – نزولات آسمانی ( باران، برف، تگرگ)
2 – آب های دیگر اتمسفر ( مه و شبنم)
3 – آب های جاری (سیلاب و رودخانه)
4 – آب های زیر زمینی ( چشمه ، چاه و قنات)
قسمت 1 و2 منشأ کلیه آبها روی زمین اند. قسمت 3و4 در واقع ذخایر آب هستند ولی در اصطلاح ، منظور از منابع، بیشتر هما ذخایر است.

 انواع آب های سطحی :

منظور از آب های سطحی، آب نهرها، رودخانه ها، سیلاب ها، و ... می باشد که به طرق مختلف ممکن است از آنها در آبیاری استفاده نمود.

منشأ آب های زیر زمینی :

1- منشأ اصلی آب های زیرزمینی از ریزش جدی است. زیرا مقداری از آب باران و برف به درون زمین راه می یابد.
2- بعضی از آبهای زیر زمینی نیز از سرد شدن بخار ماگما پدید می آیند. این گونه آبها در نواحی آتشفشانی زیادند.
3 – آب دریا همزمان با عمل رسوب گذاری در منافذ و لابه لا ی مواد رسوبی محبوس می ماند. این قبیل آب های شور در بسیاری از معادن نفت همراه با آن دریافت می شوند.

 منابع آب های زیر زمینی :

1 – چشمه :
زمانی که آب زیر زمینی به سطح زمین برسد و جریانی کم و بیش مداوم داشته باشد، تشکیل چشمه را می دهد.
برخی از چشمه ها در دامنه کوهها و تپه ها، ظاهر می شوند. برخی دیگر به طور طبیعی تشکیل چشمه های آرتزین را داده اند.

2 – قنات :
قنات عبارتست از یک رشته چاه های (میله)،واقع در یک زمین شیب داراست که انتهای آنها به کانالی افقی ( کوره) و شیبدار متصل است که موجب جریان آب از سفره های آب زیرزمینی کم عمق به ویژه در زمین های آبرفتی دامنه کوهها به دشت می گردد.

 شناخت قنات :

 

1 – به اولین چاه حفر شده به داخل لایه آبدار مادر چاه اطلاق می گردد.
2 – محلی را که آب از دهانه قنات خارج می شود مظهر قنات می نامند.
3 – چاه های بین مادر چاه و مظهر قنات که جهت تسهیل در حفره کوره ولایروبی قنات ایجاد می شوند را «میله یا چاه های تخلیه و تنفس» گویند.
4 – خشکه کار و تره کار قنات به بخشی از طول کوره که از آبخانه می گذرد، می گویند.
5 – کول برای جلوگیری از ریزش کوه استفاده می شود.
6 – حدفاصل بین دو میله را «پشته» می گویند.
7 – حریم قنات در تمام طول قنات 12 می باشد.

 چاه ها :

چاه ها سوراخ هایی هستند که تا زیر سطح دستیابی حفر می گردند، اگر این سطح، به سطح زمین نزدیک باشد، چاه را سطحی و کم عمق می گویند.

 انواع چاه :

 

چاه نیمه عمیق :
در یک منطقه گاه ممکن است لایه های مختلفی در آب زیرزمینی وجود داشته باشد که روی یکدیگرقرار گرفته به وسیله لایه نفوذ ناپذیر از هم جدا شده باشند، چنانچه ضمن حفاری در یک منطقه که لایه های آب متفاوتی دارد، چاه فقط به لایه اول برسد، این چاه نیمه عمیق است.

چاه عمیق :
این چاه ها صرفاً برای کشاورزی، استفاده در قطب های صنعتی و یا آب مشروب شهرهای بزرگ حفر می شوند. چاه های عمیق را چاه های لوله ای نیز می گویند و علت این است که جداره این چاه ها به منظور جلوگیری از ریزش لوله گذاری می شود.

چاه های آرتزین :
چنانچه آب زیرزمینی بین دو لایه غیر قابل نفوذ قرار گیرد و منطقه تغذیه آب در ارتفاعات بلند واقع شده باشد این آب تحت فشار قرار می گیرد. اگر در چنین محل هایی چاه حفرشود، به هر صورت سطح آب داخل چاه نسبت به سطح دستیابی آب زیرزمینی بالاتر آمده و ممکن است به صورت فوران خارج شود که به آن چاه آرتزین می گویند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل7

دبی جریان آب

مقدار آبی که در یک ثانیه از یک منبع آب (چاه، چشمه، قنات، رودخانه، کانال و غیره) جریان پیدا می کند دبی ، بده و یا آبدهی آن منبع می گویند و با حرف Q نشان داده می شود. دبی جریان آب را در سیستم متریک بر حسب متر مکعب در ثانیه ، متر مکعب در ساعت و یا لیتر در ثانیه بیان می کنند. واحد مترمکعب در ثانیه برای دبی های زیاد مثل رودخانه و کانال های بزرگ و واحد لیتر در ثانیه برای جریان های آب چاه ها و ابی که وارد نشتیها می شود، بکار می رود.

 روش های اندازه گیری دبی جریان آب :

الف)روش اندازه گیری دبی جریان آب به روش وزنی : در این روش مقدار اب جریان یافته که از یک منبع آب را در واحد زمان بر حسب واحد وزنی اندازه گیری می کنیم.
وسایل لازم :
ظرف خالی، قپان یا ترازوی مناسب برای توزین و کرونومتر

شرح آزمایش :
ظرف خالی که وزن آن قبلاً تعیین شده باشد را در زیر جریان آب قرار داده وحدت زمانی را که طول می کشد از آب پر شور شود(t) مشخص می کنیم، سپس ظرف توأم با آب را با ترازوی و یا قپان وزن کرده و با استفاده از فرمول زیر دبی را محاسبه می کنیم.
Q = دبی یا بده جریان بر حسب لیتر در ثانیه
P1 = وزن خالی ظرف kg
P2 = وزن ظرف + آب kg
T = زمان بر حسب ثانیه
Y = وزن مخصوص آب بر حسب kg/I

ب) روش حجمی :
در این روش مستقیماً حجم آب جریان یافته از منبع آب را بر حسب واحد حجمی در زمان معین اندازه گرفته و سپس دبی را در واحد زمان محاسبه می کنیم. روش حجمی دقیقتر از روش وزنی است.
وسایل لازم :
کرنومتر، ظرف با حجم مشخص که متناسب با میزان دبی بوده و ممکن است از یک ظرف کوچک تا بشکه تغییر کند.
شرح آزمایش :
ابتدا حجم ظرف یا حوضچه را محاسبه کرده و سپس جریان منبع آب را وارد ظرف می کنیم و زمان لازم برای پر شدن ظرف را با کرنومتر اندازه می گیریم، دبی جریان از فرمول زیر بدست می آید :
Q = دبی (لیتر در ثانیه)
v= حجم ظرف (لیتر)
T= زمان پر شده ظرف در ثانیه
Q = V / t

 اندازه گیری دبی آب در کانالها با تعیین سرعت و سطح مقطع جریان آب :

با توجه به تعریف دبی، دبی آب را در کانالها می توان از فرمول زیر بدست آورد.
Q = دبی (حجم در ثانیه )
V = سرعت آب (مسافت در ثانیه)
S = مساحت سطح مقطع آب در کانال (سانتی متر مربع یا متر مربع)

Q = V × S
واضح ست که برای تعیین Q باید سرعت متوسط آب در کانال و سطح مقطع جریان آب در کانال را تعیین کرد.

 اندازه گیری سرعت آب در کانالها:

همان طور که می دانیم سرعت هر جسم متحرک عبارتست از مسافت طی شده توسط آن جسم در واحد زمان .
L = مسافت
t = زمان
V = l / t

 الف) اندازه گیری سرعت آب در کانال با جسم شناور ساده :
وسایل لازم :
جسم شناور، کرنومتر و متر

 

شرح آزمایش : برای تعیین سرعت آب در این روش، دو نقطه را در مسیر آب به طول 20 الی 30 متر که نسبتاً مستقیم و عاری از علف و گیاهان آبی باشد انتخاب می کنیم و جسمی را که حتی المقدور اثر باد در آن کمتر باشد در ابتدای مسیر انتخاب شده (نقطه A) انداخته و فاصله زمانی را که جسم شناور به انتهای مسیر (نقطه B) برسد را با کرنومتر اندازه می گیریم. اگر فاصله زمانی لازم t و فاصله بین دو نقطه (A,B) برابر با l باشد، سرعت سطحی آب از فرمول رو به رو دست می آید.
متر (m) مسافت = L
V = l / t

باید توجه کرد که سرعت جریان آب در دو طرف نهر کمتر و در وسط بیشتر است. همچنین سرعت آب در اعمال مختلف نهر متفاوت است که بیشترین سرعت در سطح آب و کمترین آن در عمق نزدیک به کف کانال است. لذا برای محاسبه سرعت، سرعت متوسط را اندازه گیری می کنند.
(vm=kv) مقدار k به عمق آب بستگی دارد و حدوداً 8/0 در نظر می گیرند.
ضریب = k
سرعت سطحی = V
سرعت متوسط = vm
برای اندازه گیری سرعت متوسط آب در کانالها از میله شناور که انتهای آنها کمی سنگین است و در داخل آب به طور عمودی قرار می گیرند، استفاده می شود. در پاره ای موارد نیز به جسم شناور وزنه ای با نخ متصل می کنند که در این حالت هنگامی که جسم در اب انداخته شود اگر در عمق معادل 6/0 عمق آب از کف روخانه قرار گیرد سرعت حرکت آب در این وضعیت برابر با سرعت متوسط جریان آب (vm) است.
Dm = d × bN

که در این فرمول a,b ضرایب مربوط به نوع سرعت سنج است و توسط کارخانه سازنده در دفترچه راهنمای دستگاه نوشته می شود. در جریان های کم سرعت سنج با دست در داخل آب کار گذاشته می شود، ولی در جریان های زیاد وزنه ای به سرعت سنج متصل و از بالا توسط کابل سیمی آب قرار می گیرد. محور پروانه ها در بعضی از مولنیدها، عمودی و در برخی افقی است. از متداولترین انواع مولینه هایی که دارای محور عمودی بوده و محور پروانه عمود به جهت جریان آب قرار می گیرد مولینه پرایس است.

 

اندازه گیری سطح مقطع آب در کانال ها :

برای محاسبه سطح مقطع جریان آب (s) اگر چنانچه مقطع نهر دست ساز و دارای شکل هندسی منظم ( ذوزنقه ای ، مستطیل ، نیم دایره، مثلثی) باشد از قواعد هندسی استفاده می شود.
در مواردی که سطح مقطع نهر شکل هندسی غیرمنظم داشته باشد در این صورت از طریق محاسبه عمق متوسط و حاصلضرب آن در عرض جریان آب، سطح مقطع جریان را بدست می آوریم.

 

اندازه گیری عمق متوسط آب در کانال های طبیعی با سطح مقطع غیرهندسی
وسایل لازم :
خط کش

شرح آزمایش : مقطعی از یک آبگذر را که جریان نسبتاً ملایمی داشته، انتخاب می کنیم.
خط کش را در کف نهر قرار داده به طوری که صفر خط کش در کف واقع شود سپس در فواصل مختلف عمق آب را اندازه گرفته و معدل را پیدا می کنیم. از ضرب عمق متوسط در عرض جریان، سطح مقطع جریان (s) بدست می آید.
S = سطح مقطع جریان
L = عرض مقطع جزر
dm = عمق متوسط
S = dm × L

 

راندمان آبیاری :

بازده را در لغت نسبت منافع حاصله بر منبع سرمایه گذاری شده می گویند و در آبیاری بازده به مفهوم نسبت آب مصرفی به وسیله گیاه به کل آب جدا شده از منبع آبی است.

 اندازه گیری راندمان آبیاری :
وسایل مورد نیاز :
سرریز متناسب با دبی جریان – خط کش

روش کار :
1- جریان آب در کانال را موقتاً قطع کنید.
2 – دو نقطه از کانال یکی در محل منبع و یکی در ورودی مزرعه به صورتی انتخاب می شود که امکان اندازه گیری وجود داشته باشد.
3 – سرریز در کانال نصب می کنیم و مانع نفوذ آب از اطراف سرریز می شویم.
4 – خط کش را در بالادست سرریز به فاصله تقریباً چهار برابر ارتفاع آب روی سرریز نصب می کنیم.
5 – اجازه می دهیم مقدار کمی آب جریان پیدا کند و تا پشت سرریز آب جمع شده و به لبه سرریز برسد.
6 – هنگامی که سطح آب کاملاً تراز است محل داغ آب روی خط کش را قرائت کنید. (H1)
7 – جریان آب را برقرار کنید تا به تعادل برسد.
8 – محل داغ آب روی خط کش را قرائت کنید. H2
9 – ارتفاع آب روی سرریز (H2-H1) را محاسبه کنید.
10 - باتوجه به طول تاج سرریز و ارتفاع آب روی سرریز، دبی جریان را قرائت می کنیم. (Q1)
11 – موارد 1 تا 10 را در محل ورودی مزرعه نیز انجام می دهیم (Q2)
12 – بازده انتقال را محاسبه می کنیم.

 بازده انتقال

 انواع ساختمان های انتقال و توزیع آب

آبراهه های روباز : آبراهه های روباز از معمولترین روش های انتقال آب به شمار می آیند. این آبراهه ها در شبکه آبیاری کانال و در شبکه زهکشی ، زهکش نامیده می شوند. در آبراهه های روباز آب فقط در امتداد شیب زمین حرکت می کند و به همین دلیل کانال ها معمولاً در بالاترین قسمت زمین ساخته می شوندتا آب بتواند از طریق کانال وارد مزرعه شود.

 کانال پوشش نشده:

این کانال معمول ترین نوع کانال به شمار می ایند که بر روی زمین حفر می شوند و خاک های حفاری شده به منظور تشکیل خاکریز کنار کانال مورد استفاده قرار می گیرد.

 کانال پوشش شده :

کانال ها را می توان از مصالح مختلفی چون خاک رس کوبیده شده، بتن، آجر ، آسفالت و ورقه های (pvc) پوشش داد. در این صورت از رشد علف های هرز، فرسایش خاک، نفوذ ، دیواره و ... جلوگیری کرده و بازده انتقال آب را افزایش داده ایم.

 خطوط لوله :

گاهی در بعضی از سیستم های آبیاری به جای کانال های روباز و یا به جای قسمتی از آنها از لوله استفاده می شود، دلایل این کار عبارتست از :
- کم کردن تلفات آب ناشی از نشت و تبخیر
- عدم رویش علف های هرز
- کنترل بهتر بر نحوه توزیع آب
- اشغال زمین کمتر در سیستم آبیاری
- جنبه های بهداشتی و کیفیت آب

 تأسیسات کنترل آب :

دریچه تنظیم : دریچه ای است که در مسیر جریان آب قرار می گیرد و مقدار عبور آب از آن در حد دلخواه تنظیم می شود

 مقسم ها :

 

برای تقسیم آب کانال به دو یا چند بخش معین به طوری که هر کدام از قسمت ها حجم معینی از جریان آب کانال شامل شوند، از ساختمان ها به نام مقسم استفاده می شود.

 فلومها :

برای عبور آب از روی گودالها و یا دره های تنگ و نیز به منظور هدایت آب برای آبیاری در امتداد دامنه تپه های شیبدار از فلومهای چوبی، فلزی، و یا ترکیبی از چوب و فلز استفاده می شود.

 شیب شکن :

جایی که شیب زمین زیاد است و بر اثر سرعت بیش از حد آب، امکان فرسایش کف و دیواره های کانال وجود دارد از شیب شکن استفاده می شود.

 سیفون معکوس :

از سیفون های معکوس به منظور انتقال آب، از زیر جاده، رودخانه ، نهر زه کش و .. استفاده می شود.

 تعریف پمپ :

پمپ دستگاهی است که می تواند انرژی مکانیکی را از یک منبع انرژی دریافت و به مایعی که در داخل آن جریان دارد، منتقل کند.

 پمپ های سانتریفوژ :

 

الف) پمپ یک طبقه :
این پمپ دارای یک پروانه (پره) در روی محور است. اکثریت پمپ های یک طبقه با پوسته حلزونی و افقی هستند ولی به صورت عمودی نیز می توانند باشند.

ب) پمپ های چند طبقه :
در یک پمپ چند طبقه دو یا چند پروانه به طور متوالی روی یک محور قرار می گیرند. آب از طبقه اول در پوسته همان طبقه جمع شده و به محور پروانه طبقه دوم تخلیه می شود و از دوم به سوم به همین ترتیب ادامه می یابد.

 

 

 

 

 

 

پمپ های چاه عمیق (پمپ توربینی ) :

 

این پمپ عموماً از نوع توربینی قائم و چند طبقه هستند. موتور محرک این پمپ ها ممکن است الکتروموتور، موتور دیزلی، بنزینی و یا توربین بخار باشد.
پمپ شناور :
در این طرح پمپ چند طبقه توربینی قائم مستقیماً روی یک موتور الکتریکی به قطر کم سوار شده و همراه پمپ در زیر آب قرار می گیرد. وزن موتور و پمپ از طریق رانش به فونداسیون دهنده چاه منتقل می شود و گاهی به منظور اطمینان بیشتر به وسیله سیم بکسل مهار می شود. به موازات لوله رانش یک لوله روغن روانکار و یک کابل انتقال برق تا موتور امتداد پیدا می کند.

ظرفیت پمپ :

عبارتست از حاصل ضرب سطح مقطع لوله رانش در سرعت فرضی جریان آب در این مقطع که معمولاً در حدود 3 متر در ثانیه در نظر گرفته می شود.
Q = دبی یا ظرفیت بر حسب متر مکعب بر ثانیه
d = قطرلوله رانش (متر)
V= سرعت جریان آب (m/s)

=Aسطح مقطع لوله رانش

Q=πd2/4 یاQ=A*V  

ارتفاع پمپ: از سه طریق صورت می گیرد:

ارتفاع مکش :
عبارتست از طول قائم بین خط محور پمپ و سطح آب


طرز محاسبه ارتفاع مکش :
برای محاسبه ارتفاع مکش باید همانطور که کارخانه سازنده پمپها توصیه می کنند، عمل کرد. 70 درصد آن در محاسبات در نظر گرفته می شود و از فاکتورهای زیر محاسبه می شود.
1 – ارتفاع عمودی مکش که از مرکز پمپ تا سطح آب مورد پمپاژ اندازه گیری می شود.
2 – افت فشار در لوله های مکش
3 – افت فشار در صافی ، زانو، سایر اتصالات بکار رفته در قسمت مکش
4 – سرعت مکش v2/2g

ارتفاع رانش :
عبارتست از طول قائم بین خط محور پمپ و سطح آب در مخزن
طرز محاسبه ارتفاع رانش :
منظور فشاری است که پمپ باید تولید کند و از فاکتورهای ذیل محاسبه می شود.
1 – ارتفاع عمودی که از مرکز پمپ تا محل تخلیه آب از لوله اندازه گیری می شود.
2 – افت فشار در لوله های دهنده
3 – افت فشار در لوله، زانو و سایر وسایل بکار رفته
4 – سرعت فشار

ارتفاع مانومتریک :
حاصل جمع ارتفاع مکش ، ارتفاع رانش و تأمین افت فشار در داخل لوله ها و پمپ و زانوها را ارتفاع مانومتریک می نامند.

قدرت پمپ : عبارتست از کاری که پمپ باید انجام دهد که تا مقدار معینی آب را تا ارتفاع مورد نظر بالاببرد و معمولاً کار انجام شده را در واحد زمان در نظرمی گیرند.
Q = دبی بر حسب لیتر بر ثانیه
e= راندمان پمپ
H = ارتفاع مانومتریک برحسب متر
P = قدرت پمپ بر حسب اسب بخار

P=Q*H/75*e

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل8

رابطه آب و خاک

نفوذ پذیری : عبارتست از ورود آب از سطح خاک به داخل آب که بر حسب ارتفاع آب در واحد زمان بیان می شود.

 

اندازه گیری نفوذ پذیری خاک به روش استوانه مضاعف :
وسایل مورد نیاز :
استوانه مضاعف، چکش مخصوص، درپوش استوانه مضاعف، خط کش زمان سنج، سطح آب، پارچه

شرح آزمایش :
1- محل مناسب برای نصب استوانه ها را انتخاب کنید.دقت کنید خاک متراکم نباشد.
2 – استوانه میانی را بر روی سطح خاک قرار داده و در پوش را بر روی آن گذاشته و با چکش به در پوش ضربه وارد کنید تا به طور قائم (حدود 15 سانتی متر) در داخل خاک فرو رود.
3 – استوانه خارجی را نیز به همین ترتیب نصب کنید.
4 – فاصله بین دو استوانه را به عمق حدود 5 سانتی متر از آب پر کنید.
5 - یک تکه پارچه نایلون در ته استوانه میانی قرار دهید و تا حدود 12-10 سانتی متر آب ریخته و نایلون را بردارید.
6 – به کمک خط کش عمق آب را اندازه گیری کرده و این کار را در زمان های مشخص تکرار کنید.
7 – وقتی حدود 5-2 سانتی متر آب به داخل خاک نفود کرد، در همین حدود به استوانه آب اضافه کنید،عمق آب را قبل و بعداز اضافه کردن آب اندازه گیری کنید.

 

عوامل مؤثر نگهداری آب در خاک

الف) نیروی چسبندگی
ب) نیروی پیوستگی

 

صور مختلف آب در خاک :

1 - آب آزاد
2 – آب مویینه
3 – آب پوسته ای

 

رطوبت حد ظرفیت زراعی :

معمولاً یک تا سه روز پس از خیس شدن خاک به وسیله باران یا آبیاری، رطوبت موجود در خاک به وضع نسبتاً پایداری می رسد. در این حالت منافذ درشت خاک آب خود را از دست داده ولی منافذ ریز هنوز پر از آب بوده گیاهان می توانند از آن استفاده کنند.

 

نقطه پژمردگی موقت :

با جذب تدریجی آب توسط ریشه گیاهان و خروج آن به صورت تبخیر و تعرق از سطح خاک مقدار آب خاک کاهش می یابد و آثار پژمردگی در برگها ظاهر می شود. در شرایطی که گیاه در روز پژمرده و در شب شاداب می شود، گیاه به نقطه پژمردگی موقت رسیده است.

 

 

نقطه پژمردگی دایم :

در شرایطی که اگر آبیاری انجام نگیرد، گیاه در شب نیز شادابی خود را باز نیافته و در نتیجه به نقطه پژمردگی دایم می رسد.

 

حرکت آب به حالت مایع در خاک :

آب در خاک به دو صورت اشباع و غیر اشباع می تواند وجود داشته باشد.
معمولاً بعد از بارندگی و آبیاری حالت اشباع و تا قبل از خشک شدن حالت غیراشباع وجود دارد. در هر دو حالت آب می تواند در دو جهت حرکت نماید:
1 - به صورت حرکت آب از بالا به پایین
2 – حرکت آب از پائین به بالا
3 – حرکت افقی آب

 

جذب آب به وسیله ریشه

جریان ممتد آب از خاک به ریشه و از آنجا به ساقه و برگ وجود دارد ، همراه با انتقال آب نمک های کانی به صورت یون وارد ریشه شده و از راه آوندهای چوبی به همه نقاط گیاه سیر می کند.
عوامل مختلف در جذب آب :
1 – وسعت و عمق ریشه
2 – قابلیت نفوذ ریشه
3 – درجه چون پنبه ای شدن غشاء ریشه
4 – تبخیر و تعرق
5 – حرارت اطراف ریشه
6 – تهویه خاک
7 – غلظت محلول خاک

مراحل جذب املاح توسط ریشه :

1 – حرکت یون های غذایی به سمت ریشه
2 – تراکم یون ها در سلول های ریشه
3 – حرکت شعاعی یون ها از سطح ریشه به داخل آوندهای چوبی
4 – اشغال یونها از آوندهای چوبی ساقه، شاخه و برگ

عوامل مؤثر در جذب املاح توسط ریشه :

1- نوع گیاه
2- وسعت و عمق ریشه
3- سوخت و ساز سلولی
4- تنفس ریشه
5 – غلظت املاح موجود در خاک و نوع ترکیب آنها
6 – تهویه خاک
7 – درجه حرارت خاک
8 – رطوبت خاک

 

تبخیر گیاهان

فرآیند تبدیل آب مایع به بخار را تبخیر گویند، تبخیر ممکن است از سطوح آزاد آب و یا از سطح مرطوب خاک صورت گیرد.

تعرق گیاهان

گیاهان، مقداری آب به صورت بخار، از راه روزنه های هوایی و بشره نازک برگها و جوانه ها و ساقه های جوان، دفع می کنند، این عمل تعرق نام دارد.

عوامل مؤثر در تبخیر و تعرق :

عوامل موثر در تعرق را می توان به دو گروه عوامل درونی و محیطی تقسیم کرد.

الف) عوامل درونی :
1 – شکل برگها
2 – طرز قرار گرفتن برگها روی ساقه
3 – سطح برگها
4 - ساختمان برگ
5 – روزنه ها و تعداد آن
6 – وسعت و عمق نفوذ ریشه

 

ب) شرایط محیطی :

1 – شدت نور
2 – حرارت
3 – وزش باد
4 -کیفیت آب و خاک از نظر املاح
5 – شیب زمین
6 – رطوبت نسبی

فوائد تبخیر و تعرق برای گیاهان

1 – صعود شیره خام
2 – خنک شدن برگها

 

رطوبت قابل استفاده (AU) :

درصدی از رطوبت خاک که بین ظرفیت زراعی و نقطه پژمردگی و قابل استفاده گیاه است را رطوبت قابل استفاده می گویند.

 

نقصان مجاز رطوبتی (MAI) :

تمام رطوبت قابل استفاده به راحتی برای گیاه قابل جذب نیست و در نزدیکی نقطه پژمردگی ، گیاه باید به صرف انرژی، آب مورد نیاز خود را تأمین کند. این مصرف را که موجب کاهش رطوبت خاک می شود نقصان مجاز رطوبتی می نامند.

 

روش تعیین نیاز آب مصرفی گیاهان :

لیسیمتر :
تانک یا مخزن ساده ای است به شکل مکعب مستطیل و یا استوانه که در داخل زمین قرار گرفته واز خاک منطقه با حفظ لایه بندی آن پر می شود. بنابراین لیسیمتر در حکم مخزنی از خاک با حجم و وزن ثابت است و میزان آب ورودی و آب خارج شده از لیسیمتر و همچنین ظرفیت نگهداری خاک داخل آن کاملاً مشخص است. بدین ترتیب در معادله بیلان آب و خاک پارامترهای بارندگی (p) ، آبیاری (I)، و آب زهکشی (D) و تغییرات رطوبت خاک (Dw) مشخص بوده و فقط تبخیر و تعرق (ET) مجهول است.
W1 = رطوبت خاک قبل از آبیاری
W2 = رطوبت خاک بعد از آبیاری

( I + P ) - ( D + ET + DW ) = 0

 

Δ W = W2 - W1

 

 

انواع لیسیمتر:

1 – لیسیمتر زهکش
2 – لیسیمتر با سطح آب ثابت
3 – لیسیمتر وزنی
4 – لیسیمتر شناور
5 – لیسیمتر هیدرولیکی

دور آبیاری :
طول تناوب (فاصله زمانی دو آبیاری) به ظرفیت نگهداری رطوبت در خاک و میزان تبخیر و تعرق گیاه بستگی دارد. یعنی
T = Fn / ET
T = دو آبیاری (روز)
Fn = عمق خالص آبیاری ظرفیت نگهداری رطوبت در خاک (میلیمتر)
ET = تبخیر و تعرق ( میلیمتر در روز)

 

بازده کاربرد آب :

 

عمق آب ذخیره شده درخاک = بازده کاربرد آب آبیاری

عمق آب آبیاری

 

عمق خالص آبیاری = یا

عمق نا خالص آبیاری

 

 

 

حجم آب آبیاری در هردو آبیاری در هر هکتار :

q = حجم آب مورد نیاز (متر مکعب در هکتار)
Fg= عمق ناخالصی آب آبیاری (متر)
q = fg × 10000

حجم آب آبیاری در یک دوره رویش در هر هکتار

Q = حجم آب آبیاری در طول دوره رویش ( متر مکعب در هکتار)
N= تعداد دفعات آبیاری در طول دوره رویش
q = حجم آب آبیاری در یک دوره آبیاری (متر مکعب در هکتار)
Q = N × q

 

 

 

 

طول دوره رویش ( روز ) N=تعداد دفعات آبیاری

دور آبیاری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



فصل9

آبیاری

عبارتست از رسانیدن آب کافی به خاک به منظور تأمین رطوبت لازم برای رشد گیاه

هدف از آبیاری :

1 – تأمین رطوبت لازم برای رشد گیاه
2 – کم کردن خطر یخبندان
3 – از بین بردن و یا کم کردن نمک موجود در گیاه
4 – حاصل خیز کردن و اصلاح اراضی کم قوت و شنی به کمک آبهایی که دارای املاح معدنی هستند.
5 – ایجاد سهولت و امکان اجرای عملیات زراعی
6 – کنترل درجه حرارت برای رشد بهتر گیاه

روش های آبیاری :

به هر روشی که بتوان آب را به پای بوته رسانده و رطوبت مورد نیاز گیاه را تأمین کرد، روش آبیاری می گویند که عبارتست از :

1 – آبیاری سطحی یا ثقلی :
در این روش آب تحت تأثیر ثقل به حرکت درآمده و تمام (در کراتی ونواری) و یا قسمتی (در نشستی) از سطح مزرعه را مرطوب می سازد.
2 – آبیاری با لوله های تحت فشار :
آب در شبکه ای از لوله ها به صورت تحت فشار جریان داشته و به صورت باران (بارانی) و یا به صورت قطرات ( قطره ای) رطوبت خاک را تأمین می کند.
3 – آبیاری زیر زمینی :
آب از زیر خاک وارد شده و فقط به مقدار بسیار کمی که ممکن است سطح خاک را مرطوب کند.

 

آبیاری کرتی :

 

در این روش زمین به قطعاتی که دارای سطح صاف و بدون شیب هستند، تقسیم می شود.
پشته ها در اطراف کرتها ساخته می شوند که آب در داخل کرت باقی بماند.

 معایب آبیاری کرتی :

1 - احتیاج به عملیات تسطیح دقیق دارد و معمولاً هزینه زیادی را می طلبد.
2 – وجود پشته های اطراف کرت به عنوان مانع بزرگی برای عملیات کاشت، داشت، برداشت مکانیزه
3 – در صورت ضعیف بودن زهکشی طبیعی، منطقه احتیاج به ایجاد زهکش دارد.
4 – زمین قابل ملاحظه ای بوسیله مرزها و نهرها اشغال می شود و سطح مفید زیر کشت را کاهش می دهد.

 اندازه کرت :

اندازه کرت متفاوت است. اندازه کرت به عواملی چون نوع خاک، مقدار جریان ، عمق آبیاری ، اندازه مزرعه، شیب زمین، شیوه زراعت بستگی دارد.

 طول کرت :

طول کرت عامل مهمی است در پخش یکنواخت آب . در شرایط مختلف از 400 – 600 متر بسته به عواملی چون جنش خاک، شیب طولی کرت، دبی جریان، نفوذ پذیری خاک متغیر است.

 عرض کرت :

عرض کرت تابع شیب عرضی زمین، شیب طولی کرت، مقدار آبدهی ، نوع محصول و عرض کار ماشین آلات زراعی است و درهر صورت بین 20 – 5 متر و گاه 30 متر است.

 طول مدت آبیاری کرت :
معیار در آبیاری کرتی این است که :

1 – حجم آبی که وارد کرت می شود به طور متوسط به اندازه عمق ناخالص آبیاری (fg) برای پوشانیدن سطح کرت کافی باشد.
2 – زمان تماس آب با خاک در انتهای کرت معادل زمان لازم برای نفوذ عمق خالص آبیاری (fn) باشد.
T = زمان آبیاری
Q = دبی ورودی به کرت
Fg= عمق ناخالص آب آبیاری
A = سطح کرت
T × Q = Fg × A

محاسبه آب ورودی به کرت :
روش کار :

1 – ابعاد کرت را با متر اندازه گیری می کنیم تا سطح آب مشخص شود.
2 – باتوجه به بافت خاک و گیاه مورد کشت عمق خالص آب آبیاری را تعیین می کنیم.
3 – زمان آبیاری را اندازه گیری می کنیم
4 – با توجه به بافت خاک راندمان مصرف آب را بدست می آوریم.
5 – از فرمول فوق دبی آب ورودی به کرت را محاسبه می کنیم.

برای محاسبه زمان آبیاری:T=(Fn*A)/(600*Q*E)

T=زمان آبیاری(دقیقه)Fn=عمق خالص آبیاری(میلیمتر)A=سطح کرت(متر مربع)Q=دبی ورودی(متر مکعب در ثانیه)E=راندمان آبیاری(عدد صحیح)600=عددصحیح برای تبدیل واحدهای فرمول

 T=fn/Et   مثال:برای ذرت علوفه ایEt=6وظرفیت نگهداری خاکFn=69mmدور آبیاری چقدر است؟T=11روز

 Et=تبخیر و تعرق حد اکثر به میلی متر در روز  

آبیاری نشستی :

عبارتست از ایجاد جویچه های کوچک به نام شیار در طول مسیر آبیاری که معمولاً دارای شیب ملایم (کمتر از یک درصد) است.

 تعیین ابعاد نشستی :

ابعاد جوی و پشته در آبیاری نشتی به عوامل زیر بستگی دارد :
1 – حرکت آب در خاک
2 – نوع گیاه
3 – شیوه زراعت

 

آبیاری تحت فشار :

در این روش ، جریان آب با استفاده از موتور و پمپ در شبکه ای از لوله های اصلی و فرعی به صورت تحت فشار جریان می یابد.
انواع آبیاری تحت فشار :
آبیاری بارانی :
روشی است که در آن آب آبیاری را با سرعتی مساوی و یا کمتر از نفوذ پذیری خاک به صورت باران بر سطح زمین پخش می کنیم. مجموعه وسایل و لوله هایی که این آب را از منبع آبی تا دهانه آبپاش منتقل می کند شبکه آبیاری بارانی نامیده می شود.
موارد استفاده از آبیاری بارانی :
1 - خاک بیش از حد متخلخل است و با آبیاری سطحی توزیع یکنواختی بوجود نخواهد آمد
2 – عمق خاک حاصلخیز کم بوده و نمی توان تسطیح لازم برای آبیاری سطحی بوجود می آورد.
3 – شیب زمین زراعی تند و خاک به سادگی قابل فرسایش باشد
مزایای آبیاری بارانی
1 – صرفه جویی در مصرف آب به علت تلفات کم آب آبیاری و امکان آبیاری کم و مکرر
2 – عدم نیاز به تسطیح در زمین های دارای پستی و بلندی
3 – کاهش هزینه کارگر آبیار نسبت به روش های سطحی
4 – دما و رطوبت گیاه را می توان کنترل کرد
معایب آبیاری بارانی :
1 – هزینه زیاد
2 – زیاد بودن مقدار تبخیر در حین پاشش
3 - کم شدن درجه حرارت هوای محیط در موقع تبخیر و کند شدن رشد گیاه
4 – مشکل شدن عمل لقاح در موقع آبیاری

اجزای اصلی سیستم آبیاری بارانی :
1 – منبع آب
2 – منبع تأمین فشار
3 – شبکه لوله ها شامل لوله های اصلی و لوله های جانبی
4 – آب پاشها
5 – ضمائم

سیستم های آبیاری بارانی :
الف) سیستم های با جابه جایی متناوب :
در این نوع سیستم ها معمولاً لوله های فرعی متحرک بوده و بعد از هر آبیاری به محل جدید خود منتقل شده و شروع به آبیاری می کند.

ب) سیستم های با جابه جایی ( حرکت ) مداوم :
در این سیستم به اندازه کافی لوله های فرعی وجود دارند و لذا احتیاجی به جابه جایی لوله ها برای تمام یک دوره آبیاری نیست
آبیاری قطره ای :
در این روش آب از منبع تا پای بوته، به وسیله لوله های آبرسانی به حالت تحت فشار منتقل و در انتها به صورت قطراتی از شبکه لوله ها خارج و در پای بوته ریخته می شود.

موارد استفاده از آبیاری قطره ای :

1 – در اقلیم های معتدل
2 – در باغ های میوه جوان که ریشه درختان توسعه چندانی ندارند
3 – در گیاهانی که فاصله بوته ها کم و تعداد آنها در واحد سطح زیاد است
4 - در استفاده از آب های لب شور

مزایای آبیاری قطره ای
1 – به سبب کاهش تبخیر از سطح خاک و نفوذ عمیقی ناچیز کارایی مصرف آب را افزایش می دهد.
2 - با کاهش سطح مرطوب خاک، مشکلات ناشی از وجود حشرات و بیماری ها و رشد قارچ ها نیز کاهش می یابد.
3 – آبیاری قطره ای مانع عملیات داشت نمی شود
4 – امکان کود دادن همراه با آب آبیاری وجود دارد

معایب آبیاری قطره ای :
1 – هزینه زیاد در تأسیس آن
2 – محصولات زراعی مانند گندم را که به صورت متراکم کشت می شوند، نمی توان با روش قطره ای آبیاری کرد.
3 – اساسی ترین مشکل در آبیاری قطره ای مسدودشدن مجرای باریک عبور آب در قطره چکان ها است.

اجزای اصلی شبکه آبیاری قطره ای :
1 – قطره چکان ها
2 – لوله های جانبی
3 – لوله های اصلی
4 – تأسیسات آبگیر
5 – دستگاه های تنظیم کننده فشار
6 – دستگاه های تصفیه آب
اجزای فرعی شبکه آبیاری قطره ای :
1 – فشار سنج
2 – دما سنج
3 – دستگاه های اندازه گیری دبی
4 – تانک کود
5 – ادوات خودکار و کنترل از راه دور

 دستگاه های کنترل مرکزی :

وسایل کنترل مرکزی به مجموعه اتصالاتی گفته می شود که در شبکه لوله ها بین تأسیسات آبگیر و نقطه ورودی لوله های توزیع کننده نصب می شوند. عبارتند از :
1 – موتور پمپ
2 – سیلکون
3 – فیلتر شن
4 – تانک
5 – مرکز کنترل
6 – فیلتر توری
دستگاه های تصفیه آب :
کیفیت آب یکی از عوامل مهم در آبیاری قطره ای است. در صورتی که آب آبیاری از کیفیت مطلوبی برخوردار نباشد و وجود مواد زائد در آن موجب انسداد قطره چکان ها شود، مجبوریم در تصفیه آن کوشا باشیم. مواد محلول مضر می تواند یونهای آهن و کلسیم، مواد معلق رسی، سیلت و موجودات میکروسکوپی یا اسپور قارچها باشند.